Ba thứ chữ trong lịch sử ngôn ngữ Việt Nam

Lịch sử văn học Việt Nam được chia ra hai thời kỳ; thời kỳ đầu tiên chúng ta chịu ảnh hưởng văn học của Trung Quốc, thời kỳ thứ hai ảnh hưởng bởi văn học Pháp. Trong đó chữ Quốc ngữ là loại chữ hiện đại được sáng tác do các đợt truyền giáo của các giáo sĩ Âu Châu biến đổi hệ thống chữ viết Á Châu thành La-tin. Sự chuyển biến trong ngôn Ngữ Việt Nam được thành lập qua nhiều triều đại và hai văn minh khác biệt, một của Á đông và một của Tây phương. Nhưng do sự kết hợp của hai thời kỳ văn học nầy đã tạo nên ngôn ngữ Việt Nam thêm phong phú và đa dạng.

pdf14 trang | Chia sẻ: aloso | Lượt xem: 1968 | Lượt tải: 2download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Ba thứ chữ trong lịch sử ngôn ngữ Việt Nam, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
1 Ba th! ch" trong l#ch s$ ng" v%n Vi&t Nam Gs.TsKh. Nguy!n Quang H"ng Ngày 16 tháng 2 n#m 2008 Hà N$i – Vi%t Nam Trong l&ch s' ng( v#n Vi%t Nam có ba th) ch( th*c s* góp ph+n xây ,-p n.n v#n hi/n Vi%t Nam, ,ó là ch( Hán, ch( Nôm và ch( Qu0c ng(. T1 n'a cu0i th/ k2 XIX ,/n n'a ,+u th/ k2 XX, ti/ng Pháp và ch( Pháp c3ng có m4t 5 Vi%t Nam theo s* “b6o h$” c7a th*c dân Pháp, và nh8 ,ó Pháp v#n c3ng ,ã ,9 l:i ít nhi.u d;u ;n qua sách báo do m$t s0 trí th)c ng<8i Vi%t t:o ra, ch7 y/u vào h"i ,+u th/ k2 XX. Tuy nhiên, Pháp v#n d=u sao c3ng không có t+m 6nh h<5ng sâu r$ng trong s* t:o thành truy.n th0ng v#n hi/n Vi%t Nam, nh< ch( Hán (t1 ,+u Công nguyên), ch( Nôm (t1 th/ k2 XII) và ch( Qu0c ng( ABC (t1 gi(a th/ k2 XVII). Trong gi>i nghiên c)u 5 Vi%t Nam v=n có ? ki/n cho r@ng trc khi ti/p xúc v>i ng<8i Hán và ch( Hán, trên ,&a bàn Vi%t Nam có th9 ,ã t1ng có m$t th) v#n t* nào ,ó c7a tA tiên ng<8i Vi%t 5 th8i Hùng V<Bng. Tuy nhiên, cho ,/n nay v=n ch<a h. tìm th;y nh(ng ch)ng tích xác th*c v. m$t n.n v#n t* Vi%t cA x<a nh< vCy . Cho nên 5 ,ây chúng ta hãy t:m b@ng lòng gi>i h:n câu chuy%n v>i ba th) v#n t* th*c s* có m4t trong l&ch s' Vi%t Nam. 1. S' hình thành và v# th( c)a ba th! ch" 1.1. Ti!p xúc Hán Vi"t và Hán v#n Vi"t Nam. Ngay sau khi T+n Th7y Hoàng bình ,&nh vùng LDnh Nam t1 n#m 214 TCN (trc Công nguyên), ch( Hán ,ã cùng v>i quan quân nhà T+n xâm nhCp vào ph<Bng Nam. T1 n#m 207 TCN, Tri%u Eà lCp nên nc Nam Vi%t (bao g"m vùng ,;t t1 phía Nam Ng3 LDnh ,/n gi(a Trung B$ Vi%t Nam). E/n n#m 112 (,+u Công nguyên), nhà Hán chi/m nc Nam Vi%t, lCp ra b$ Giao ChF, chia làm 9 quCn, trong ,ó có 6 quCn ch7 y/u thu$c vùng Qu6ng Eông Qu6ng Tây, và có 3 quCn thu$c lãnh thA Vi%t Nam ngày nay là Giao ChF (vùng B-c B$), C'u Chân (vùng t1 Thanh Hóa ,/n Qu6ng Bình) và NhCt Nam (vùng t1 Qu6ng Tr& ,/n Qu6ng Nam). Nh< vCy là ngay t1 ,+u Công nguyên cho ,/n su0t 1000 n#m B-c thu$c sau ,ó, các dân t$c trên ,;t nc ta ,ã s0ng trong quá trình c$ng ci nhau và v>i nhi.u dân t$c khác 5 phía Nam Trung Qu0c ngày nay, dD nhiên là v>i c6 ngc ta có th9 bao g"m 3 thành ph+n ch7 y/u nh< sau: (a) Các quan l:i l>n nhG và có th9 c6 quân ,$i ,<Hc chính quy.n Trung Nguyên c' sang ,9 ,ô h$ ng<8i b6n x). (b) M$t s0 nh(ng trí th)c không mu0n ràng bu$c 5 Trung Nguyên, tìm ,<8ng xu0ng ph<Bng Nam ,9 thi th0 tài n#ng. (c) Cùng v>i hI là nh(ng ngi. Trong s0 “dân th<8ng” này có hai h:ng ng<8i: M$t là nh(ng ng<8i “,-c t$i” 5 bên Tàu, b& ,ày 2 ,i “bi%t x)” sang ,ây. Hai là nh(ng ng<8i bình dân t* nguy%n di c< sang ,;t Vi%t ,9 làm #n sinh s0ng. T;t c6 các h:ng ngi nh(ng ph<Bng th)c khác nhau (qua sách v5 ho4c qua truy.n khKu) ,.u ít nhi.u góp ph+n ,<a ti/ng Hán và ch( Hán thâm nhCp vào ,8i s0ng v#n hóa c7a c< dân b6n ,&a 5 Vi%t Nam. Nhi s* truy.n bá kinh bAn c7a ,:o PhCt b@ng Hán v#n, và v>i vi%c m5 tr<8ng hIc 5 Giao Châu, thì ngi th8i B-c thu$c ,ã có cB h$i n-m hi9u và s' dJng Hán v#n nh< m$t th) ngo:i ng( và là th) ch( duy nh;t g+n nh< ,$c tôn vào lúc b;y gi8. Vào kho6ng cu0i th/ k2 X, sau khi nc nhà th*c s* ,$c lCp, xây n.n t* ch7, hình thành cách ,Ic Hán Vi%t cho ch( Hán, khi ;y Hán v#n 5 ng<8i Vi%t không còn mang tính “sinh ng(” n(a, mà là m$t th) ngôn ng( và ch( Vi/t ,ã ,c h/t là v. m4t ng( âm), và tính “ngo:i lai” c7a nó c3ng m8 nh:t d+n. R;t d! hi9u vì sao v. sau này, khi ti/p xúc v>i “ch( Tây” (Pháp v#n), ng<8i Vi%t v=n gIi ch( Hán (và c6 ch( Nôm) là “ch( Ta”. Th*c ra, ch( Hán ,i th8i B-c thu$c m$t ngàn n#m, mà chính là t1 sau khi nc nhà ,<Hc ,$c lCp, thoát ly khGi ách ,ô h$ c7a phong ki/n ph<Bng B-c. E9 xây d*ng m$t chính quy.n phong ki/n th0ng nh;t và v(ng m:nh, không có con ,<8ng nào khác vào th8i ,:i b;y gi8 là phGng theo mô hình phong ki/n Trung Hoa, l;y ,:o Nho làm n.n t6ng. B5i vCy, vi%c hIc hành thi c', ,ào t:o nhân tài ,<Bng nhiên là l;y Nho hIc làm g0c, và “t) th< ng3 kinh” là sách g0i ,+u gi<8ng c7a Nho sinh. Cho nên, sL không có gì ,áng ph6i ng:c nhiên khi ch( Hán ,ã ,<Hc ng<8i Vi%t Nam gIi là “ch( Nho”, và su0t hàng ngàn n#m qua, nó luôn ,<Hc trIng vIng, coi nh< là “ch( c7a thánh hi.n”. Các chính quy.n phong ki/nVi%t Nam t1 th/ k2 X ,/n gi(a th/ k2 XX (1945) ,.u l;y ch( Hán (và v#n ngôn Hán ng() làm th) ngôn ng( và ch( vi/t chính th0ng c7a nhà nc. 1.2. T$ ch% Hán &!n ch% Nôm. Vi%c s' dJng ti/ng Hán và ch( Hán 5 ng<8i b6n ,&a có th9 là thJ ,$ng, nh<ng c3ng có th9 là ch7 ,$ng, và nhi.u khi là c6 hai. HIc ch( Hán, ,Ic sách thánh hi.n Nho gia, “xôi kinh n;u s'” ,9 thi c' làm quan, thì ch7 y/u là m$t quá trình thJ ,$ng. Còn m$t khi ,ã thông th:o Hán v#n, mu0n dùng nó ,9 sáng tác v#n chc thuCt sách v5, ghi l:i l&ch s' và ,;t nc con ng<8i c7a dân t$c mình, thì ,ó là quá trình s' dJng Hán v#n m$t cách ch7 ,$ng. Trong quá trình ch7 ,$ng s' dJng ch( Hán ,9 trc thuCt ,ó, không khGi có lúc ng<8i ta th;y có nhu c+u ph6i lHi dJng ch( Hán ho4c / và t:o ra m$t s0 ch( không có sMn trong v0n ch( Hán mà mình bi/t ,9 ghi tên ng<8i, tên ,;t, tên s6n vCt ,&a ph<Bng, theo cách phát âm c7a ng<8i b6n ,&a. Eó chính là m+m m0ng c7a nh(ng sáng t:o ,+u tiên ,9 d=n ,/n chN hình thành nên ch( vi/t dân t$c theo hình m=u c7a ch( vuông Hán. Và không lo:i tr1 ngay trong tác phKm Hán v#n c7a các tác gi6 ng<8i Hán ghi chép v. các dân t$c thi9u s0 5 Trung Hoa, hI c3ng lâm th8i t:o ra và s' dJng nh(ng ch( “tJc t*” nh< th/. Th/ nh<ng ,9 th*c s* hình thành nên m$t h% th0ng v#n t* dân t$c theo hình m=u ch( Hán, thì nh(ng ch( vuông b6n ,&a ,i m$t s0 l<Hng t<Bng ,0i phong phú, ,7 ,9 có th9 nghD và vi/t m$t v#n b6n b@ng ti/ng dân t$c. Ph6i tr6i qua m$t quá trình sáng t:o, m5 r$ng ph:m vi và nhu c+u s' dJng, m>i có th9 t1 nh(ng m+m m0ng ban ,+u mà hình thành nên h% th0ng ch( vi/t theo hình m=u ch( Hán cho t1ng dân t$c cJ th9. Nhìn chung, các h% th0ng ch( 3 kh0i vuông c7a dân t$c Miêu, dân t$c Choang v.v. 5 Trung Hoa, c3ng nh< ch( Nôm c7a ng<8i Vi%t, ngc ,i ban ,+u nh< th/. Có th9 tìm th;y nh(ng ch)ng tích x<a nh;t c7a nh(ng ch( Nôm t* t:o ,9 ghi ti/ng Vi%t còn l<u l:i trên m$t s0 v#n b6n Hán v#n kh-c trên bia vào th8i nhà L? (1010-1225) nh<: Bia Ph!ng Thánh phu nhân Lê th" m# chí !"#$%&'(, không ghi tác gi6 và n#m d*ng bia, nh<ng n$i dung v#n bia cho bi/t bia này d*ng không lâu sau n#m Chính Long B6o Ong 11 (1174) ,8i L? Anh Tông, ,<Hc tìm th;y t:i chùa Diên Linh Phúc Thánh, nay g+n xã H<Bng N$n, huy%n Tam Thanh, tFnh Phú ThI. Mu$n hBn là bia Báo ân thi$n t% bi k& )*+,-. 5 chùa Tháp Mi/u tAng B:ch Tr( huy%n Yên Lãng tFnh VDnh Yên, có niên ,:i là n#m Tr& Bình Long Ong 6 (1210) vào ,8i L? Cao Tông. Còn ch)ng tích v. m$t v#n b6n ch( Nôm ghi ti/ng Vi%t s>m nh;t hi%n còn, theo kh6o c)u c7a chúng tôi, có th9 là b6n gi6i âm (d&ch sang ti/ng Vi%t) tác phKm PhCt giáo Ph't thuy(t )*i báo ph! m+u ân tr,ng kinh /01)23*45. V#n b6n này ,<Hc kh-c ván in vào kho6ng cu0i th/ k2 XVII ,+u th/ k2 XVIII, do quCn công Tr&nh Quán tA ch)c th*c hi%n, song xét v. cB c;u ch( Nôm trong ,ó thì ,ây ph6i k9 là m$t v#n b6n ch( Nôm có c;u t:o cA nh;t và ph6n ánh m$t tình tr:ng xi t;t c6 các v#n b6n Nôm khác còn l:i. Eó có lL là th8i kP ti/ng Vi%t còn ch<a chuy9n hQn sang cB ch/ ,Bn ti/t (còn ch)a nhi.u c;u trúc t1 ki9u Cv-CVC và CCVC). Do ,ó, tuy ch<a th9 xác ,&ch ,ích xác, song niên ,:i c7a nguyên b6n gi6i âm Nôm sách Ph't thuy(t hQn ph6i là không mu$n hBn th/ k2 XII. [Hình 1a]. M$t trang sách Ph't thuy(t. 4 T1 khi hình thành (vào kho6ng th/ k2 XII) tr5 v. sau, ch( Nôm luôn luôn ,"ng hành v>i ch( Hán trong h+u kh-p các môi tr<8ng hành ch)c c7a chúng, m4c dù không ph6i 5 lDnh v*c nào chúng c3ng ,<Hc ,0i x' nh< nhau. N/u ch( Hán chi/m v& th/ ch7 ,:o trong các môi tr<8ng “khoa hIc và giáo dJc”, “chính tr& và hành chính” thì 5 lDnh v*c “tín ng<Rng và v#n hoá dân gian” và nh;t là “v#n hIc và ngh% thuCt”, ch( Nôm c3ng gi( vai trò không kém, thCm chí còn có ph+n tr$i hBn c6 ch( Hán. Nh<ng rõ nét hBn c6 là s* bA sung cho nhau gi(a hai th) ch( này, b5i vì tuy cùng m$t lo:i hình v#n t* “ô vuông” bi9u âm bi9u ? và trong b6n thân ch( Nôm có d;u ;n c7a ch( Hán, song ,ây là hai th) v#n t* dùng cho hai th) ngôn ng( khác nhau, Hán ng( và Vi%t ng(. Trên ,:i th9, chúng ta có th9 phân bi%t ba lo:i hình tác phKm (và v#n b6n) Hán-Nôm theo tiêu chí v#n t* Hán và Nôm nh< sau: (a) Tác phKm ch( Hán (chuyên dùng ch( Hán), nh<: -*i Vi.t s/ k& toàn th0 167.89 th8i Chính Hoà nhà Lê; Hoàng Lê nh1t th2ng chí :%;<( (truy%n l&ch s') c7a nhóm Ngô gia V#n phái cu0i Lê ,+u Nguy!n, v.v. (b) Tác phKm ch( Nôm (chuyên dùng ch( Nôm), nh?@A c7a vua Tr+n Nhân Tông (Tr+n Khâm: 1258-1308); -o*n tr04ng tân thanh (Truy.n Ki$u) B CDE c7a Nguy!n Du (1765-1820), v.v. (c) Tác phKm ph0i xen ho4c song hành ch( Hán và ch( Nôm, nh<: Ch5 nam ng,c âm gi6i ngh7a FGHIJK (th/ k2 XV), Tân biên Truy$n k8 m*n l!c gi6i âm t'p chú DLM NOPQRJISTU(th/ k2 XVII), v.v. Tuy nhiên, ngay v>i c6 hai lo:i (a) và (b) c3ng khó có th9 nói ,ó là nh(ng tác phKm “thu+n Hán” hay “thu+n Nôm” ,i 5 trên, trong các tác phKm Hán v#n c7a tác gi6 Vi%t Nam, ta v=n b-t g4p nhi.u nhân danh, ,&a danh, vCt danh b6n ,&a, thCm chí c6 nh(ng câu ca dao c7a ng<8i Vi%t (nh< trong Ki(n v9n ti:u l!cVWXP c7a Lê Qu? Eôn 5 th/ k2 XVIII) ,<Hc vi/t b@ng ch( Nôm t* t:o. Còn trong Truy.n Ki$u thì có không ít ch( Hán ,<Hc dùng ,9 ghi chính t1 ng( Hán ,<Hc m<Hn nh< Y “tài” Z “m%nh” [\]^ “bF s-c t< phong”, thCm chí có hai dòng lJc bát ,.u là ch( Hán: “H" công quy/t k/ th1a cB. L! tiên binh hCu kh-c c8 (kì) tCp công” _`abcdeUfghijklm (câu 2507-2508) ,ã ,i sâu vào ti/ng Vi%t và ,<Hc ti/p nhCn m$t cách khá t* nhiên. Th/ cho nên, ,9 ,Ic ,<Hc v#n Nôm không th9 không bi/t ít nhi.u ch( Hán, và ng<Hc l:i, ,9 ,Ic trót lIt Hán v#n Vi%t Nam, không th9 không c+n bi/t ,ôi chút v. ch( Nôm. Có lL chính vì vCy mà ng<8i ta có l? do ,9 gIi chung hai th) ch( (Hán và Nôm) c7a hai th) ng( (Hán và Vi%t) này v>i m$t tên chung là “ch( Hán-Nôm” khi c+n phân bi%t chúng v>i “ch( Qu0c ng(” (và c6 ch( Pháp). Trong m0i t<Bng tác nh< vCy, ng<8i Vi%t Nam ,ã t:o nên m$t kho tàng v#n hi/n Hán-Nôm r;t ,áng trân trIng trong toàn b$ n.n v#n hoá thành v#n c7a các dân t$c Vi%t Nam. Trong l&ch s' Vi%t Nam, ch( Nôm là v#n t* dân t$c làm nên nhi.u tác phKm b;t h7 cho v#n hIc Vi%t Nam, ,4c bi%t là thB E<8ng luCt và hàng lo:t tác phKm thi ca tr<8ng thiên theo hai th9 thB thu+n tu? dân t$c là “lJc bát” và “song th;t lJc bát”, c3ng nhi ch( Hán trong mIi lDnh v*c ,8i s0ng xã h$i, thCm chí c6 trong ho:t ,$ng chính tr& và hành chính qu0c gia. L&ch s' v=n nh-c t>i H" Qu? Ly (1336-1407?), nhà vua ,+u tiên có ch7 tr<Bng dùng ch( Nôm trong công vi%c và hIc hành, và sau ,ó là Nguy!n Hu% (1753-1792), v& hoàng ,/ ,ã cho lCp Sùng Chính vi%n ,9 chuyên d&ch kinh sách nhà Nho sang qu0c âm, và <a dùng v#n Nôm trong công vi%c nhà nc. Song th8i gian tr& vì quá ng-n ng7i c7a c6 hai v& ,ã không cho phép hI th*c hành ch7 tr<Bng t0t ,Sp ,ó. 5 1.3. Ch% Qu'c ng% và v( th! c)a nó. Eúng vào lúc ch( Hán và ch( Nôm ,ang th&nh hành thì t1 ,+u th/ k2 XVII, các nhà truy.n giáo Thiên Chúa t1 châu Âu l+n ln trong s0 hI ,.u thông th:o ch( Hán (và c6 ch( NhCt) và thCt d! hi9u là trong bc ,+u truy.n bá kinh truy%n, hI c3ng d*a vào ch( Hán và ch( Nôm. Thành t*u c7a công vi%c này th9 hi%n r;t rõ qua m$t s0 sách v5 do giáo sD ng<8i Italia là Girolamo Maiorica (1591-1656) ch7 trì biên so:n, mà tiêu bi9u là b$ Các Thánh truy.n n"M g"m hBn 2000 trang vi/t tay b@ng v#n xuôi ch( Nôm, hoàn thành vào n#m Phúc Thái 4 (1646). Trc ,ó ít lâu, các giáo sD ng<8i B" Eào Nha là Francisco de Pina, Gaspar do Amaral và António Barbosa ,ã có m4t 5 Vi%t Nam, t;t c6 ,.u chú tâm vào vi%c hIc tCp, nghiên c)u ngôn ng( và v#n hoá ngng t>i vi%c ch/ tác ra v#n t* ghi âm b@ng ch( cái La-tinh cho ti/ng Vi%t, mà sau này ,<Hc gIi là ch( Qu0c ng(. Tuy nhiên, nh(ng v#n b6n ch( Qu0c ng( ,+u tiên ,<Hc in ;n là do m$t giáo sD ng<8i Pháp là Alexandre de Rhodes (1593-1660) th*c hi%n vào n#m 1951 t:i Roma v>i ba tác phKm: Phép gi6ng tám ngày (Romae, 1951); V9n ph*m Vi.t ng; (Romae, 1951) và T< )i:n Vi.t-B=-La (Dictionarium Annamiticum, lusitanum et latinum, Romae, 1951). Ei.u thú v& là 5 chN A. de Rhodes chính là ng<8i cùng G.Maiorica sang Vi%t Nam trong m$t chuy/n tàu n#m 1624, song ông kia thì ch#m chú vào biên so:n sách v5 truy.n giáo b@ng ch( Nôm truy.n th0ng c7a ng<8i Vi%t, còn ông này thì th1a hng hIc nói cho th:o ti/ng b6n ,&a và c0 g-ng t:o ch( vi/t ghi âm cho ti/ng Vi%t ,<Bng th8i theo hình m=u v#n t* châu Âu ,9 tr*c ti/p truy.n ,:o cho dân chúng. Nh< vCy là vào gi(a th/ k2 XVII, ch( Qu0c ng(, v#n t* ghi âm theo ch( Tây ABC ,ã th*c s* hình thành. [Hình 1b] Bìa và trang ,+u sách Phép gi6ng tám ngày. Sau khi chi/m ,<Hc Nam KP làm thu$c ,&a, các nhà ,<Bng quy.n ng<8i Pháp ,ã h:n ch/ d+n vi%c d:y ch( Nho và ,/n n#m 1882, v>i Quy(t )"nh do Th0ng ,0c Nam KP Le Myre de Vilers k? (Sài Gòn, 30-1-1882), ch( Nho hoàn toàn b& vô hi%u hoá 5 Nam KP, thay vào ,ó là “ch( vi/t c7a 6 ti/ng Annam b@ng ch( Latin ,i hi%p c Patenôtre (6-6- 1884) Pháp ,<Hc quy.n “b6o h$” B-c KP và Trung KP. N#m 1915 khoa thi H<Bng cu0i cùng 5 B-c KP ,ã di!n ra 5 Nam E&nh, và n#m 1918 thì khoa thi H$i cu0i cùng theo Nho hIc ,ã di!n ra t:i Hu/. Trc ,ó, ngày 21-12-1917 toàn quy.n Albert Sarraut ban hành -i$u l. chung c>a b# Qu2c dân Giáo d!c ? -ông D0@ng, h:n ch/ ng4t nghèo vi%c d:y ch( Nho trong nhà tr<8ng Pháp-Vi%t. Ti/p theo, ngày 14-7-1919, tri.u ,ình Hu/ ban b0 Chi(u ch5 Hoàng gia, sát nhCp n.n giáo dJc Nho hIc truy.n th0ng vào n.n giáo dJc Pháp qu0c - B6n x), phù hHp v>i nh(ng gì mà Albert Sarraut ,ã ban hành. K9 t1 ,ó v. sau ch( Hán không còn chi/m v& th/ nh< c3 n(a, mà thay vào ,ó là ch( Qu0c ng( và Pháp v#n. M4c dù vCy môn Hán v#n v=n không v-ng m4t hQn 5 nhà tr<8ng “b6o h$” Pháp-Vi%t và vi%c t* hIc ch( Hán (và ch( Nôm) v=n ti/p tJc di!n ra 5 các t< gia, nh;t là trong các gia ,ình v0n có truy.n th0ng Nho hIc. R;t nhi.u trí th)c Vi%t Nam th8i b;y gi8 chQng nh(ng thông th:o ch( Qu0c ng( và Pháp v#n, mà ,"ng th8i c3ng ,ã ,<Hc h;p thJ m$t v0n v#n hoá Hán Nôm t1 truy.n th0ng gia ,ình và dân t$c. Vào ,+u th/ k2 XX, ch( Qu0c ng( ,ã ,<Hc l&ch s' l*a chIn ,9 ,<a lên hàng v#n t* chính th)c c7a nhà nc Vi%t Nam. Trong s* khQng ,&nh này, ,<Bng nhiên là ,ã có s* can thi%p khá m:nh b:o c7a chính quy.n th*c dân Pháp, nh@m ,:t t>i nh(ng mJc ,ích chính tr& c7a hI. ChQng h:n, trong ,:o luCt do J. Lafont k? t:i Sài Gòn ngày 6-4-1878, vi/t: “Xét th;y s* s' dJng ch( “quocngu” chF t:o thuCn lHi cho vi%c ,"ng hoá dân chúng vào chính th9 chúng ta, và lL t;t nhiên c3ng là m$t ,<8ng l0i chính tr& t0t ,9 ch( “quocngu” ,<Hc s' dJng vào các giao d&ch chính th)c”, và do ,ó quy/t ,&nh “K9 t1 ngày nói trên [1-1-1882], không có s* bA nhi%m nào ,<Hc th*c hi%n, không có s* th#ng quan ti/n ch)c nào ,<Hc phép, n/u trong viên ch)c hàng ph7, huy%n, tAng, hI không giao ti/p ,i mJc ,ích hoàn toàn khác, k9 t1 ,+u th/ k2 XX, các phong trào cách m:ng yêu nc và ch0ng Pháp nh< phong trào Eông Kinh NghDa ThJc chQng h:n, trong khi v=n s' dJng ch( Nôm, các cJ ,.u ,. cao lHi ích c7a ch( Qu0c ng( trong vi%c giác ng$ ,ông ,6o qu+n chúng, hô hào mIi nga n0Ac”. Và ngay trc c3ng nh< sau Cách m:ng Tháng Tám, các trí th)c cách m:ng ,ã h#ng hái tham gia phong trào “Truy.n bá Qu0c ng(”, th*c hi%n công cu$c “Di%t gi4c d0t” (t)c xoá n:n mù ch( Qu0c ng() ,"ng th8i v>i “Di%t gi4c ,ói” và “Di%t gi4c ngo:i xâm” theo l8i kêu gIi c7a Ch7 t&ch H" Chí Minh. Nhc và ,ông ,6o dân chúng Vi%t Nam 5 vào n'a ,+u th/ k2 XX, m$t th8i kP sôi ,$ng c7a l&ch s' Vi%t Nam, ,ã nhCn th;y s* ti%n lHi c7a ch( Qu0c ng(, mà không ng+n ng:i l*a chIn nó cho công vi%c c7a mình. Nói cách khác, ch( Qu0c ng( khQng ,&nh ,<Hc v& trí nh< v#n t* chính th)c c7a Vi%t Nam t1 ,+u th/ k2 XX ,/n nay không ,Bn gi6n là do áp l*c c7a m$t s-c l%nh hay ,:o luCt nào t1 phía chính quy.n, mà là s* l*a chIn khách quan c7a di!n trình l&ch s' Vi%t Nam hi%n ,:i. Trong m$t bài gi6ng c7a hIc gi6 Ph:m QuPnh 5 khoa Hán Vi%t V#n t* tr<8ng Cao hIc Eông Pháp, ,#ng l:i trên t:p chí Nam Phong3 di nhan ,. Kh6o v$ ch; Qu2c ng;, tác gi6 vi/t: “C) l?-thuy/t thì ,áng nc ta trc ,ã có ch( nôm r"i, nên chFnh-,0n cho có phép-t-c mà dùng làm qu0c-v#n là ph6i. Nh<ng ch( nôm phi.n-ph)c l-m, các cJ ngày x<a c3ng không ,9 ? ,/n s'a-sang gì c6. Thành ra t* khi ch( qu0c-ng( truy.n-bá ra, thì m$t ,àng d! mà ti%n, m$t ,àng khó mà phi.n, ,àng nI t;t ph6i th-ng ,àng kia, là lL t* nhiên vCy. Có lL b0n n#m mc, h"i ch( 1 D=n theo Tri.u Anh, tr. 30, 45. 2 D=n theo Tri.u Anh, tr. 30-31. 3 N.122, 10-1927. 7 qu0c-ng( còn m>i chF thông-dJng 5 trong “nhà chung” chi dân-gian, ho: may có th9 bàn chFnh-,0n ch( nôm ,9 làm qu0c-v#n ,<Hc, ch) bây gi8 thì mu$n quá r"i”4. Nh< vCy, ch( Qu0c ng( ,<Hc th&nh hành t1 ,+u th/ k2 XX và qua ,ó ti/ng Vi%t hi%n ,:i ,<Hc gIt gi3a, nâng cao, trc h/t là trong lDnh v*c báo chí và v#n ch<Bng, ,4c bi%t là nh8 ,ó mà m$t n.n v#n hIc hi%n ,:i Vi%t Nam hình thành và mau chóng phát tri9n, không chF trong s* k/ th1a truy.n th0ng v#n hoá dân t$c, mà c6 trong s* h;p thJ nh(ng nhân t0 m>i t1 v#n minh châu Âu. 2. *+c tr,ng c)a ba th! ch" và kh- n%ng b. tr/ cho nhau gi"a chúng 2.1. *+c tr,ng lo-i hình và ,u th! c)a m.i th/ v#n t0. Nh< có th9 th;y, ch( Nôm là v#n t* Vi%t ,<Hc t:o ra theo hình m=u ch( Hán, m4c d+u kh6 n#ng bi9u âm có ph+n nAi rõ hBn ch( Hán, song trên ,:i th9 v=n là m$t th) v#n t* “bi9u âm - bi9u ?” theo t1ng “âm ti/t - ng( t0” (syllabo-morpheme), cùng m$t lo:i hình v#n t* v>i ch( Hán (mà ti/ng Hán c3ng là cùng lo:i hình ngôn ng( “,Bn lCp - âm ti/t tính” nh< ti/ng Vi%t). Ch( Nôm và ch( Qu0c ng( tuy ,.u là v#n t* c7a ti/ng Vi%t, song xét v. m4t lo:i hình v#n t* thì ,ây là hai th) ch( hoàn toàn khác nhau: M$t ,@ng là v#n t* ô vuông “bi9u âm bi9u ?” theo v#n minh Trung Hoa, còn m$t ,@ng là v#n t* phiên âm hình tuy/n b@ng ch( cái La-tinh ABC theo v#n minh châu Âu. Trong ch( Nôm, quan h% gi(a ch( Nôm và ch( Hán (ghi t1 ng( Hán) luôn ,<Hc hi9n th&, còn trong ch( Qu0c ng(, t;t c6 d;u ;n t1 ng( Hán-Vi%t ,.u b& xoá nhoà. Và ,<Bng nhiên, là m$t h% th0ng ch( vi/t chuyên ghi âm, ch( Qu0c ng( c3ng t1 bG luôn c6 kh6 n#ng 5 m)c ,$ nào ,ó có th9 tr*c ti/p th9 hi%n ? nghDa trên m4t ch( nh< ch( Nôm. Eó là do lo:i hình ch( vi/t khác nhau quy ,&nh, không th9 khác ,<Hc. Nh<ng nh< vCy không có nghDa là “ch( vuông Hán-Nôm” không ,9 l:i chút d;u ;n nào trong ch( “Qu0c ng( ABC”. Theo t< li%u v. l&ch s' hình thành ch( Qu0c ng( hi%n có5, chúng ta bi/t r@ng bc ,+u dùng ch( cái La-tinh ,9 ghi t1 ng( ti/ng Vi%t, các giáo sD Tây ph<Bng c3ng rCp khuôn theo v#n t* châu Âu, vi/t li.n các âm ti/t trong t1 thành m$t chuNi, ví nh<: Unsai (Ông sãi), Ungne (Ông nghè), Bafu (Bà ph7) trong ghi chép n#m 1621 c7a J. Roiz. Không lâu sau, nhng vi/t tách r8i theo t1ng “ti/ng” (,Bn ti/t), nh (nhà ph7) trong ghi chép n#m 1632 c7a G. d’Amaral. Eây là cách vi/t r;t hHp l?, ph6n ánh ,úng ,4c tr<ng lo:i hình ngôn ng( “,Bn lCp-âm ti/t tính” c7a ti/ng Vi%t, nh< ch( Hán và ch( Nôm ,ã th*c hi%n ngay t1 ,+u. Cách vi/t ch( Qu0c ng( theo “truy.n th0ng” Hán-Nôm nh< th/ ,ã mau chóng ,<Hc khQng ,&nh trong các ti T< )i:n Vi.t-B=-La và các tCp Phép gi6ng tám ngày c7a cha c0 A. de Rhodes vào gi(a th/ k2 XVII. Eã t1ng có m$t s0 ng<8i hQn là vì quá ng<Rng m$ các v#n t* ph<Bng Tây phiên âm theo t* m=u La-tinh, c) mong mu0n làm sao cho ch( Qu0c ng( c3ng gi0ng nh< ch( Tây c6 5 cách vi/t li.n các âm ti/t l:i theo cái gIi là “t1” ti/ng Vi%t. Th/ nhi các ngôn ng( thu$c lo:i hình “,Bn lCp - âm ti/t tính” nh< ti/ng Vi%t, thì cái ,Bn v& ngôn ng( cB b6n mà ng<8i b6n ng( d! phân ,&nh và nhCn di%n hBn c6 (trong khi vi/t và ,Ic v#n b6n) chính là t1ng “ti/ng m$t” ch) không ph6i t1ng “t1” có nhi.u âm ti/t. B5i vCy, d=u th/ nào m4c lòng, cách vi/t ch( Qu0c ng( tách r8i t1ng ti/ng m$t theo 4 Eã d=n, tr.338-339. 5 Xem, chQng h:n: EN Quang Chính.1972. 8 truy.n th0ng ng( v#n Hán-Nôm v0n ti ,4c tr<ng lo:i hình ti/ng Vi%t, cho ,/n nay v=n ,<Hc duy trì m$t cách b.n v(ng. L:i m$t ,i.u c+n ,<Hc l<u ? n(a là, ch( Qu0c ng( ,ã trút bG “gánh n4ng” bi9u ? c7a ch( Hán và ch( Nôm, t)c là không ,6m ,<Bng ch)c n#ng “bi9u ?” n(a, song nh< th/ không có nghDa ch( Qu0c ng( chF là v#n t* thu+n tu? ghi âm, ph6i luôn luôn bám sát l;y ng( âm ,9 ghi lên m4t ch(. Trên th*c t/ thì khó có th9 tìm th;y m$t h% th0ng ch( vi/t ghi âm thu+n tu? . Ch( vi/t ghi âm không “bi9u ?” hay “bi9u nghDa”, nh<ng nó hoàn toàn có th9 có cách ,9, trong ch1ng m*c nào ,ó, giúp ,R cho s* “phân bi%t ? nghDa”. ChQng h:n vi/t hoa là m$t cách phân bi%t nghDa nh< vCy. Hay nhi s* phân bi%t ng( âm Vi%t trong quá kh), mà ngày nay, m;y k? t* này không còn duy tr1 s* phân bi%t v. ng( âm n(a. Song ch( Qu0c ng( v=n còn l<u gi( l:i s* phân bi%t gi(a chúng, c0t là qua ,ó hng t>i m$t s* phân bi%t theo ng( nghDa c7a các ng( t0 ,"ng âm. Ss., chQng h:n: da (ch( Nôm:U!) trong da dB, màu da gia (ch( Hán: opq) trong gia )ình, qu2c gia... / t9ng gia, gia gi6m...ho4c d% (d; dCn) gi% (gi; gìn), d1 (d? dang) gi1 (gi? sách) v.v. Không nên c) h! th;y ch( Qu0c ng( có gì ,ó không kh>p v>i ng( âm, thì lCp t)c ,òi “c6i ti/n”, “c6i cách” cho ,<Hc...vì nh< vCy là ch<a th;y h/t nh(ng ,i.u t/ nh& nh< v1a nêu. Eành r@ng m$t h% th0ng ng( âm ,<Hc coi là chuKn m*c là cái mà h% th0ng v#n t* ph6n ánh, song suy cho cùng, ng( âm là m$t chuy%n mà v#n t* (cho dù là v#n t* ghi âm) l:i là m$t chuy%n khác. Rõ ràng là ch( Qu0c ng( có nhi.u <u th/ hBn ch( Nôm trong vi%c vi/t ch( và ,Ic ch(. M$t ng<8i Vi%t bình th<8ng, có th9 chF c+n d#m ba tháng hIc ch( Qu0c ng( là có th9 “,Ic thông vi/t th:o”, không khó ,9 th*c hi%n ,<Hc công tác “xoá n:n mù ch(” cho ng<8i bình dân, v0n bao gi8 c3ng chi/m s0 ,ông trong xã h$i. Ei.u này thCt khó lòng ,4t ra ,0i v>i ch( Nôm. Eó c3ng là l? do chính ,9 các nhà cách m:ng Vi%t Nam 5 ,+u th/ k2 XX ,ã chIn ch( Qu0c ng( cho công vi%c c7a mình. Nh<ng ,/n khâu “,Ic hi9u” ch( và v#n b6n, thì ch( Qu0c ng( chQng nh(ng không có <u th/ gì, mà còn tG ra y/u th/ hBn ch( Nôm, b5i vì, nh< trên ,ã nói, 5 ch( Nôm ngoài ch)c n#ng “bi9u âm”, còn có ít nhi.u ch)c n#ng “bi9u ?”, cái mà ch( Qu0c ng( không h. có. Liên quan v>i ,i.u này là ch( Nôm có ph+n l% thu$c vào “ch;t li%u” ch( Hán: Khó có th9 “,Ic thông vi/t th:o” ,<Hc ch( Nôm n/u không bi/t ít nhi.u ch( Hán, nh<ng ng<8i ta hoàn toàn có th9 “,Ic thông vi/t th:o” ch( Qu0c ng( mà không c+n bi/t ,/n ch( Pháp hay ti/ng La-tinh. Eây không hQn là “công” hay “t$i” c7a ch( Nôm hay ch( Qu0c ng(, mà chQng qua là nêu lên nh(ng gì là h% qu6 do ,4c tr<ng lo:i hình c7a hai th) ch( vi/t khác nhau c7a ti/ng Vi%t ,<a l:i. Âu c3ng không ngoài quy luCt “bF s-c t< phong” mà Nguy!n Du ,ã vi/t, “,<Hc m4t này thì m;t m4t khác”, vCy thôi. Riêng v. kh6 n#ng ti các h% th0ng ch( vi/t hi%n hành trên th/ gi>i, thì ch( Qu0c ng( chi/m <u th/ hBn, vì theo th0ng kê, các h% v#n t* d*a theo ch( cái La-tinh (trong ,ó có ch( Qu0c ng( c7a Vi%t Nam) chi/m ph+n l>n s0 ngi, và tr6i ra trên di%n tích r$ng hBn so v>i các c$ng ,"ng v#n t* khác6. 2.2. Vai trò c)a v#n t0 c2 truy3n trong &4i s'ng xã h5i Vi"t Nam. Ch( Qu0c ng( ,<Hc “trIng dJng” và phA bi/n nh< vCy, không có nghDa là ch( Nôm (và c6 ch( Hán) ,ã ho4c sL b& “di%t vong” trên m6nh ,;t Vi%t Nam, mà nó v=n ti/p tJc t"n t:i nh< là m$t di s6n v#n hoá cA truy.n c7a dân t$c và khi c+n thi/t, nó v=n ,<Hc dùng ,/n, trong nh(ng môi tr<8ng hành ch)c thích hHp. S5 dD có th9 khQng ,&nh nh< vCy là vì v#n t* không ,Bn gi6n chF là 6 Xem: Chu H(u Quang. 2003, tr. 2-3. 9 ph<Bng ti%n truy.n tin, mà càng có l&ch s' lâu dài, nó càng tr5 nên là ph<Bng ti%n chuy9n t6i v#n hoá cA truy.n c7a dân t$c s5 h(u nó. Ngay sau khi ch( Hán và Nho hIc b& chính quy.n “b6o h$” Pháp v>i s* tho6 thuCn c7a chính quy.n phong ki/n tri.u Nguy!n tuyên b0 bãi bG vào n#m 1919, nhi.u nhà trí th)c Vi%t Nam ,ã tG ra h/t s)c b#n kho#n v. s0 phCn c7a ch( Hán (và ch( Nôm) trong ,8i s0ng v#n hoá Vi%t Nam.Vào th8i b;y gi8, trên các t:p chí nh< An Nam t*p chí, H;u Thanh, Tao )àn, Tri tân và ,4c bi%t là Nam Phong ,ã có không ít hIc gi6 phát bi9u v. v;n ,. “có nên bG ch( Hán hay không”. Ei.u ,áng l<u ? là r;t ít nh(ng ng<8i chF m$t m*c ph7 nhCn Hán hIc, mà ph+n ,ông hI nhCn th;y 5 Hán hIc có cái hIc c' nghi%p, n4ng v. t1 ch<Bng thi c' thì nên bG, nh<ng còn cái hIc v. tri th)c v#n hoá Trung Hoa v0n ti/p xúc lâu ,8i v>i v#n hoá Vi%t Nam, cái hIc g-n v>i s* hình thành và phát tri9n v#n hoá Vi%t Nam, thì c+n ph6i ,<Hc ti/p tJc và phát huy. ThCm chí có ng<8i còn nhCn th;y ch( Hán ,ã th*c s* #n sâu vào ,8i s0ng v#n hoá dân gian Vi%t Nam, ,i.u mà ch( Qu0c ng( hay ch( Tây không th9 nào có ,<Hc. ChQng h:n, ngay t1 cu0i n#m 1919 trên t:p chí Nam Phong ,ã có ,#ng ? ki/n c7a ông Ph:m Huy HA, cho r@ng “cái m0i ch( Hán nó v;n-vít v>i qu0c-dân ta gR không ra” và nhCn th;y ng<8i bình dân Vi%t Nam chF mu0n hIc m$t ít ch( Nho “,9 hi9u qua ,<Hc ,i.u luân-l?, ,Ic thông ,<Hc bài v#n t/, biên nAi ,<Hc ba ch( k?, xem bi/t ,<Hc l0i v#n-kh/, th/ là ,7, hIc ch( tây làm gì? V6 l:i bài-v& thành-hoàng, th+n-ch7 tA-tiên, sA sách v#n-t/, kinh-k% phù-chú, toàn b@ng ch( nho, nay ,ã ai dám quay ngang bài-v& th+n-ch7 ,. ch( hàng ngang, ,ã ai dám vi/t s> sách v#n t/ b@ng ch( a, b, c, ) ch<a?”7. [Hình 2.a]. Hai trang cu0i V9n X0@ng )( quân hi(u v9n. Vào ,+u th/ k2 XX, sau khi Nho hIc ,ã b& bãi bG, v=n xu;t hi%n không ít tác phKm Hán-Nôm có in kèm c6 ph+n phiên âm ch( Qu0c ng(, nhi.u khi là song hành Nôm và Qu0c ng(, c3ng có khi c6 ba th) ch( Hán-Nôm-Qu0c ng( cùng xu;t hi%n. Tình hình này th;y rõ qua các sách v5 ghi 7 T:p chí Nam Phong, N.29, 11-1919, tr. 418-419. 10 chép ca dao dân ca, trong các tài li%u in ;n c7a Công giáo và c6 PhCt giáo, E:o giáo, v.v. ChQng h:n nh< trong sách V9n X0@ng )( quân khuy(n hi(u v9n rstuvwr, kh-c ván in t:i chùa Liên Phái (Hà N$i) n#m B6o E:i Nhâm Thân (1932): Trang sách chia làm 3 ph+n, bên trên là Hán v#n, 5 gi(a là v#n Nôm, và bên di là phiên sang ch( Qu0c ng( [Hình 2a]. Cho ,/n sau Cách m:ng Tháng Tám, ta v=n còn b-t g4p nh(ng tr<8ng hHp ch( Nôm ,<Hc dùng kèm v>i ch( Qu0c ng(, ngay c6 trong gi;y t8 hành chính, nh< t8 Gi1y khai giá thúxyz{ c7a ông Nguy!n CB Th:ch (Ph:m V#n C<Bng - 24 tuAi) và bà Phan Th& Phúc (18 tuAi), n#m 1946 di chính th9 Vi%t Nam Dân ch7 C$ng hoà8. [Hình 2b]. [Hình 2.b]. Gi;y khai giá thú n#m 1946. Trong ,ó 5 mNi mJc c+n khai ,.u chF d=n b@ng hai th) ch( c7a ti/ng Vi%t: ch( Qu0c ng( và ch( Nôm. Nh(ng mJc (câu hGi) chính ,9 khai là nh< sau: Tên, hI, tuAi và chN 5 ng<8i ch"ng !""!#!!"U Tên, hI, tuAi và chN 5 ng<8i vH #$"!#!!% VH c6 hay vH th) m;y %"&%#'$$ Tên, hI, tuAi, ngh.-nghi%p và chN 5 b0 mS ch"ng hay ng<8i ,)ng thay. #""|}~#!"$#"&!() Tên, hI, tuAi, ngh.-nghi%p và chN 5 c7a b0 mS vH hay ng<8i ,)ng thay. 8 Theo Nguy!n Quân. An ninh Th( giAi Cu2i tháng (s0 36, 7-2004). 11 #""|}~#!"$#%&!() Còn s0ng hay ch/t #&$! VH ch"ng có khai nhCn con hoang làm con chính không %"%&'*(+*)* Trong m$t d&p ,i kh6o sát di tích v#n hóa 5 ,&a ph<Bng, chúng tôi phát hi%n m$t t;m v#n bia toàn ch( Nôm, d*ng t:i chùa Linh Tr<8ng €‚ (tên Nôm là chùa MN Lao€ƒ„), ph<8ng Yên MN, th& xã Hà Eông, kh-c ngày 26 tháng Giêng n#m 1976. Ng<8i so:n bài v#n bia Nôm này là c< sD Tu% Ki/m …†, ng<8i vi/t ch( là ông V3 Qu0c B@ng ‡ˆ‰ [Hình 3c]. [Hình 2c]. Bia Nôm chùa MN Lao. Toàn v#n g"m 534 l<Ht ch(, n$i dung nói v. l&ch s' và quang c6nh chùa MN Lao, ,4c bi%t ca ngHi v& s< trJ trì chùa lúc b;y gi8 là s< cJ Eàm Phúc Š‹ ,ã có công trong hai cu$c kháng chi/n ch0ng th*c dân Pháp và ,/ qu0c MT xâm l<Hc. Nguyên v#n ,o:n này xin chuy9n sang ch( Qu0c ng( nh< sau: “Chùa này )ã tr6i qua nhi$u các v" t9ng ni tr! trì, ti(p theo là s0 c! -àm -i:m và k( th<a hi.n nay là s0 c! -àm Phúc tr! trì. S0 c! -àm Phúc thu? nhD tên là Phan Th" Mai, sinh n9m Et Mùi )(n nay tám m0@i hai tuFi. Quê ? làng Nguy.t Giám, xã Minh Tân, huy.n Ki(n X0@ng, t5nh Thái Bình. Xu1t gia tu hành t< n9m hai m0@i ba tuFi t*i chùa Linh Tr04ng, th! giAi Sa Di và giAi Tì Kh0u Ni t*i chùa Liên Phái, th! giAi B= Tát chùa 12 Châu Lâm Hà N#i. S0 c! -àm Phúc là m#t v" tu hành ph!ng -*o kiên trì chân chính. T% mình thì nâu s=ng gi6n d" thanh )*m và giàu lòng v" tha. C! th: là trong th4i k8 giGc Pháp chi(m )óng )=ng bCng chùa )ã b" tàn phá h(t. Khi c! h=i c0 v$, d3n d3n d%ng l*i, chùa c6nh trang nghiêm, c/a già kh1p kh?i. Vì yêu n0Ac, su2t trong th4i k8 t*m chi(m c! )ã giúp )H, che gi1u cán b#, b# )#i, và nuôi d0Hng. T< sau ngày hoà bình l'p l*i và su2t th4i k8 ch2ng MI cJu n0Ac, c! -àm Phúc nêu cao tinh th3n yêu n0Ac, tích c%c t9ng gia s6n xu1t, góp m#t [ph3n] nhD vAi toàn dân trong công cu#c thKng lLi v7 )*i ngày nay c>a dân t#c, th%c là công )Jc: “C! -àm Phúc chùa MM Lao. Ph!ng -*o yêu n0Ac d=i dào c6 hai. TuFi già tuy ngo*i tám m0@i. T9ng gia s6n xu1t không ng@i nhi.t tình”. Eây ch<a hQn ,ã là t;m bia ch( Nôm có niên ,:i mu$n nh;t, b5i g+n ,ây có nhi.u ,ình mi/u, chùa chi.n, t1 ,i, ng<8i ta ,ã nh8 cCy các v& am hi9u Hán-Nôm so:n thêm v#n bia, câu ,0i m>i, th<8ng là dùng ch( Hán (cho “nghiêm chFnh, uyên bác”), song c3ng có khi dùng c6 ch( Nôm (cho “dân t$c, g+n g3i”), nh< nh(ng gì ,ã t1ng có trong quá kh). E<Bng nhiên c3ng có m$t s0 chùa chi.n, nhà th8 gia t$c “m:nh d:n” dùng ch( Qu0c ng( (cho “con cháu d! ,Ic”), nh<ng vi/t t1ng ch( trong ô tròn ho4c ô vuông (cho có vU “gi0ng v>i câu ,0i Hán-Nôm”). Tuy nhiên, v>i nhi.u ng<8i, dù bi/t ch( Hán-Nôm hay không, hI c3ng tG ra không hoan nghênh ch( Qu0c ng( chi/m chN c7a ch( Hán-Nôm 5 nBi th8 cúng Th+n, PhCt và tA tiên nh 5 nBi ,ình chùa mi/u m:o vào nh(ng d&p l! h$i v=n dùng “ch( Hán-Nôm” (dù có khi vi/t sai do v0n ch( gi-t l<ng còn mGng!) mà không h. ,Jng ,/n ch( Qu0c ng( ,ó sao. D=u th/ nào thì v=n ph6i tôn trIng cách l*a chIn c7a nh(ng ng<8i trong cu$c, còn s* khen chê ra sao c7a nh(ng ng<8i ngoài cu$c c3ng là quy.n c7a hI. Hãy ,9 cho th8i gian và th*c ti!n xã h$i d=n d-t ,/n cách l*a chIn thích hHp. Bên c:nh ,ó, trong cu$c s0ng hôm nay, ch( Nôm có th9 phát huy kh6 n#ng ,<Hc s' dJng vào ho:t ,$ng ngh% thuCt dân t$c, nh< trang trí sân kh;u tu"ng chèo, phJ ,. vào các s6n phKm mT ngh% cA trang, các nhãn hi%u hàng hoá ho4c tranh vL mang màu s-c cA ,i9n truy.n th0ng dân t$c, v.v. Bên c:nh ,ây là t8 nhãn hi%u c7a m4t hàng kSo gôm l<u hành 5 Hà N$i kho6ng nh(ng n#m 1985-86, trên ,ó có ghi hai ch( Nôm KNo Gôm ,-. R;t ti/c là kh6 n#ng )ng dJng ch( Nôm vào các ho:t ,$ng ngh% thuCt và kinh t/ v=n ,ang ti.m tàng mà ch<a ,<Hc chúng ta ngày nay chú ? khai thác nhi.u hBn. Ngày nay, vào d&p ,+u Xuân hàng n#m, t:i V#n mi/u - Qu0c T' Giám Hà N$i chúng ta v=n b-t g4p, không ph6i là nh(ng cJ ," ngày x<a, mà là nh(ng th+y giáo Hán Nôm t1 các tr<8ng ,:i hIc ho4c các câu l:c b$ v#n hoá, già có trU có, ng"i vi/t câu ,0i ch( Hán, ch( Nôm (và có khi c6 ch( Qu0c ng( n(a) cho khách vãng lai. G+n ,ây 5 Hà N$i m>i hình thành nên m$t nhóm các nhà th< pháp trU l;y tên là nhóm Ti$n v., v>i tinh th+n chung là “E/n hi%n ,:i t1 truy.n th0ng”. Khi ,<Hc hGi v. vi%c th9 hi%n s-c thái dân t$c trong tranh th< pháp c7a hI, nhóm tr<5ng Lê Qu0c Vi%t cho r@ng: “Có hai v;n ,. bi9u hi%n cho s-c thái dân t$c, th) nh;t là v#n t*, th) hai là v#n [Hình 2d]. Nhãn KNo Gôm. 13 ch<Bng. Nhóm xác nhCn b6n v& Vi%t Nam là ch( Nôm - th) v#n t* duy nh;t do chính ng<8i Vi%t sáng t:o ,9 ghi l:i ti/ng mS ,U c7a mình”.9 [Hình 2e] Th< pháp ch( Nôm c7a hIa sD Lê Qu0c Vi%t (2007). T1 t;t c6 nh(ng gì ,ã trình bày trên ,ây, có th9 nhCn th;y r@ng: Gi;a ch; Hán, ch; Nôm và ch; Qu2c ng; có s% so le v$ th4i gian xu1t hi.n và s/ d!ng, có s% khác bi.t rõ r.t v$ lo*i hình và )Gc tr0ng v9n t%, có vai trò v" trí riêng trong n$n ng; v9n c>a dân t#c, nh0ng cOng có nh;ng s% hM trL bF sung l+n nhau qua su2t quá trình hành chJc c>a chúng trong )4i s2ng xã h#i Vi.t Nam. V>i gi>i trí th)c và ,ông ,6o ng<8i dân Vi%t Nam, thì không chF có ch( Qu0c ng( hi%n ,:i, mà c6 ch( Hán và ch( Nôm cA truy.n, 5 nh(ng m)c ,$ ,Cm nh:t khác nhau, cho ,/n ngày nay v=n hi%n h(u trong ,8i s0ng tinh th+n c7a hI. ____________________ Tài li&u tham kh-o chính 1. Chu H(u Quang. Th( giAi v9n t% phát tri:n s/. ŒŽ. ‘r’“”7•eU–—˜ ™š›œU. (›), 2003. 2. EN Quang Chính. L"ch s/ ch; Qu2c ng;. Sài Gòn, 1972 3. Jacques, Roland. Nh;ng ng04i B= -ào Nha tiên phong trong l7nh v%c Vi.t ng; h,c. Nxb KHXH, Hà N$i, 2007. 4. Nguy0n Quang H"ng. Âm ti(t và lo*i hình ngôn ng;. Nxb Khoa hIc Xã h$i, Hà N$i, 1994; Nxb E:i hIc QG Hà N$i, 2002. 5. Nguy0n Tài CKn. Ngu=n g2c và quá trình hình thành cách ),c Hán Vi.t. Nxb KHXH, Hà N$i,1979; Nxb E:i hIc QG Hà N$i, (tái b6n), 2000. 6. Nguy0n Tài CKn. M#t s2 v1n )$ v$ ch; Nôm. Nxb EH&THCN, 1985. 7. Tri1u Anh (Ph:m Tuy/t Anh - Mai Bá Tri.u). Nh;ng trang s/ cu2i cùng c>a ch; Hán- Nôm. Nxb TAng hHp E"ng Nai, 1999. 9 Theo Nguy!n QuPnh Trang . Báo Th: thao & V9n hoá, s0 55, 29-9-2007. 14 8. V9n khKc Hán Nôm Vi.t Nam - T'p 1. T< BKc thu#c )(n th4i L& do Vi%n Nghiên c)u Hán Nôm và École Française d’Etrême-Orient xu;t b6n. Paris - Hà N$i, 1998. Giáo s, Nguy0n Quang H2ng Sinh n#m K2 Mão 1939 t:i tFnh Qu6ng Nam. T0t nghi%p C' nhân Ng( v#n (E:i hIc B-c Kinh, Trung Qu0c, 1965), Phó ti/n sD Ng( v#n (E:i hIc TAng hHp Moskva & Vi%n Eông ph<Bng hIc Liên Xô, 1974), Ti/n sD khoa hIc Ng( v#n (E:i hIc TAng hHp Moskva, 1985). E<Hc Nhà nc phong hàm Phó Giáo s< (1984) và Giáo s< (1991). Nhi.u n#m nghiên c)u và gi6ng d:y v. Ngôn ng( và V#n t* t:i các tr<8ng ,:i hIc và vi%n nghiên c)u. Nguyên chuyên viên cao c;p, Phó vi%n tr<5ng Vi%n nghiên c)u Hán Nôm. Nguyên Ch7 t&ch H$i Ngôn ng( hIc Vi%t Nam, TAng biên tCp t:p chí Ngôn ng; & -4i s2ng. Nguyên U2 viên H$i ,"ng Ch)c danh Giáo sc, Ch7 t&ch H$i ,"ng Ch)c danh Giáo s< ngành Ngôn ng( hIc. Hi%n là U2 viên H$i ,"ng Di s6n V#n hoá Qu0c gia; Giáo s< kiêm nhi%m E:i hIc Qu0c gia Hà N$i. Tác phKm chính: (1) V9n khKc Hán Nôm Vi.t Nam (ch7 biên), Hà N$i, 1992; (2) Âm ti(t và Lo*i hình ngôn ng; (chuyên luCn), Hà N$i, 1994&2001; (3) Di v9n chùa Dâu (ch7 biên), Hà N$i, 1996; (4) Truy$n k8 m*n l!c gi6i âm (biên kh6o, phiên chú), Hà N$i, 2001; (5) T% )i:n ch; Nôm (ch7 biên), Hà N$i, 2006; (6) Khái lu'n v9n t% h,c ch; Nôm (chuyên luCn, b6n th6o), 2007. ____________________

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • pdfBa thứ chữ trong lịch sử ngôn ngữ Việt Nam.pdf