Xã hội học - Phương pháp nghiên cứu khoa học

Một kết quả tính hệ số tương quan cao chưa hẳn có thể dẫn đến kết luận về mối quan hệ nhân quả giữa hai biến bởi trong thực tế, một hiện tượng/sự việc có thể xảy ra dưới tác động của nhiều yếu tố trực tiếp lẫn gián tiếp. Ví dụ : - Mối quan hệ có tính nhân quả: Thời gian xem chương trình thời sự trên truyền hình và Kết quả học tập môn Văn. - Mối quan hệ không có tính nhân quả: Lượng xăng tiêu thụ và Số tai nạn giao thông ở một thành phố.

pdf48 trang | Chia sẻ: thuychi20 | Lượt xem: 514 | Lượt tải: 0download
Bạn đang xem trước 20 trang tài liệu Xã hội học - Phương pháp nghiên cứu khoa học, để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
ài thường xuyên có những chương trình về giáo dục pháp luật cho thanh niên. 3. Mô hình hai nhóm hậu kiểm (Posttest-only with nonequivalent groups) Theo mô hình này, cần phải có hai mẫu: mẫu nghiên cứu (thí nghiệm) A và mẫu đối chứng B. Mẫu A chịu tác động X trong quá trình nghiên cứu trong khi mẫu B không chịu tác động đặc biệt nào. Vào cuối giai đoạn nghiên cứu, cả hai mẫu đều tham gia hậu kiểm để đánh giá sự khác biệt của mẫu A so với mẫu B dưới tác động X. Điều kiện áp dụng mô hình này là ở thời điểm xuất phát, hai mẫu A và B đều tương đương nhau về tính chất/năng lực cần nghiên cứu. Điều này có thể thực hiện bằng cách bốc thăm ngẫu nhiên từ một tập hợp chính để có hai mẫu A và B. Ví dụ: Một GV dạy hai lớp có trình độ đầu vào ngang nhau. GV này muốn xem thử liệu một phương pháp giảng dạy đặc biệt nào đó (X) có thể giúp SV học tốt hơn hẳn hay không. Lớp A được dạy theo phương pháp đặc biệt X, còn lớp B được dạy theo lối truyền thống. Kết thúc môn học, GV cho cả hai lớp cùng làm một bài kiểm tra năng lực (O) để đánh giá hiệu quả của phương pháp giảng dạy mới. 4. Mô hình hai nhóm tiền kiểm - hậu kiểm (Pretest-posttest control group design) Thời gian A X O2 O1 A B X O O Thời gian A B X O2 O2 Thời gian O1 O1 14 Mô hình này chỉ khác mô hình hai nhóm-hậu kiểm ở chổ trước khi mẫu A chịu tác động X, cả hai mẫu đều tham gia một tiền kiểm giống nhau (O1). Nhờ tiền kiểm này, không những kết quả có thể cho biết sự khác biệt giữa A và B, nó còn cho thấy sự phát triển của mẫu A dưới tác động X. Trong mô hình này, hai mẫu A, B có thể được xây dựng từ việc bốc thăm ngẫu nhiên từ tập hợp chính để có sự tương đương nhau. Trong trường hợp không thể có sự tương đương được, có thể dùng phương pháp hiệu chỉnh kết quả tiền kiểm để đánh giá sự khác biệt đối với hậu kiểm. Ví dụ: Một người nuôi heo muốn kiểm tra tính hiệu quả của một loại thức ăn công nghiệp mới (X) bằng cách cho một nhóm heo ăn thử (nhóm A). Trước đó, nhóm heo này đã được kiểm tra cân nặng (O1) để so sánh với một nhóm heo khác được cho ăn cám bình thường (nhóm B). Sau hai tuần thử nghiệm, hai nhóm heo được cân lại (O2) để đánh giá chất lượng của loại thức ăn mới. 5. Mô hình đa nhóm tiền kiểm - hậu kiểm (Pretest-posttest comparison group design) Tương tự như mô hình hai nhóm tiền kiểm-hậu kiểm, chỉ khác là trong trường hợp này có đến ba (hay nhiều hơn nữa) mẫu nghiên cứu A, B, C; còn mẫu D là mẫu đối chứng. Với ba tác động khác nhau X1, X2, X3, chúng ta có thể đánh giá và so sánh tác động của chúng lên ba mẫu thí nghiệm cũng như so sánh với mẫu đối chứng (không chịu tác động đặc biệt nào). Mối đe dọa đến độ tin cậy của mô hình này là ở chổ các cá thể trong các mẫu có thể chịu các tác động không mong muốn lên chúng hoặc chịu ảnh hưởng của các tác động từ bên ngoài, từ đó ảnh hưởng đến tính chính xác, khách quan của các tác động được nghiên cứu. Ví dụ: Một người trồng rau muốn đánh giá tính hiệu quả của 3 loại phân bón mới (X1, X2, X3) bằng cách bón 3 loại phân này trên 3 luống rau khác nhau (A, B, C). Trước đó, chiều cao của các rau mầm tại 3 luống này đã được kiểm tra (O1) để bảo đảm chúng tương tự như chiều cao của các rau mầm tại một luống không được bón phân gì thêm (D). Sau một tháng, chiều cao của các cây rau tại 4 luống được đo lại (O2) để trên cơ sở đó đưa ra kết luận về loại phân bón thích hợp nhất. Mối đe dọa đến độ tin cậy của kết quả nghiên cứu trên gồm: - Do các luống rau nằm gần nhau, nước tưới có thể làm các loại phân bón mới thâm nhập vào các luống khác nhau. - Chế độ chiếu sáng của mặt trời tại các luống rau là không như nhau. III. CÁC CÔNG CỤ THU THẬP SỐ LIỆU 1. Bộ câu hỏi trắc nghiệm (test) Trong lĩnh vực giáo dục, có các loại trắc nghiệm sau: A B C D X1 X2 X3 O2 O2 O2 O2 Thời gian O1 O1 O1 O1 15 a. Trắc nghiệm đầu vào (placement test): đánh giá ban đầu nhằm mục đích nắm bắt trình độ người học. b. Trắc nghiệm tiềm năng (aptitude test): nhằm đánh giá khả năng của người học về một hướng chuyên môn nào đó. c. Trắc nghiệm chẩn đoán (diagnostic test): nhằm phát hiện những quan niệm/nhận thức sai, không phù hợp với khoa học. d. Trắc nghiệm quá trình (formative test): nhằm đánh giá sự tiếp thu của người học sau một giai đoạn nhất định. e. Trắc nghiệm chung cuộc (summative test): nhằm đánh giá sự tiếp thu của người học sau một khoá học. 2. Bảng câu hỏi điều tra-thăm dò (questionaire) Bảng câu hỏi điều tra-thăm dò là công cụ phổ biến nhất để thu thập số liệu trong lĩnh vực xã hội-nhân văn. Trước khi đặt vấn đề biên soạn chúng, hãy tìm hiểu xem thử đã có một bộ câu hỏi chuẩn được biên soạn phù hợp với yêu cầu của mình không. Bởi lẽ nếu chưa đủ kinh nghiệm biên soạn, không dễ gì xây dựng được một bộ câu hỏi có độ giá trị và độ tin cậy tốt. a. Những lưu ý khi viết bảng câu hỏi: o Cần có phần giới thiệu, phần kết thúc, phần bảo đảm giữ bí mật thông tin o Hình thức bảng hỏi cần rõ ràng, trình bày đẹp, có tính lôgic cao, gọn gàng o Có biện pháp giúp đạt hiệu quả thu về cao (vd: gởi quà tặng cho những người trả lời sớm) o Có thời hạn trả lời hợp lý o Xây dựng các câu hỏi định tính và định lượng trong cùng bảng hỏi o Một số lưu ý khi viết các câu hỏi:  Cần chính xác về ngữ pháp, cách dùng từ, không viết tắt  Hướng dẫn rõ cách trả lời, nếu cần cho ví dụ mẫu  Dành đủ các khoảng trống để viết, nếu cần thì gạch sẳn các đường dòng  Bố trí các câu hỏi cùng tính chất gần nhau  Mỗi câu hỏi chỉ nên nêu ra một nội dung b. Các dạng câu hỏi: o Câu hỏi mở (open item): Ví dụ: Anh/chị hãy nhận xét về ưu nhược điểm của phương pháp giảng dạy đang được áp dụng: - Ưu điểm: . - Nhược điểm: . 16 . o Câu hỏi đóng (closed item): Ví dụ: Thâm niên công tác giảng dạy của anh/chị: .. o Câu hỏi lựa chọn phương án (checklist item): Ví dụ: Mức lương tháng hiện nay của anh/chị:  Dưới 2 triệu đồng  Từ 2 triệu đến dưới 4 triệu đồng  Từ 4 triệu đến dưới 6 triệu đồng  Trên 6 triệu đồng o Câu hỏi lựa chọn theo thang (scaled/ranked item): Ví dụ: Đánh giá của anh/chị về hiệu quả của lớp học (khoanh tròn con số tương ứng trên thang mức độ): Rất không hiệu quả Rất hiệu quả 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 c. Một số thang đo mức độ: -  Đúng  Sai -  Đồng ý  Không đồng ý  Không có ý kiến -  Rất đúng  Đúng  Không đúng lắm  Không đúng  Rất không đúng - Rất kém 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Rất tốt 3. Phỏng vấn (interview) Phỏng vấn trong nghiên cứu định lượng thường là một hình thức lấy thông tin dựa trên bảng hỏi, được dùng trong các trường hợp: - Người trả lời có thể không có điều kiện để viết (vd: phỏng vấn trên đường phố) hoặc không biết viết - Cần lấy thông tin nhanh, chính xác (vì người phỏng vấn tự ghi) - Bảo đảm tỷ lệ thu hồi cao 4. Quan sát (observation) Quan sát trong nghiên cứu định lượng nhằm thống kê các sự kiện, hành vi của đối tượng khảo sát. Vì vậy trước khi quan sát cần xác lập cụ thể nội dung của các sự kiện, hành vi cần nghiên cứu. Có thể quan sát trực tiếp hoặc gián tiếp thông qua các công cụ. Ví dụ: Quan sát (trực tiếp hoặc gián tiếp) và thống kê các hành vi của SV trong một tiết trên lớp theo các tiêu chí sau: - Số SV ngủ gật: .. - Số SV nói chuyện riêng: .. - Số SV có ghi chép bài giảng: .. - Số SV nêu câu hỏi hoặc tham gia thảo luận: .. 17 BÀI TẬP CHƯƠNG II 1. Lập kế hoạch chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng để tổ chức thăm dò ý kiến 500 SV trong trường của anh/chị về một vấn đề nào đó. Cho biết nội dung vấn đề cần thăm dò và các yếu tố phân tầng. 2. Lập kế hoạch chọn mẫu ngẫu nhiên tập hợp con để tổ chức thăm dò ý kiến (bằng bảng câu hỏi) 200 khách du lịch của các khách sạn ở Nha Trang về một vấn đề nào đó. 3. Xây dựng mô hình đa nhóm tiền kiểm-hậu kiểm cho một nghiên cứu về ba kiểu tác động (cần cụ thể nội dung) lên đối tượng khảo sát. Mối đe doạ đến độ tin cậy của mô hình này là gì? 4. Xây dựng một bảng câu hỏi nhằm lấy ý kiến của khách du lịch Việt Nam về chất luợng phục vụ của các khách sạn tại Nha Trang. Cho biết cách tổ chức thu thập số liệu (cách chọn mẫu, cách lấy số liệu). 18 CHƯƠNG III: CÁC PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ĐỊNH TÍNH I. SỰ KHÁC NHAU GIỮA NGHIÊN CỨU ĐỊNH TÍNH VÀ NGHIÊN CỨU ĐỊNH LƯỢNG Nghiên cứu định tính và nghiên cứu định lượng đều được sử dụng rộng rãi trong nghiên cứu các vấn đề xã hội – nhân văn. Giữa hai phương pháp có nhiều điểm khác nhau rất cơ bản, như được trình bày trên Bảng III.1. Bảng III.1 STT Lĩnh vực khác biệt Nghiên cứu định lượng Nghiên cứu định tính 1 Kích thước mẫu Đủ lớn và đáp ứng yêu cầu thống kê Không đặt nặng số lượng mà tuỳ vào khả năng khai thác thông tin của người nghiên cứu và khả năng cung cấp thông tin của đối tượng khảo sát 2 Chọn mẫu Chọn ngẫu nhiên Chọn có mục đích 3 Đối tượng nghiên cứu Sự liên hệ, tương quan giữa các biến số Tính đa dạng của cá thể 4 Loại thông tin công bố Dưới dạng số Dưới dạng chữ 5 Giả định nghiên cứu Các sự kiện xã hội không phụ thuộc vào các đặc trưng về cảm xúc và niềm tin của từng cá nhân Các hiện tượng xã hội bắt nguồn từ cá nhân và các quan niệm chung 6 Mục đích nghiên cứu Thiết lập các mối quan hệ và giải thích nguyên nhân của các biến đổi của số liệu Tìm hiểu các hiện tượng xã hội thông qua các đặc trưng của người trong cuộc 7 Phương pháp nghiên cứu Xác định rõ ngay từ đầu Tiếp tục phát triển trong quá trình nghiên cứu 8 Vai trò của người nghiên cứu Độc lập và không được tác động đến kết quả nghiên cứu Thừa nhận và quan tâm đến sự tác động 9 Vai trò của bối cảnh nghiên cứu Hạn chế tối đa sự tác động Thừa nhận và quan tâm đến sự tác động II. CHỌN MẪU VÀ TRÌNH TỰ TRONG NGHIÊN CỨU ĐỊNH TÍNH 1. Chọn mẫu Do đặc trưng nghiên cứu theo chiều sâu, kích thước mẫu trong nghiên cứu định tính có thể rất bé (= 1) hoặc khá lớn (vài chục trở lên). Sự lựa chọn mẫu không cần tuân theo qui tắc ngẫu nhiên mà cần chú ý đến những đối tượng khảo sát có nhiều khả năng cung cấp thông tin theo yêu cầu của đề tài. Các cách chọn mẫu trong nghiên cứu định tính: 19 - Chọn theo địa bàn (site selection): chọn cá nhân hay nhóm nhỏ ở một nơi phù hợp với mục đích nghiên cứu. - Chọn đại trà (comprehensive sampling): chọn các mẫu đặc trưng từ nhiều tập hợp. - Chọn dây chuyền (network sampling): cá nhân hay nhóm được chọn do được sự giới thiệu của cá nhân hoặc nhóm được tham gia trước đó. 2. Trình tự thu thập và xử lý dữ liệu Pha 1: Giai đoạn chuẩn bị - Lựa chọn vấn đề nghiên cứu - Dự kiến các câu hỏi cần nghiên cứu - Lựa chọn đối tượng khảo sát - Làm các thủ tục xin khảo sát Pha 2: Thu thập dữ liệu - Tiến hành bước thu thập sơ bộ, sau đó phân tích các dữ liệu này - Trên cơ sở kết quả phân tích các dữ liệu ban đầu, xác định rõ hơn hoặc điều chỉnh đối tượng khảo sát để lấy dữ liệu cho bước tiếp theo Pha 3: Đánh giá - Tổng hợp các kết quả phân tích dữ liệu - Phát triển cơ sở lý luận từ các kết quả thu được III. CÁC DẠNG NGHIÊN CỨU ĐỊNH TÍNH 1. Phân tích nhân chủng (ethnography) Phân tích nhân chủng là phương pháp mô tả và phân tích các sự kiện xã hội, các niềm tin, quan niệm, hành vi của các cá thể trong môi trường nghiên cứu. Công cụ dùng để thu thập dữ liệu đối với phương pháp này là phỏng vấn sâu và quan sát. Phỏng vấn hoặc quan sát trong nghiên cứu định tính không chú trọng đến yêu cầu thống kê đối với dữ liệu mà tập trung đi sâu vào việc phân tích các đặc trưng, biểu hiện, tình cảm, thái độ, của đối tượng khảo sát. Ví dụ: Nghiên cứu hiện tượng quay cóp trong SV - Đối với nghiên cứu định lượng: thống kê số lượng SV có hành vi quay cóp, thống kê các nguyên nhân dẫn đến hành vi quay cóp, - Đối với nghiên cứu định tính: tìm hiểu các nguyên nhân dẫn đến quay cóp, quan niệm và thái độ của SV về vấn đề quay cóp, 2. Thu thập tư liệu và các minh chứng (documents and artifact collection) Đây là phương pháp nghiên cứu không có sự tương tác trực tiếp với con người mà thông quan các tài liệu vật chất dưới dạng: - Các tư liệu cá nhân: như nhật ký, hồi ký, thư từ, - Các tư liệu hành chính: như các thông báo, quyết định, sổ biên bản, .. ở các cơ quan 20 - Các hiện vật gắn bó với cuộc sống thường ngày của cá nhân hoặc tập thể Ví dụ: Thông qua việc nghiên cứu nhật ký của bác sĩ Đặng Thuỳ Trâm và các tư liệu liên quan trong giai đoạn chiến tranh chống Mỹ, người nghiên cứu có thể xây dựng được hình ảnh đặc trưng của một bác sĩ cách mạng trong thời chiến; khái quát được tâm tư, suy nghĩ, ao ước của một lớp thanh niên sống có lý tưởng và hoài bão trong chiến tranh, để từ đó rút ra những bài học cho thanh niên ngày nay. IV. CÁC CÔNG CỤ THU THẬP DỮ LIỆU TRONG NGHIÊN CỨU ĐỊNH TÍNH 1. Phỏng vấn sâu (in-depth interview) a. Các dạng phỏng vấn sâu: o Chủ đề và các câu hỏi được xác định trước o Chủ đề được xác định trước nhưng các câu hỏi được xác định trong quá trình hỏi o Chủ đề và các câu hỏi được xác định trong quá trình hỏi b. Phương pháp đặt câu hỏi: o Định hướng nội dung câu hỏi: hướng câu hỏi theo các chủ đề cụ thể như lược sử bản thân, ý kiến cá nhân, quan điểm, cảm xúc, nhận thức, tình cảm, o Định hình câu hỏi: các câu hỏi dần được phát triển dựa theo ngữ cảnh, dữ liệu đã có. o Một số điều cần quan tâm:  Lưu ý đến môi trường tiến hành phỏng vấn  Tạo sự thân thiện, tin cậy  Biết cách gợi mở vấn đề  Giới thiệu về tầm quan trọng của nghiên cứu  Khéo léo khi đặt các câu hỏi về lược sử bản thân, các vấn đề tế nhị  Sự hiểu biết về văn hoá, phong tục, tập quán “What the informant says is always a function of the interviewer and the interview situation” (Maxwell, 1996) c. Trình bày và xử lý dữ liệu phỏng vấn sâu o Bảo đảm tính chính xác (không tóm tắt và dùng từ thay thế) o Ký tự hoá các biểu hiện của cảm xúc/trạng thái lời nói (vd: tiếng thở dài, nói lắp, tiếng đệm,) o Ghi chú tất cả các đặc trưng của môi trường/điều kiện phỏng vấn (vd: thời tiết, địa điểm) o Mã hoá dữ liệu phỏng vấn sâu 21 Ví dụ: Một mẫu phỏng vấn được ghi lại (giữa người PV và một nữ SV): Hỏi: Em có thể cho biết lý do tại sao em lại quyết định nghỉ học ngay sau năm thứ nhất? Đáp: (Vẻ mặt buồn bã) Dạ . có nhiều lý do lắm ạ. (Ngưng khoảng 1 phút) Ba má em nói em cần phải đi làm để kiếm thêm tiền cho gia đình. Với lại em còn có hai em trai đang học phổ thông. (Thở dài và nhìn ra ngoài cửa) Mà thật raememcũng nghĩ không biết mình sẽ làm được gì ở vùng quê này với cái bằng đại học. Ba má em chỉ muốn em sống ở đây thôi ạ. 2. Phương pháp dùng bảng câu hỏi mở (semi-structured questionaire) a. Qui trình xây dựng bảng câu hỏi: o Xem xét tính hiệu quả của phương pháp đối với nội dung nghiên cứu o Xác định mục đích, mục tiêu nghiên cứu o Tranh thủ kinh nghiệm từ các mẫu câu hỏi đã được sử dụng hiệu quả o Viết thử nghiệm bảng câu hỏi o Triển khai thử nghiệm bảng câu hỏi o Đánh giá kết quả thử nghiệm o Hoàn thiện bảng câu hỏi b. Về thiết kế bảng câu hỏi: tương tự như trong phần thiết kế bảng câu hỏi của nghiên cứu định lượng 3. Các phương pháp khác - Quan sát trực tiếp và gián tiếp (thông qua phim, ảnh, ) - Nghiên cứu tư liệu BÀI TẬP CHƯƠNG III 1. Lập một bảng hỏi gồm các câu hỏi mở nhằm lấy ý kiến của khách du lịch về chất lượng phục vụ của ngành du lịch tại thành phố Nha Trang. 2. Chọn một chủ đề để phỏng vấn sâu một học viên cùng lớp. Ghi lại nội dung phỏng vấn cùng tất cả các đặc điểm (của người được phỏng vấn và môi trường phỏng vấn) có liên quan. Nhận xét về kết quả phỏng vấn. 22 CHƯƠNG IV: XỬ LÝ VÀ PHÂN TÍCH SỐ LIỆU I. THỐNG KÊ MÔ TẢ 1. Các giá trị đặc trưng của một mẫu a. Số trung bình (Mean): Ký hiệu x , được tính theo công thức sau: ∑ = = n i ixn x 1 1 Nếu trong mẫu có m giá trị khác nhau x1 < x2 < .. < xm và giá trị xi có tần số ri thì: ∑ ∑ = = = m i i i m i i r xr x 1 1 Nếu ta có một bảng phân bố ghép lớp với m khoảng C1, C2, ., Cm và tần số của khoảng là ri, thì trung bình mẫu được tính theo công thức: ∑ ∑ = = = m i i i m i i r xr x 1 1 Trong đó xi là trung điểm của khoảng Ci. Ví dụ: Tính chiều cao trung bình của 400 cây trong bảng phân bố ghép lớp sau: Khoảng (m) Trung điểm Tần số 4,5 – 9,5 9,5 – 11,5 11,5 – 13,5 13,5 – 16,5 16,5 – 19,5 19,5 – 22,5 22,5 – 26,5 26,5 – 36,5 7 10,5 12,5 15 18 21 24,5 31,5 18 58 62 72 57 42 36 10 Tổng 400 Ta có: 78,17 400 )5,31(10....)5,10(58)7(18 = +++ =x m b. Số trung vị (Median): Là giá trị nằm ngay chính giữa của một dãy số liệu được sắp xếp theo thứ tự. Nếu số giá trị quan sát là lẻ thì số thứ tự của số trung vị là (n+1)/2. Nếu số giá trị quan sát là chẳn, số trung vị nằm giữa hai giá trị trung tâm. Ví dụ: 23 - Trung vị của dãy số 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8 là 5 - Trung vị của dãy số 31, 35, 38, 39, 41, 42, 43, 47 là (39+41)/2 = 40 - Trung vị của dãy số 12, 14, 15, 18, 23, 24, 26, 30, 32 là 23 Trong nhiều trường hợp, số trung vị có giá trị đại diện tốt hơn so với số trung bình. Ví dụ tại một văn phòng gồm trưởng phòng và bốn nhân viên với mức lương tháng theo thứ tự là 8 triệu, 2,5 triệu, 2,2 triệu, 2 triệu, 1,8 triệu. Nếu lấy số trung bình (là 3,3 triệu) làm “mức lương bình quân” thì nó lại quá thấp so với lương trưởng phòng đồng thời lại cao so với lương của tất cả nhân viên. Trong trường hợp này, số trung vị (là 2,2 triệu) là con số đại diện tốt hơn. c. Số mốt (Mode): Nếu mẫu được cho dưới dạng bảng phân bố tần số thì số mốt là giá trị có tần số cực đại. Ví dụ: Kết quả thống kê tần số của điểm thi học kỳ của một lớp (có 85 SV) như sau: Điểm 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Tần số 2 3 5 7 10 14 17 14 9 4 - Số trung bình của mẫu là: (0x2 + 1x3 + 2x5 + 3x7 + 4x10 + 5x14 + 6x17 + 7x14 + 8x9 + 9x4)/85 = 5.34 - Số trung vị của mẫu là: 6 - Số mốt của mẫu là: 6 d. Biên độ (range): Hiệu số giữa giá trị lớn nhất và giá trị bé nhất của mẫu được gọi là biên độ của mẫu. e. Phương sai (variance): Phương sai của một mẫu, ký hiệu S2, được tính theo công thức: 1 )( 22 − − = ∑ n rxx S ii x : trung bình của mẫu xi: giá trị bất kỳ của mẫu ri: tần số của xi n: độ lớn của mẫu f. Độ lệch chuẩn (standard deviation): Ký hiệu là S, được định nghĩa là căn bậc hai của phương sai: =S 1 )( 2 − −∑ n rxx ii 2. Một số loại thống kê mô tả a. Bảng tần số: 24 Ví dụ: Điểm của 25 SV đối với một bài kiểm tra 30 câu là: 27 25 30 24 19 16 28 24 17 21 23 26 29 23 18 22 20 17 24 23 21 22 28 26 25 Bảng tần số của bảng điểm trên được lập như sau: Điểm Tần số 30 29 28 27 26 25 24 23 22 21 20 19 18 17 16 1 1 2 1 2 2 3 3 2 2 1 1 1 2 1 _____ N = 25 b. Biểu đồ tần số: Ví dụ: Từ bảng tần số: Điểm Tần số 6 5 4 3 2 1 1 2 3 4 2 1 Ta có thể biễu diễn trên các biểu đồ sau: 0 1 2 3 4 1 2 3 4 5 6 Điểm Tầ n số 0 1 2 3 4 1 2 3 4 5 6 Điểm Tầ n số c. Biểu đồ tỷ lệ tròn (pie chart): 25 Ví dụ: Chúng ta có thể biễu diễn tỷ lệ đóng góp của 4 trường A, B, C, D vào Quỹ hỗ trợ học sinh nghèo như sau: Trường A B C D Tỷ lệ 35% 10% 20% 35% Trường C 20% Trường A 35% Trường D 35% Trường B 10% Trường D 35% TrườngC 20% Trường B 10% Trường A 35% d. Biểu đồ điểm hộp (box plot): Ví dụ: Chúng ta cần so sánh chiều cao của nam và nữ từ một bảng số liệu sau (M: nam, F: nữ): STT Giới tính Chiều cao (cm) 1 M 165 2 M 156 3 F 154 4 M 175 5 F 158 6 F 167 7 M 192 8 F 165 9 F 156 10 M 165 11 M 154 12 M 187 13 F 162 14 F 154 15 M 167 16 F 175 17 M 175 18 M 165 19 F 150 20 F 154 II. BÀI TOÁN SO SÁNH T-test là tên gọi của một phương pháp thống kê giúp ta so sánh sự khác nhau về giá trị trung bình của hai mẫu. Tuỳ theo bản chất của hai mẫu này mà phương pháp so sánh có khác nhau đôi chút. Chú thích: - Đường kẻ ngang hộp chỉ số trung vị của mỗi nhóm (nam hoặc nữ) - Bề cao hộp chứa 50% số trường hợp xoay quanh số trung vị của mỗi nhóm - Hai cực trị hai bên hộp được xác định sau khi đã loại 5% số trường hợp lớn nhất và 5% số trường hợp nhỏ nhất Gioi tinh MF Ch ie u ca o 200 190 180 170 160 150 140 8 26 1. T-test cho hai mẫu độc lập Ví dụ: Từ một lớp học gồm 10 SV, ta chia ngẫu nhiên làm hai nhóm, mỗi nhóm 5 SV. Cả hai nhóm cùng học một môn học nhưng theo hai phương pháp khác nhau. Kết thúc môn học, cả hai nhóm cùng làm một bài trắc nghiệm (gồm 40 câu) và có kết quả (điểm) như sau: Nhóm 1 (Phương pháp A) Nhóm 2 (phương pháp B) 23 18 26 32 21 17 19 21 14 19 Làm thế nào để so sánh hiệu quả giữa hai phương pháp? Các bước thực hiện: - Xây dựng giả thuyết thống kê: o Giả thuyết Ho: Trị trung bình của hai nhóm không khác nhau đáng kể ( 21 µµ = ) o Giả thuyết H1: Trị trung bình của hai nhóm khác nhau đáng kể ( 21 µµ ≠ ) - Xác định mức ý nghĩa thống kê α (ví dụ .01, .05, hoặc .1). - Xác định số chiều so sánh: chọn 2 chiều (two-tailed) nếu không thể khẳng định trước 21 µµ > hay 12 µµ > . Chọn 1 chiều (one-tailed) nếu có thể khẳng định truớc 21 µµ > hoặc 12 µµ > - Tính giá trị t theo công thức sau: )11( 2 )1()1( 2121 2 22 2 11 21 nnnn SnSn xx t + −+ −+− − = trong đó 1x : số trung bình của nhóm 1 2x : số trung bình của nhóm 2 2 1S : phương sai của nhóm 1 2 2S : phương sai của nhóm 2 1n : số lượng của nhóm 1 2n : số lượng của nhóm 2 - So sánh t với tcrit. (xem Phụ lục A) o Nếu /t/ < tcrit. : Chấp nhận giả thuyết Ho: Trị trung bình của hai nhóm không khác nhau đáng kể 27 o Nếu /t/ > tcrit. : Chấp nhận giả thuyết H1: Trị trung bình của hai nhóm khác nhau đáng kể Quay về ví dụ trên, ta có: 5;5,28;24 1211 === nSx 5;0,7;18 2222 === nSx Tính được: t = 2,26. Với α = .05; df = n1 + n2 -2 = 8; hai chiều, ta có tcrit. = 2,306. Do t < tcrit. nên ta chấp nhận giả thuyết H0: Trị trung bình của nhóm 1 không khác đáng kể so với trị trung bình của nhóm 2 (hoặc kết quả học tập của nhóm 1 không cao hơn đáng kể so với kết quả học tập của nhóm 2) với mức ý nghĩa .05. 2. T-test cho mẫu cặp Ví dụ: Một lớp học có 6 SV cùng học một môn. Trước khi bắt đầu môn học cả lớp làm một bài kiểm tra năng lực gồm 40 câu (tiền kiểm). Kết thúc môn học, cả lớp làm lại bài kiểm tra đó (hậu kiểm). Điểm của hai lần kiểm tra như sau: SV Tiền kiểm Hậu kiểm 1 2 3 4 5 6 31 30 33 35 32 34 34 31 33 40 36 39 Làm thế nào để so sánh kết quả của hậu kiểm đối với tiền kiểm? Trong trường hợp này thứ tự các bước cũng giống như trên, chỉ khác công thức tính t bây giờ là: 1 )( 22 − − = ∑ ∑ ∑ n DDn D t trong đó n là số cặp (= số SV). Còn ∑D và ∑ 2D có thể được hiểu qua bảng sau: Tiền kiểm (X1) Hậu kiểm (X2) D = X2 - X1 D2 31 30 33 35 32 34 34 31 33 40 36 39 3 1 0 5 4 5 9 1 0 25 16 25 =1X 32,5 =2X 35,5 ∑D =18 ∑ 2D =76 Với n = 6, ta tính được t = 3,50. Với α = .05; df = n -1 = 5; một chiều, ta có tcrit. = 2,015. 28 Do t > tcrit. nên ta chấp nhận giả thuyết H1: Trị trung bình của hậu kiểm cao hơn đáng kể so với trị trung bình của tiền kiểm với mức ý nghĩa .05. 3. T-test cho một mẫu Ví dụ: SV năm 1 của một trường đại học có điểm đầu vào bình quân là 18. Một thầy giáo X được phân công làm chủ nhiệm một lớp 10 SV năm 1 có điểm đầu vào như sau: SV Điểm đầu vào 1 15 2 19 3 14 4 17 5 19 6 20 7 16 8 18 9 15 10 21 4,17=x Liệu có phải SV của thầy X có năng lực đầu vào thấp hơn năng lực bình quân của SV năm 1 của trường? Trong trường hợp này thứ tự các bước cũng giống như trên, chỉ khác công thức tính t bây giờ là: x S x t µ− = trong đó x : trung bình của mẫu µ : trung bình của tập hợp chính S x : sai số chuẩn của mẫu (= n S ; S: Phương sai, n: độ lớn của mẫu) Ta có S = 2,366 => S x = 10 366,2 = 0,75 => 75,0 184,17 − =t = -0,80 Với α = .05; df = n -1 = 9; hai chiều, ta có tcrit. = 2,262. Do /t/ < tcrit. nên ta chấp nhận giả thuyết H0: năng lực đầu vào của lớp thầy X không khác đáng kể so với năng lực bình quân của SV năm 1 của trường với mức ý nghĩa .05. III. PHÂN TÍCH TƯƠNG QUAN TUYẾN TÍNH 1. Sự tương quan giữa hai biến Sự tương quan giữa hai biến là mối quan hệ hoặc sự kết hợp giữa hai biến đó trong quá trình thay đổi. 29 Ví dụ: Chỉ số thông minh (IQ) của mỗi SV trong một lớp học (biến X) có thể có liên quan thuận với kết quả học toán (biến Y) của các SV đó. Hai biến độc lập nào đó có thể có tương quan thuận, tương quan nghịch , hoặc không có tuơng quan. a. Sự tương quan thuận (positive correlation): Ví dụ: Giả thiết rằng kết quả học toán của mỗi SV trong một lớp học (biến X) có thể có liên quan với chỉ số thông minh (IQ) của các SV đó (biến Y) . Xem đồ thị điểm của cặp biến X và Y của 10 SV sau đây: SV X Y 1 5 82 2 4 80 3 7 102 4 9 119 5 5 89 6 6 98 7 5 92 8 8 112 9 3 76 10 3 75 Đồ thị cho thấy hai biến X, Y có tương quan (tuyến tính) thuận vì khi X tăng, Y cũng tăng. b. Sự tương quan nghịch (negative correlation): : Ví dụ: Giả thiết rằng thời gian ngủ trong ngày (biến X) của mỗi SV trong một lớp học có thể có liên quan với chỉ số thông minh (IQ) của các SV đó (biến Y) . Xem đồ thị điểm của cặp biến X và Y của 10 SV sau đây: SV X (giờ) Y 1 9 91 2 10 79 3 6 121 4 5 132 5 8 103 6 6 119 7 5 130 8 8 101 9 4 89 10 7 111 Đồ thị cho thấy hai biến X, Y có tương quan (tuyến tính) nghịch vì khi X tăng, Y giảm. c. Không tương quan (non-correlation) X 1098765432 Y 120 110 100 90 80 70 X 11109876543 Y 140 130 120 110 100 90 80 70 30 Ví dụ: Giả thiết rằng kết quả môn thể dục (biến X) của mỗi SV trong một lớp học có thể có liên quan với chỉ số thông minh (IQ) của các SV đó (biến Y) . Xem đồ thị điểm của cặp biến X và Y của 10 SV sau đây: SV X Y 1 4 81 2 2 110 3 3 130 4 8 129 5 7 91 6 6 111 7 9 110 8 5 131 9 4 89 10 7 133 Đồ thị cho thấy hai biến X, Y không có tương quan (tuyến tính) với nhau 2. Tính hệ số tương quan Pearson Tính tương quan giữa hai tập số liệu được xác định qua hệ số r được tính theo công thức do Karl Pearson đưa ra: r = ∑ ∑∑ ∑ ∑ ∑ ∑ −− − 2222 )(.)( ))(( YYNXXN YXXYN Trong đó N: số cặp số liệu ∑ XY : tổng của các cặp tích XY ∑ X : tổng của các giá trị X ∑Y : tổng của các giá trị Y ∑ 2X : tổng của các 2X ∑ 2Y : tổng của các 2Y Khoảng giá trị của r: -1 ≤ r ≤ +1 3. Suy luận từ hệ số tương quan Hệ số tuơng quan r giữa hai biến X, Y tính từ công thức Pearson có thể cho giá trị dương (tương quan thuận), hoặc âm (tuơng quan nghịch), hoặc xấp xỉ zero (không tương quan). Tuy nhiên, cần phải đánh giá sự tương quan hiện hữu là đáng kể hoặc không đáng kể về mặt thống kê. Không có một chuấn nhất định cho việc này vì còn phụ thuộc vào độ lớn của mẫu, vào tính chất của nghiên cứu. Theo Ravid (1994), trong một số trường hợp có thể dựa vào “chuẩn” sau đây để kết luận về tính tương quan: X 109876543210 Y 140 130 120 110 100 90 80 31 Giá trị /r/ Kết luận .00 - .30 Không tương quan hoặc tương quan kém .20 - .50 Tương quan thấp cho đến trung bình .40 - .70 Tương quan trung bình .60 - .90 Tương quan khá .80 – 1.00 Tương quan cao cho đến rất cao Tuy nghiên, để chặt chẻ hơn trong kết luận, sau khi tính ra r ta cần so sánh nó với giá trị rcrit. (xem Phụ lục B): - Nếu /r/ > rcrit. : kết luận hai biến X, Y có tương quan thuận (hoặc nghịch) đáng kể với mức ý nghĩa α = ....... - Nếu /r/ < rcrit. : kết luận hai biến X, Y có tương quan thuận (hoặc nghịch) không đáng kể với mức ý nghĩa α = ....... Ví dụ: Tính hệ số tương quan của hai biến X, Y sau: SV X Y X2 Y2 XY 1 5 82 25 6724 410 2 4 80 16 6400 320 3 7 102 49 10404 714 4 9 119 81 14161 1071 5 5 89 25 7921 445 6 6 98 36 9604 588 7 5 92 25 8464 460 8 8 112 64 12544 896 9 3 76 9 5776 228 10 3 75 9 5625 225 ∑ X = 55 ∑Y = 925 ∑ 2X = 339 ∑ 2Y = 87623 ∑ XY = 5357 Vậy r = 0,983 Với df = n – 2 = 8, α = .05, ta có rcrit. = 0,632 Kết luận: Biến Y có tương quan thuận rất cao với biến X, với mức ý nghĩa α = .05 4. Tính nhân quả của sự tương quan Một kết quả tính hệ số tương quan cao chưa hẳn có thể dẫn đến kết luận về mối quan hệ nhân quả giữa hai biến bởi trong thực tế, một hiện tượng/sự việc có thể xảy ra dưới tác động của nhiều yếu tố trực tiếp lẫn gián tiếp. Ví dụ : - Mối quan hệ có tính nhân quả: Thời gian xem chương trình thời sự trên truyền hình và Kết quả học tập môn Văn. - Mối quan hệ không có tính nhân quả: Lượng xăng tiêu thụ và Số tai nạn giao thông ở một thành phố. 32 5. Xác định hệ số tương quan nhờ phần mềm Microsoft Excel Hệ số tương quan có thể được xác định nhờ phần mềm Microsoft Excel. Thứ tự công việc như sau : - Nhập 2 dãy số liệu cần tính hệ số tương quan vào 2 cột của trang Excel rồi gọi lệnh CORREL, ví dụ: Nhập vị trí hai cột số liệu vào hai ô Array 1 và Array 2. Phần mềm sau đó sẽ cho ngay kết quả (Formula result), ví dụ: 33 BÀI TẬP CHƯƠNG IV 1. Từ một lớp học gồm 10 SV, chia ngẫu nhiên làm hai nhóm, mỗi nhóm 5 SV. Cả hai nhóm cùng học một môn học nhưng theo hai phương pháp khác nhau. Kết thúc môn học, cả hai nhóm cùng làm một bài trắc nghiệm (gồm 40 câu) và có kết quả (điểm) như sau: Nhóm 1 (Phương pháp A) Nhóm 2 (phương pháp B) 26 18 20 32 29 34 19 25 41 27 Hãy so sánh hiệu quả của hai phương pháp? 2. Một lớp học có 6 SV cùng học một môn. Trước khi bắt đầu môn học cả lớp làm một bài kiểm tra năng lực gồm 40 câu (tiền kiểm). Kết thúc môn học, cả lớp làm lại bài kiểm tra đó (hậu kiểm). Điểm của hai lần kiểm tra như sau : SV Tiền kiểm Hậu kiểm 1 2 3 4 5 6 28 32 17 25 31 23 34 32 18 26 29 24 Hãy so sánh kết quả của hậu kiểm đối với tiền kiểm. 3. Tính hệ số tương quan của hai biến X, Y sau: SV X Y X2 Y2 XY 1 9 91 2 10 79 3 6 121 4 5 132 5 8 103 6 6 119 7 5 130 8 8 101 9 4 89 10 7 111 ∑ X = ∑Y = ∑ 2X = ∑ 2Y = ∑ XY = Vậy r = Với df = n – 2 = 8, α = , ta có rcrit. = Kết luận : 34 4. Tính hệ số tương quan của hai biến X, Y sau : SV X Y X2 Y2 XY 1 4 81 2 2 110 3 3 130 4 8 129 5 7 91 6 6 111 7 9 110 8 5 131 9 4 89 10 7 133 ∑ X = ∑Y = ∑ 2X = ∑ 2Y = ∑ XY = Vậy r = Với df = n – 2 = 8, α = , ta có rcrit. = Kết luận : 5. Xây dựng một nội dung nghiên cứu về sự tương quan giữa hai yếu tố nào đó. Xác định các cặp số liệu của hai yếu tố nói trên (tối thiểu 20 cặp số liệu) và tính hệ số tương quan giữa hai yếu tố đó. Cho biết kết luận của nghiên cứu. 6. Tìm một bài báo nghiên cứu (Anh hoặc Việt) có sử dụng phép tính tương quan giữa hai hoặc nhiều yếu tố. Cho nhận xét đối với kết luận của bài báo về tính tương quan. 7. Giả sử chiều cao trung bình của SV trong lớp là 1,58m. Hãy so sánh chiều cao trung bình của nhóm với chiều cao trung bình của lớp. 35 CHƯƠNG V: VIẾT CÁC TÀI LIỆU KHOA HỌC I. PHÂN LOẠI TÀI LIỆU KHOA HỌC 1. Bài báo và tham luận khoa học Được viết để đăng trên các tạp chí chuyên ngành hoặc để công bố tại các hội thảo, hội nghị khoa học. Nội dung có thể là: công bố tóm tắt, một phần hay toàn phần kết quả của một nghiên cứu, tham gia tranh luận về một vấn đề khoa học, đề xướng một nội dung tranh luận khoa học, 2. Báo cáo khoa học Là văn bản trình bày có hệ thống các kết quả nghiên cứu nhằm mục đích: công bố một phần hay toàn phần kết quả của một nghiên cứu, tham gia tranh luận về một vấn đề khoa học, báo cáo với cơ quan quản lý đề tài hoặc nhà tài trợ. So với tham luận khoa học, báo cáo khoa học được trình bày cặn kẽ hơn rất nhiều. 3. Luận văn khoa học Vừa mang tính chất của một công trình NCKH, vừa nhằm mục đích tập dượt nghiên cứu khoa học. So với báo cáo khoa học, luận văn khoa học cần đi sâu hơn về các phần: tổng quan (literature review), phân tích và xử lý dữ liệu, kết luận và khuyến nghị. 4. Thông báo khoa học Là một tài liệu ngắn gọn nhằm mục đích công bố một phần hay toàn phần kết quả của một nghiên cứu. Trong thông báo khoa học, chủ yếu có hai nội dung cần làm rõ: vấn đề được nghiên cứu và kết quả thu được. 5. Tác phẩm khoa học Là kết quả tổng kết một cách có hệ thống và chặt chẽ về một hướng nghiên cứu trong khoa học. So với báo cáo khoa học, tác phẩm khoa học có yêu cầu cao hơn về tính hệ thống và cơ sở lý luận. 6. Kỷ yếu khoa học Là ấn phẩm công bố các công trình NCKH của một hội nghị, hội thảo khoa học; hoặc là tập hợp các công trình khoa học của một tổ chức trong một giai đoạn nào đó. 7. Chuyên khảo khoa học Là tập hợp các báo cáo khoa học có chung một chủ đề, do nhiều tác giả viết. Chuyên khảo khoa học khác với tác phẩm khoa học ở chổ nó không đòi hỏi tính hệ thống và chặt chẽ, và có thể được viết từ nhiều trường phái, quan điểm khoa học khác nhau. II. VIẾT BÀI BÁO VÀ THAM LUẬN KHOA HỌC 1. Bố cục nội dung Bài báo hoặc tham luận khoa học có thể có bố cục chung như sau (Vũ Cao Đàm, 1999): 36 Bảng V.1 Môđun Nội dung Tỷ lệ số trang Môđun I Môđun II Môđun III Môđun IV Môđun V Môđun VI Mở đầu Lịch sử nghiên cứu Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu Kết quả thu thập và xử lý thông tin Phân tích (bàn luận) kết quả Kết luận và khuyến nghị 5-10% 10-20% 15-25% 30-40% 10-15% 5-10% Môđun I: Mở đầu - Nêu lý do nghiên cứu, ý nghĩa thực tiễn của đề tài - Nêu vấn đề cần nghiên cứu, các giả thuyết ban đầu Môđun II: Lịch sử nghiên cứu - Tổng quan về các công trình có liên quan - Chỉ ra những nội dung khoa học chưa được giải quyết (mà đề tài hướng đến) Môđun III: Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu - Xác định cơ sở lý thuyết của nghiên cứu - Xác định phương pháp nghiên cứu Môđun IV: Kết quả thu thập và xử lý thông tin - Trình bày các phương pháp thu thập thông tin được sử dụng - Kết quả phân tích thông tin Môđun V: Phân tích kết quả - Nêu ý nghĩa của kết quả phân tích thông tin đối với đề tài - Đối chiếu kết quả này với các giả thuyết ban đầu Môđun VI: Kết luận và khuyến nghị - Đánh giá chung về kết quả thu được - Nhận xét về những điều làm được và chưa làm được - Đề xuất về khả năng ứng dụng, những nội dung cần được tiếp tục nghiên cứu 2. So sánh giữa bài báo và tham luận khoa học Tuy có thể giống nhau về bố cục, bài báo và tham luận khoa học có thể khác nhau về yêu cầu của nội dung như sau (Lindsay, 1995): 37 Bảng V.2 Thành phần Tham luận khoa học Bài báo CẤU TRÚC Phần giới thiệu 40% tổng số (thời gian) 5-10% tổng số (khuôn khổ bài viết) Phần phương pháp và kết quả 40% tổng số (thời gian) 40-60% tổng số (khuôn khổ bài viết) Phần thảo luận 20% tổng số (thời gian) 30-60% tổng số (khuôn khổ bài viết) Phần kết thúc Tóm tắt các kết quả chính Không cần NỘI DUNG CHỦ ĐỀ Độ dài Bảo đảm đúng thời gian Càng ngắn gọn càng tốt Các tài liệu bổ sung Có thể dùng hình ảnh, phim để minh hoạ Chỉ dùng biểu bảng và số liệu Tính hài hước Hoan nghênh nhưng không nhất thiết Không hoan nghênh Ngữ pháp Ngôi xưng số 1 và 2 thường được dung Không dùng ngôi xưng số 2 III. VIẾT LUẬN VĂN KHOA HỌC Theo tác giả Vũ Cao Đàm (1999), luận văn khoa học bao gồm các thể loại sau (được sắp xếp theo thứ tự tăng dần của yêu cầu về nội dung chuyên môn): - Tiểu luận - Khoá luận - Đồ án môn học - Đồ án tốt nghiệp - Luận văn cử nhân - Luận án thạc sĩ - Luận án tiến sĩ Theo Qui chế đào tạo trình độ thạc sĩ (năm 2011) của Bộ GD&ĐT, luận văn khoa học ở trình độ thạc sĩ được gọi là “luận văn thạc sĩ”. 1. Bố cục của nội dung luận văn khoa học Lindsay (1995) đề nghị cấu trúc của một bản luận văn khoa học như sau. Cấu trúc này có thể được điều chỉnh cho phù hợp với nghiên cứu cụ thể, với mức độ yêu cầu về nội dung, và với các qui định đặc thù ở mỗi nơi. _______________________________________________________________ Trang nhan đề Mục lục và lời cảm ơn Chương 1: Giới thiệu chung 38 Giới thiệu vấn đề nghiên cứu, các giả thuyết chung và những lập luận ban đầu. Chương 2: Tổng quan về nguồn tài liệu Tổng quan về các nguồn tài liệu có liên quan, các kết quả thực nghiệm đã được tiến hành từ trước. Chương 3: Phương pháp nghiên cứu Giới thiệu các phương pháp nghiên cứu được sử dụng và các tài liệu minh chứng. Chương 4 đến N: Các chương về thí nghiệm Mỗi thí nghiệm hay một nhóm các thí nghiệm có liên quan được giới thiệu riêng lẽ bao gồm:  Giới thiệu các giả thuyết cụ thể  Quá trình tiến hành thí nghiệm  Các kết quả  Phần thảo luận các kết quả có liên quan đến các giả thuyết cụ thể Chương N+1: Thảo luận chung Thảo luận về tất cả các kết quả của các thí nghiệm có liên quan đến các giả thuyết tổng quát trong phần giới thiệu chung. Phần tóm tắt:  Trình bày lại giả thuyết tổng quát  Tóm tắt toàn bộ quá trình của các thí nghiệm  Các kết quả chính và ý nghĩa  Kết luận chung Tài liệu tham khảo Biên soạn cẩn thận và đầy đủ tất cả các nguồn tài liệu tham khảo ________________________________________________________________ Theo qui định hiện nay (2014) của Trường ĐH Nha Trang, luận văn thạc sĩ bao gồm các phần và chương sau: - Phần mở đầu: giới thiệu ngắn gọn về công trình nghiên cứu, lý do lựa chọn đề tài, mục tiêu, đối tượng, phạm vi nghiên cứu, ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài. - Tổng quan về vấn đề nghiên cứu: phân tích, đánh giá các công trình nghiên cứu liên quan mật thiết đến đề tài luận văn đã được công bố ở trong và ngoài nước, chỉ ra những vấn đề còn tồn tại mà luận văn sẽ tập trung giải quyết, xác định mục tiêu của đề tài, nội dung và phương pháp nghiên cứu. - Nội dung, kết quả nghiên cứu (một hoặc nhiều chương): trình bày cơ sở lý thuyết, lý luận và giả thuyết khoa học; phương pháp nghiên cứu; kết quả nghiên cứu và bàn luận. - Kết luận và kiến nghị: trình bày những phát hiện mới, những kết luận rút ra từ kết quả nghiên cứu; kiến nghị về những nghiên cứu tiếp theo. - Danh mục tài liệu tham khảo được trích dẫn trong luận văn. - Phụ lục (nếu có). 39 2. Bố cục của Tóm tắt nội dung luận văn hoặc luận án Các luận văn thạc sĩ và tiến sĩ thường được yêu cầu viết tóm tắt để gởi đến các thành viên tham gia chấm hoặc nhận xét luận án. Có thể áp dụng cấu trúc của bản tóm tắt sau đây (Vũ Cao Đàm, 1999): ______________________________________________________________ I. PHẦN MỞ ĐẦU Trong phần này tác giả cần viết (rất ngắn và súc tích) một số mục sau: 1- Tính cấp thiết của đề tài 2- Mục đích nghiên cứu của luận án 3- Khách thể nghiên cứu, đối tượng nghiên cứu và đối tượng khảo sát 4- Nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu 5- Giả thuyết 6- Phương pháp nghiên cứu 7- Đóng góp mới về mặt khoa học của luận án 8- Kết cấu của luận án được giới thiệu qua từng chương II. PHẦN TÓM TẮT NỘI DUNG LUẬN ÁN Giới thiệu rất tóm tắt từng chương của luận án. Số chữ cho mỗi chương cần tính toán sao cho toàn bộ phần tóm tắt không vượt quá số trang còn lại. III. PHẦN KẾT LUẬN Khoảng một nữa trang cuối được sử dụng để viết về một số kết luận và khuyến nghị quan trọng: - Những kết luận quan trọng nhất của toàn bộ công trình - Ý nghĩa quan trọng nhất của luận án - Khuyến nghị quan trọng nhất từ kết quả nghiên cứu của luận án CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ - Liệt kê những công trình hoặc bài báo đã công bố - Khi liệt kê các công trình, cần lưu ý mấy điểm:  Ghi các công trình công bố theo mẫu ghi tài liệu tham khảo  Năm xuất bản ghi từ những xuất bản phẩm sớm nhất đến những xuất bản phẩm muộn nhất, hoặc ngược lại, từ muộn nhất đến sớm nhất. _______________________________________________________________ 3. Một số lưu ý a. Trước khi quyết định chọn một đề tài để nghiên cứu, cần tự trả lời các câu hỏi sau: o Ý nghĩa khoa học của đề tài là gi? o Ý nghĩa thực tiễn của đề tài là gi? o Vấn đề nghiên cứu có tính bức thiết không? o Có đủ các điều kiện (cơ sở vật chất, tài chính, thời gian, nhân lực) để hoàn thành đề tài không? o Đề tài có phù hợp với chuyên môn và sở thích của tác giả không? 40 b. Lưu ý về bố cục: Cần bảo đảm tính logic trong cấu trúc tổng thể lẫn cấu trúc từng phần của luân án; các chương mục cần được đánh số thứ tự rõ ràng, mạch lạc. Do luận án còn là một công trình có tính tập sự làm khoa học, nên phần trình bày tổng quan về nguồn tài liệu, phương pháp nghiên cứu, và cách tổ chức thu thập và xử lý số liệu cần được đặc biệt coi trọng. c. Lưu ý về nội dung: Bảo đảm tính mới của vấn đề được nghiên cứu; trung thực với những tư liệu được tham khảo (chú thích nguồn tham khảo đầy đủ, đúng chổ, đúng cách); nêu bật được các thành tựu mình đạt được nhưng đồng thời phải chỉ rõ những hạn chế, thiếu sót của nghiên cứu. d. Lưu ý về văn phong: Lựa chọn cách viết ngắn gọn nhưng súc tích, hết sức tránh dùng ngôi thứ nhất và ngôi thứ hai trong danh xưng (tôi, chúng tôi, chúng ta, các bạn, các anh chị). Lưu ý bảo đảm văn phạm và chính tả. BÀI TẬP CHƯƠNG V 1. Tìm một bài báo khoa học có cấu trúc nội dung đáp ứng tốt yêu cầu nêu ở Bảng V.1 2. Viết tóm tắt (khoảng nữa trang A4) để giới thiệu về bài báo khoa học nói trên. 3. Mỗi nhóm thực hành xây dựng một đề tài NCKH cấp trường và viết Thuyết minh đề tài theo mẫu ở Phụ lục C. 41 PHỤ LỤC A: Bảng giá trị tcrit. (Ravid, 1994) Level of significance for one-tailed test .10 .05 .025 .01 .005 .0005 Level of significance for two-tailed test df .20 .10 .05 .02 .01 .001 1 3.078 6.314 12.707 31.821 63.657 636.619 2 1.886 2.920 4.303 6.965 9.925 31.598 3 1.638 2.353 3.182 4.541 5.841 12.941 4 1.533 2.132 2.776 3.747 4.604 8.610 5 1.476 2.015 2.571 3.365 4.032 6.859 6 1.440 1.943 2.447 3.143 3.707 5.959 7 1.415 1.895 2.365 2.998 3.499 5.405 8 1.397 1.860 2.306 2.896 3.355 5.041 9 1.383 1.833 2.262 2.821 3.250 4.781 10 1.372 1.812 2.228 2.764 3.169 4.587 11 1.363 1.796 2.201 2.718 3.106 4.437 12 1.356 1.782 2.179 2.681 3.055 4.318 13 1.350 1.771 2.160 2.650 3.012 4.221 14 1.345 1.761 2.145 2.624 2.977 4.140 15 1.341 1.753 2.131 2.602 2.947 4.073 16 1.337 1.746 2.120 2.583 2.921 4.015 17 1.333 1.740 2.110 2.567 2.898 3.965 18 1.330 1.734 2.101 2.552 2.878 3.922 19 1.328 1.729 2.093 2.539 2.861 3.883 20 1.325 1.725 2.086 2.528 2.845 3.850 21 1.323 1.721 2.080 2.518 2.831 3.819 22 1.321 1.717 2.074 2.508 2.819 3.792 23 1.319 1.714 2.069 2.500 2.807 3.767 24 1.318 1.711 2.064 2.492 2.797 3.745 25 1.316 1.708 2.060 2.485 2.787 3.725 26 1.315 1.706 2.056 2.479 2.779 3.707 27 1.314 1.703 2.052 2.473 2.771 3.690 28 1.313 1.701 2.048 2.467 2.763 3.674 29 1.311 1.699 2.045 2.462 2.756 3.659 30 1.310 1.697 2.042 2.457 2.750 3.646 40 1.303 1.684 2.021 2.423 2.704 3.551 60 1.296 1.671 2.000 2.390 2.660 3.460 120 1.289 1.658 1.980 2.358 2.617 3.373 ∞ 1.282 1.645 1.960 2.326 2.576 3.291 42 PHỤ LỤC B: Bảng giá trị rcrit. (Ravid, 1994) P level (two-tailed) df .10 .05 .02 .01 1 .988 .997 .9995 .9999 2 .900 .950 .980 .990 3 .805 .878 .934 .959 4 .729 .811 .882 .917 5 .669 .754 .833 .874 6 .622 .707 .789 .834 7 .582 .666 .750 .798 8 .549 .632 .716 .765 9 .521 .602 .685 .735 10 .497 .576 .658 .708 11 .467 .553 .634 .684 12 .458 .532 .612 .661 13 .441 .514 .592 .641 14 .426 .497 .574 .623 15 .412 .482 .558 .606 16 .400 .468 .542 .590 17 .389 .456 .528 .575 18 .378 .444 .516 .561 19 .369 .433 .503 .549 20 .360 .423 .492 .537 21 .352 .413 .482 .526 22 .344 .404 .472 .515 23 .337 .396 .462 .505 24 .330 .388 .453 .496 25 .323 .381 .445 .487 26 .317 .374 .437 .479 27 .311 .367 .430 .471 28 .306 .361 .423 .463 29 .301 .355 .416 .456 30 .296 .349 .409 .449 35 .275 .325 .381 .418 40 .257 .304 .358 .393 45 .243 .288 .338 .372 50 .231 .273 .322 .354 60 .211 .250 .295 .325 70 .195 .232 .274 .302 80 .183 .217 .256 .283 90 .173 .205 .242 .267 100 .164 .195 .230 .254 43 PHỤ LỤC C: Mẫu thuyết minh đề tài NCKH của SV (Ban hành kèm theo Quyết định số 1658/QĐ-ĐHNT-KHCN ngày 19/12/2011 của Hiệu trưởng Trường Đại học Nha Trang) TRƯỜNG ĐẠI HỌC NHA TRANG KHOA/VIỆN/TT THUYẾT MINH ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CỦA SINH VIÊN 1. Tên đề tài (Phản ánh cô đọng nhất nội dung nghiên cứu Mang ý nghĩa hết sức khúc triết và đơn trị Không trùng lặp hoàn toàn với các đề tài khác) 2. Mã số 3. Lĩnh vực nghiên cứu Tự nhiên  Kỹ thuật  M.trường  Kinh tế, XHNV  Nông lâm  ATLĐ  Giáo dục  Y Dược  SHTT  4. Loại hình nghiên cứu Cơ ng Triển bản dụng khai    5. Thời gian thực hiện (từ tháng năm đến tháng năm ) 6. Đơn vị chủ trì đề tài Tên đơn vị (khoa, viện): Điện thoại: Email: Họ và tên trưởng đơn vị: 7. Chủ nhiệm đề tài Họ và tên: Năm sinh: Lớp: Điện thoại: Email: Chỗ ở: 8. Cán bộ hướng dẫn Họ và tên: Chức danh khoa học: Học vị: Điện thoại: Email: Địa chỉ nhà riêng: 9. Thành viên tham gia thực hiện đề tài STT Họ và tên Địa chỉ học tập, công tác và lĩnh vực chuyên môn Nội dung nghiên cứu cụ thể được giao Chữ ký 10. Đơn vị phối hợp Tên đơn vị Nội dung phối hợp nghiên cứu Họ và tên trưởng đơn vị 11. Tổng quan tình hình nghiên cứu thuộc lĩnh vực của đề tài (Khái quát hoạt động nghiên cứu liên quan đến đề tài Liệt kê các công trình nghiên cứu thuộc lĩnh vực của đề tài Đánh giá ưu, nhược điểm của từng công trình và khả năng sử dụng kết quả của công trình đó) 12. Tính cấp thiết của đề tài (Phân tích mức độ ưu tiên giải quyết nhu cầu lý thuyết của đề tài Phân tích mức độ ưu tiên giải quyết yêu cầu thực tiễn của đề tài) 44 13. Mục tiêu của đề tài (Rõ ràng, cụ thể Phù hợp với tên đề tài) 14. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 14.1. Đối tượng nghiên cứu 14.2. Phạm vi nghiên cứu 15. Cách tiếp cận, phương pháp nghiên cứu Cách tiếp cận: Trình bày cách thức, bước đi để đạt được mục tiêu nghiên cứu Phương pháp nghiên cứu dự kiến: Mô tả phương pháp sẽ được sử dụng trong đề tài. 16. Nội dung nghiên cứu và tiến độ thực hiện (Rõ ràng, cụ thể hoá tên của đề tài Phù hợp với mục tiêu của đề tài Mỗi nội dung phải có tiến độ thực hiện và sản phẩm dự kiến tương ứng) STT Các nội dung, công việc thực hiện Sản phẩm Thời gian (bắt đầu-kết thúc) Người thực hiện 17. Sản phẩm (Tương ứng với từng nội dung của đề tài Có số lượng, thông số và yêu cầu khoa học) 17.1. Loại sản phẩm Mẫu  Vật liệu  Thiết bị máy móc  Giống cây trồng  Giống vật nuôi  Quy trình công nghệ  Tiêu chuẩn  Quy phạm  Sơ đồ, bản thiết kế  Tài liệu dự báo  Đề án  Luận chứng kinh tế  Phương pháp  Chương trình máy tính  Bản kiến nghị  Dây chuyền công nghệ  Báo cáo phân tích  Bản kiến nghị  Sản phẩm khác: 17.2. Tên sản phẩm, số lượng và yêu cầu khoa học đối với sản phẩm STT Tên sản phẩm Số lượng Yêu cầu khoa học 18. Hiệu quả (GD&ĐT, KT-XH) 45 19. Phương thức chuyển giao kết quả nghiên cứu và địa chỉ ứng dụng 20. Kinh phí thực hiện đề tài và nguồn kinh phí (Phù hợp với nội dung nghiên cứu Chi tiết, cụ thể Dựa trên định mức do cơ quan có thẩm quyền quy định Có căn cứ thực tế) Tổng kinh phí: trong đó: Ngân sách nhà nước: các nguồn khác: Nhu cầu kinh phí từng năm: Dự trù kinh phí theo các mục chi (phù hợp với nội dung nghiên cứu) ĐVT: đồng Nguồn kinh phí STT Khoản chi, nội dung chi Thời gian thực hiện Tổng kinh phí NSNN Khác Ghi chú I Chi công lao động tham gia trực tiếp thực hiện đề tài Chi công lao động của cán bộ khoa học, nhân viên kỹ thuật trực tiếp tham gia thực hiện đề tài Chi công lao động khác phục vụ triển khai đề tài II Chi mua nguyên nhiên vật liệu Chi mua vật tư, nguyên, nhiên, vật liệu, tài liệu, tư liệu, số liệu, sách, tạp chí tham khảo, tài liệu kỹ thuật, bí quyết công nghệ, tài liệu chuyên môn, các xuất bản phẩm, dụng cụ bảo hộ lao động phục vụ công tác nghiên cứu III Chi sửa chữa, mua sắm tài sản cố định IV Chi khác Công tác phí Đoàn ra, đoàn vào Hội nghị, hội thảo khoa học Văn phòng phẩm, in ấn, dịch tài liệu Quản lý chung của cơ quan chủ trì Nghiệm thu cấp cơ sở Phí xác lập quyền sở hữu trí tuệ Chi khác liên quan trực tiếp đến đề tài 46 Tổng cộng Ngày tháng năm Đơn vị chủ trì Cán bộ hướng dẫn Chủ nhiệm đề tài Ngày tháng năm Cơ quan quản lý duyệt TL. HIỆU TRƯỞNG TRƯỞNG PHÒNG KHCN ( ký, họ và tên, đóng dấu) 47 TÀI LIỆU THAM KHẢO Ary, D. ; Jacobs, L ; Sorensen, C. ; Razavieh, A. (2010). Introduction to research in education (8th edition). Wadsworth, Cengage Learning. Auger, P. (1961). Tendences actuelles de la recherche scientifique. UNESCO, Paris. Hoàng Trọng & Chu Nguyễn Mộng Ngọc (2008). Phân tích dữ liệu nghiên cứu với SPSS. NXB Hồng Đức. Lê Tử Thành (1993). Lô gích học và phương pháp nghiên cứu khoa học. NXB Trẻ. Lindsay, D. (1995). A guide to scientific writing. Longman. Maxwell, J.A. (1996). Qualitative research design. CA: SAGE. Newmark, J. (1992). Statistics and probability in modern life (5th ed.). Saunders College Publishing. Nguyễn Văn Lê (2001). Phương pháp luận nghiên cứu khoa học. NXB Trẻ. Ravid, R. (1994). Practical statistics for educators. University Press of America. Schumacher, S., McMillan, J.H. (1993). Research in education: A conceptual introduction (3rd ed.). Harper Collins College Publishers. Shavelson, R. (1988). Statitical reasoning for the behavioral sciences (2nd ed.). Allyn and Bacon, INC. Vũ Cao Đàm (1999, 2005). Phương pháp luận nghiên cứu khoa học. NXB Khoa học & Kỹ thuật.

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • pdfphuong_phap_nckh_xhnv_2015_5403_8614.pdf