Thông tin về 4 cái mới trong khoa học xã hội

Cần nhận thức lại cơ sở lý luận của thông tin khoa học và vai trò của nó trong sự phát triển của khoa học hiện đại, cả khoa học tự nhiên, khoa học công nghệ và KHXH&NV. Thông tin về 4 cái mới trong KHXH: thành tựu mới, luận điểm mới, phương hướng mới, phương pháp mới, được xác định là nhiệm vụ cơ bản của thông tin KHXH ở nước ta, cũng là nhiệm vụ của Viện Thông tin KHXH.

pdf7 trang | Chia sẻ: linhmy2pp | Ngày: 10/03/2022 | Lượt xem: 30 | Lượt tải: 0download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Thông tin về 4 cái mới trong khoa học xã hội, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
Thông tin về 4 cái mới trong khoa học xã hội Ph¹m Khiªm Ých(*) Tãm t¾t: CÇn nhËn thøc l¹i c¬ së lý luËn cña th«ng tin khoa häc vµ vai trß cña nã trong sù ph¸t triÓn cña khoa häc hiÖn ®¹i, c¶ khoa häc tù nhiªn, khoa häc c«ng nghÖ vµ KHXH&NV. Th«ng tin vÒ 4 c¸i míi trong KHXH: thµnh tùu míi, luËn ®iÓm míi, ph−¬ng h−íng míi, ph−¬ng ph¸p míi, ®−îc x¸c ®Þnh lµ nhiÖm vô c¬ b¶n cña th«ng tin KHXH ë n−íc ta, còng lµ nhiÖm vô cña ViÖn Th«ng tin KHXH. Tõ kho¸: Khoa häc x· héi, Th«ng tin khoa häc, L−îc thuËt, Tæng thuËt ViÖn Th«ng tin KHXH ra ®êi vµo thêi ®iÓm ®Æc biÖt. Ngµy 8/5/1975 - ®óng mét tuÇn sau khi kÕt thóc chiÕn tranh, lËp l¹i hßa b×nh, Thñ t−íng Ph¹m V¨n §ång ký QuyÕt ®Þnh thµnh lËp ViÖn trªn c¬ së thèng nhÊt Th− viÖn KHXH víi Ban Th«ng tin KHXH. QuyÕt ®Þnh thµnh lËp ViÖn ghi râ: “ViÖn cã chøc n¨ng nghiªn cøu, th«ng b¸o, cung cÊp tin tøc vµ t− liÖu vÒ KHXH cho c¸c c¬ quan cña §¶ng, Nhµ n−íc vµ c¸c tæ chøc quÇn chóng cã tr¸ch nhiÖm ®èi víi c«ng t¸c KHXH”. ( Ngay tõ khi míi thµnh lËp, ViÖn ®· chó träng nghiªn cøu nhu cÇu cña ng−êi dïng tin vµ ph−¬ng thøc ®¸p øng nhu cÇu ®ã. Ng−êi dïng tin ë ViÖt Nam cã 3 nhãm chÝnh: C¸c nhµ l·nh ®¹o vµ qu¶n lý; Giíi nghiªn cøu vµ gi¶ng d¹y khoa (*) PGS., Phã Chñ nhiÖm Ch−¬ng tr×nh DÞch thuËt Th«ng tin KHXH&NV, thuéc Liªn hiÖp c¸c Héi UNESCO ViÖt Nam; Nguyªn Phã ViÖn tr−ëng ViÖn Th«ng tin KHXH, ViÖn Hµn l©m KHXH ViÖt Nam. häc; C¸c tæ chøc, c¸ nh©n cã nhu cÇu vµ “cã tr¸ch nhiÖm ®èi víi c«ng t¸c KHXH”. Mçi nhãm ng−êi dïng tin trªn ®©y cã yªu cÇu riªng, kh«ng gièng nhau. Tuy nhiªn, c¶ 3 nhãm ®Òu cã nhu cÇu vµ ®ßi hái cao ®èi víi th«ng tin KHXH. Trong thêi gian dµi n−íc ta cã chiÕn tranh, h¬n n÷a nghiªn cøu khoa häc cßn rÊt yÕu kÐm, chóng ta thiÕu nghiªm träng nh÷ng tri thøc míi ®Ó t¸i thiÕt ®Êt n−íc. Trong t×nh h×nh ®ã, ®Ó bï ®¾p sù thiÕu hôt nµy, chóng ta ph¶i “nhËp” tri thøc tõ n−íc ngoµi. NhiÖm vô cña ViÖn Th«ng tin KHXH ®−îc x¸c ®Þnh chñ yÕu lµ th«ng b¸o nh÷ng tri thøc míi, s¸ch b¸o khoa häc míi tõ n−íc ngoµi. Th«ng tin khoa häc ph¶i ®i tr−íc mét b−íc, gãp phÇn “®Þnh h−íng cho ho¹t ®éng nghiªn cøu”, thóc ®Èy nghiªn cøu khoa häc ë ViÖt Nam. Cè GS.VS. NguyÔn Kh¸nh Toµn (1905-1993), Chñ nhiÖm ®Çu tiªn cña ñy ban KHXH ViÖt Nam, ng−êi khai sinh ra ViÖn Th«ng tin KHXH ®· ®Ò ra ph−¬ng Th«ng tin vÒ 4 c¸i míi 9 h−íng, chiÕn l−îc ph¸t triÓn th«ng tin KHXH ë n−íc ta nh− sau: “Ngµy nay th«ng tin khoa häc kh«ng chØ lµ c«ng cô hµng ®Çu mµ cßn lµ ®iÒu kiÖn tiªn quyÕt, lµ ®ßn bÈy cña c«ng t¸c nghiªn cøu khoa häc, cña sù nghiÖp x©y dùng chñ nghÜa x· héi... T«i nhÊn m¹nh: Th«ng tin khoa häc lµ sù nghiÖp toµn diÖn nhÊt, s©u s¾c nhÊt vµ cã hiÖu qu¶ nhÊt. Th«ng tin khoa häc kh«ng ph¶i ®ãng vai trß bÞ ®éng, chØ cung cÊp th«ng tin t− liÖu, mµ nã cßn cã vai trß h−íng dÉn mét c¸ch cã ý thøc, cã hÖ thèng vµ cã ®Þnh h−íng ®èi víi c¸c nhµ khoa häc, mét ®èi t−îng lao ®éng s¸ng t¹o, nghiªm tóc vµ lu«n lu«n ®ßi hái cao, b»ng c¸c th«ng tin kÞp thêi vµ chÝnh x¸c” (NguyÔn Kh¸nh Toµn, 1995, tr.6-7). Nh÷ng nhiÖm vô to lín trªn ®©y chØ cã thÓ thùc hiÖn ®−îc khi biÕt ph¸t huy lîi thÕ cña th«ng tin khoa häc, biÕt “tæ chøc vµ ph¸t triÓn hÖ thèng th«ng tin khoa häc cÊp hai” nh− c¸ch nãi cña ViÖn sÜ V.A. Vinogradov. Lµ ViÖn tr−ëng ®Çu tiªn cña ViÖn Th«ng tin KHXH thuéc ViÖn Hµn l©m Khoa häc Liªn X«, ViÖn sÜ V.A. Vinogradov hiÓu s©u s¾c ®Æc tr−ng cña th«ng tin khoa häc. ¤ng viÕt: NÕu coi ngµnh khoa häc x©y dùng ®−îc nh÷ng lý thuyÕt míi, x¸c lËp ®−îc c¸c sù kiÖn kh¸ch quan míi cã ý nghÜa nh− hÖ thèng th«ng tin cÊp mét, th× th«ng tin khoa häc cÊp hai lµ mét lo¹i th−îng tÇng kiÕn tróc, mét hÖ thèng bæ sung ®Æc biÖt “nh÷ng tri thøc vÒ tri thøc” (Vinogradov, 1980). Tæ chøc vµ ph¸t triÓn hÖ thèng th«ng tin khoa häc cÊp hai lµ vÊn ®Ò rÊt míi, khã kh¨n, phøc t¹p. Suèt 40 n¨m qua, tõ khi thµnh lËp ViÖn Th«ng tin KHXH, vÊn ®Ò nÒn t¶ng lý luËn nµy ch−a ph¶i ®· cã sù thÊu hiÓu chung, c¶ trong quan niÖm còng nh− trong tæ chøc thùc hiÖn. Trong 10 n¨m ®Çu, ViÖn Th«ng tin KHXH kh«ng ®−îc thõa nhËn lµ mét c¬ quan khoa häc, mµ chØ lµ c¬ quan “phôc vô khoa häc”, phôc vô t− liÖu cho nghiªn cøu khoa häc. Quan niÖm nµy ®· bÞ thùc tiÔn b¸c bá. B¸o c¸o t¹i LÔ Kû niÖm ViÖn Th«ng tin KHXH 20 n¨m x©y dùng vµ tr−ëng thµnh ®· kh¼ng ®Þnh: “Thùc tiÔn ho¹t ®éng 20 n¨m qua cho thÊy sù kÕt hîp nghiªn cøu vµ th«ng tin lµ ph−¬ng h−íng chiÕn l−îc cña sù ph¸t triÓn th«ng tin KHXH. Nã ®¸p øng nhu cÇu bøc xóc cña c¶ th«ng tin khoa häc còng nh− nghiªn cøu khoa häc trong qu¸ tr×nh x©y dùng nÒn “Khoa häc lín” (Big Science) ë n−íc ta, n©ng cao chÊt l−îng vµ hiÖu qu¶ cña toµn bé ho¹t ®éng khoa häc trong sù nghiÖp ®æi míi ®Êt n−íc. ChØ cã sù kÕt hîp h÷u c¬ gi÷a nghiªn cøu vµ th«ng tin, x©y dùng ViÖn thµnh mét c¬ quan khoa häc thùc sù, thùc hiÖn ®Çy ®ñ “chøc n¨ng nghiªn cøu” mµ ngay tõ ngµy thµnh lËp, Nhµ n−íc ta ®· x¸c ®Þnh cho ViÖn, míi lµm cho ViÖn Th«ng tin KHXH v−¬n lªn ®¸p øng nhu cÇu ngµy cµng n©ng cao cña x· héi hiÖn ®¹i. §iÒu nµy ch−a ph¶i ®· ®−îc nhËn thøc qu¸n triÖt ®Çy ®ñ trong chØ ®¹o vµ tæ chøc, trong viÖc thùc hiÖn chÕ ®é vµ chÝnh s¸ch, nh»m chñ ®éng t¹o ®iÒu kiÖn cho nh÷ng ng−êi lµm c«ng t¸c th«ng tin KHXH tham gia thùc hiÖn c¸c ch−¬ng tr×nh, c¸c ®Ò tµi khoa häc lín, tham gia c¸c héi nghÞ khoa häc quèc gia vµ quèc tÕ. Quan niÖm coi ViÖn Th«ng tin KHXH chØ nh− mét c¬ quan phôc vô t− liÖu ®¬n thuÇn, vÒ thùc chÊt, lµ h¹ thÊp vai trß cña th«ng tin trong 10 Th«ng tin Khoa häc x· héi, sè 5.2015 ®êi sèng khoa häc cña ®Êt n−íc” (ViÖn Th«ng tin KHXH, 1995). Tõ n¨m 1995, nhÊt lµ tõ n¨m 2005, nghiªn cøu khoa häc cña ViÖn ®−îc ®Èy m¹nh. HÖ thèng c¸c ®Ò tµi, nhiÖm vô nghiªn cøu khoa häc c¸c cÊp do ViÖn chñ tr× ®· triÓn khai ®−îc vµ ®· thµnh c«ng. §Æc biÖt, cuèi n¨m 2007 lÇn ®Çu tiªn mét c¸n bé cña ViÖn ®· chñ tr× mét ®Ò tµi nghiªn cøu khoa häc cÊp Nhµ n−íc: Nh÷ng nh©n tè c¬ b¶n t¸c ®éng ®Õn sù biÕn ®æi cña con ng−êi vµ v¨n hãa ViÖt Nam trong thêi kú ®æi míi vµ héi nhËp quèc tÕ. Tõ n¨m 2005 ®Õn nay, ViÖn ®· c«ng bè ®−îc nh÷ng kÕt qu¶ nghiªn cøu quan träng d−íi d¹ng nh÷ng c«ng tr×nh chuyªn luËn cã gi¸ trÞ khoa häc cao nh−: VÒ gi¸ trÞ vµ gi¸ trÞ ch©u ¸ (2005, 2007), V¨n hãa vµ ph¸t triÓn trong bèi c¶nh toµn cÇu hãa (2006); Kinh tÕ t− nh©n ViÖt Nam sau hai thËp kû ®æi míi - thùc tr¹ng vµ nh÷ng vÊn ®Ò (2006); ViÖt ng÷ häc d−íi ¸nh s¸ng c¸c lý thuyÕt hiÖn ®¹i (2006); Con ng−êi vµ ph¸t triÓn con ng−êi ë Hßa B×nh (2007); ThÞ tr−êng mét sè n−íc ch©u Phi: C¬ héi vµ th¸ch thøc ®èi víi ViÖt Nam (2007); Ng«n ng÷ häc: Mét sè ph−¬ng diÖn nghiªn cøu liªn ngµnh (2008); DiÖn m¹o vµ triÓn väng cña x· héi tri thøc (2008); Con ng−êi vµ v¨n hãa ViÖt Nam trong thêi kú ®æi míi vµ héi nhËp (2000); Häc viÖn ViÔn §«ng B¸c cæ - giai ®o¹n 1898- 1957 (2009);... (ViÖn Th«ng tin KHXH, 2010, tr.28-29). Chóng ta rÊt vui mõng vµ ®¸nh gi¸ cao nh÷ng thµnh tùu nghiªn cøu khoa häc nµy cña ViÖn Th«ng tin KHXH. Tuy nhiªn, mét vÊn ®Ò ®−îc ®Æt ra lµ: Nh÷ng chuyªn luËn cã gi¸ trÞ khoa häc cao trªn ®©y cã kh¸c g× víi nh÷ng chuyªn luËn (chuyªn kh¶o) cña c¸c viÖn kh¸c, hoÆc c¸c c¬ quan khoa häc kh¸c. Cã thÓ kh¼ng ®Þnh r»ng, vÒ c¬ b¶n kh«ng kh¸c nhau, v× hÇu hÕt c¸c t¸c phÈm nµy ®Òu lµ nh÷ng th«ng tin khoa häc cÊp mét, trong khi c¸i mµ ViÖn Th«ng tin KHXH cÇn lµm h¬n hÕt lµ th«ng tin khoa häc cÊp hai. §©y lµ lý do tån t¹i cña ViÖn Th«ng tin KHXH. LiÖu ViÖn cã “ch¬i lÇm s©n” hay kh«ng khi dån toµn bé n¨ng lùc nghiªn cøu khoa häc cña m×nh vµo viÖc t¹o ra c¸c s¶n phÈm th«ng tin khoa häc cÊp mét – c¸i mµ c¸c viÖn kh¸c, c¸c c¬ quan khoa häc kh¸c, do chøc n¨ng vµ nhiÖm vô cña m×nh, còng nh− do n¨ng lùc thùc tÕ cã thÓ lµm tèt h¬n, hoÆc Ýt ra còng b»ng ViÖn Th«ng tin KHXH? Trong khi sø mÖnh cña m×nh, tr¸ch nhiÖm kh«ng ai thay thÕ ®−îc lµ t¹o cho khoa häc “mét th−îng tÇng kiÕn tróc, mét hÖ thèng bæ sung ®Æc biÖt ‘nh÷ng tri thøc vÒ tri thøc’”. Ngµy nay, khoa häc lµ lÜnh vùc thu hót hµng ngµn, hµng v¹n ng−êi tham gia. Trong ®iÒu kiÖn ®ã rÊt cã kh¶ n¨ng trïng lÆp, xö lý l¹i nhiÒu lÇn nh÷ng ph¸t minh ®· ®−îc t×m ra tõ tr−íc. Th«ng tin khoa häc cÊp hai lµ ph−¬ng tiÖn kh¾c phôc t×nh tr¹ng ®ã. NhÞp ®é ph¸t triÓn khoa häc rÊt nhanh, khèi l−îng c¸c s¶n phÈm khoa häc t¨ng lªn nh− vò b·o. Do vËy nhµ khoa häc ngµy cµng khã ®Þnh h−íng trong khèi tµi liÖu khæng lå, khã t×m ra nh÷ng tin cô thÓ cÇn thiÕt. ChØ riªng viÖc ®äc hÕt tµi liÖu cña mét ngµnh chuyªn m«n hÑp còng khã cã thÓ lµm ®−îc chø ch−a nãi ®Õn viÖc hiÓu biÕt c¸c ngµnh tri thøc cã liªn quan, mét ®iÒu b¾t buéc cho nghiªn cøu liªn ngµnh. Kh«ng mét nhµ khoa häc nµo trong lÜnh vùc khoa häc tù nhiªn, khoa häc c«ng nghÖ, hay KHXH&NV cã kh¶ n¨ng gi¶i Th«ng tin vÒ 4 c¸i míi 11 quyÕt tèt nhiÖm vô cña m×nh b»ng nh÷ng ph−¬ng tiÖn th«ng th−êng, ®äc tÊt c¶ c¸c xuÊt b¶n phÈm cÊp mét. MÆt kh¸c, khoa häc lµ lÜnh vùc ®Çu t− lín. C¸c chi phÝ cho khoa häc t¨ng lªn rÊt nhanh vµ vÊn ®Ò hiÖu qu¶ cña c¸c chi phÝ ®ã, cña viÖc sö dông tiÕt kiÖm c¸c nguån lùc ngµy cµng quan träng. Do vËy ph¶i t¨ng c−êng qu¶n lý khoa häc. ViÖc hoµn thiÖn th−êng xuyªn c¸c h×nh thøc qu¶n lý khoa häc chØ cã thÓ thùc hiÖn nÕu tæ chøc tèt th«ng tin khoa häc. §Ó ViÖn Th«ng tin KHXH ®ãng gãp xøng ®¸ng cho sù ph¸t triÓn cña khoa häc n−íc ta, theo t«i nªn nghiªn cøu lµm râ 3 vÊn ®Ò quan träng: 1. X©y dùng vµ hoµn thiÖn hÖ thèng t×m tin tù ®éng hãa ViÖn Th«ng tin KHXH ®· cè g¾ng liªn tôc ®Ó v−¬n lªn ®¸p øng yªu cÇu nµy. §iÒu ®ã thÓ hiÖn râ trong bµi viÕt “Nguån lùc th«ng tin ®iÖn tö - d÷ liÖu sè vµ yªu cÇu ®Æt ra ®èi víi viÖc triÓn khai th− viÖn sè t¹i Th− viÖn KHXH” míi ®©y trªn T¹p chÝ Th«ng tin KHXH (Xem: Phan T©n, NguyÔn V¨n Héi, NguyÔn Duy Tho¶, 2014). Bµi viÕt kh¼ng ®Þnh nh÷ng thµnh tùu ®· ®¹t ®−îc trong viÖc cung cÊp th«ng tin, n©ng cao chÊt l−îng phôc vô tin, giíi thiÖu nguån t− liÖu, t¹o ®iÒu kiÖn cho c¸c häc gi¶ trong vµ ngoµi n−íc tiÕp cËn nhanh, dÔ dµng vµ toµn diÖn h¬n c¸c nguån th«ng tin phong phó cña Th− viÖn KHXH. §ång thêi lµm râ nh÷ng yªu cÇu ®Æt ra ®èi víi viÖc triÓn khai th− viÖn sè trong ®iÒu kiÖn hiÖn nay. 2. T¨ng c−êng th«ng tin l−îc thuËt, nhÊt lµ l−îc thuËt c¸c chuyªn kh¶o cã gi¸ trÞ khoa häc cao Th«ng tin khoa häc kh«ng chØ lµ ph−¬ng tiÖn tæ chøc t×m tin cÊp mét, mµ cßn lµ ph−¬ng thøc ®¸ng tin cËy ®Ó ®Þnh h−íng vµo hÖ vÊn ®Ò khoa häc cÊp b¸ch. Muèn thÕ ph¶i th«ng tin vÒ néi dung s¸ch b¸o khoa häc b»ng c¸c l−îc thuËt vµ tæng thuËt. L−îc thuËt lµ thÓ lo¹i th«ng tin chñ yÕu trong lÜnh vùc KHXH, h¬n n÷a “lµ mét d¹ng ho¹t ®éng nghiªn cøu khoa häc s¸ng t¹o ®Æc biÖt ®ßi hái ph¶i ®−îc ®µo t¹o ë tr×nh ®é cao vÒ mÆt t− t−ëng, lý luËn vµ nghiÖp vô ®èi víi nh÷ng ng−êi tham gia qu¸ tr×nh th«ng tin khoa häc ®ã. Bµi l−îc thuËt lµ mét thÓ lo¹i s¶n phÈm khoa häc, ®Ó x©y dùng ®−îc thÓ lo¹i nµy, ng−êi lµm l−îc thuËt ph¶i cã nghÖ thuËt vµ tµi n¨ng lín, còng nh− ph¶i biÕt sö dông c¸c ph−¬ng ph¸p cã c¬ së khoa häc. Môc ®Ých ë ®©y lµ trong khèi l−îng tèi thiÓu cña bµi l−îc thuËt ph¶i ®−a ®−îc l−îng tèi ®a c¸c th«ng tin cã Ých” (Vinogradov, 1980). HiÖn nay chóng ta ch−a ®¸nh gi¸ ®óng gi¸ trÞ khoa häc cña l−îc thuËt, kh«ng coi l−îc thuËt lµ mét thÓ lo¹i s¶n phÈm khoa häc. Ph¶i kh¼ng ®Þnh r»ng ng−êi lµm l−îc thuËt lµ mét chuyªn gia cã tr×nh ®é cao trong viÖc lùa chän tµi liÖu, ®¸nh gi¸ tµi liÖu trªn quan ®iÓm gi¸ trÞ khoa häc cña chóng, tõ dßng th«ng tin cÊp mét khæng lå biÕt chän lÊy nh÷ng c¸i quý gi¸ nhÊt, míi nhÊt, cã ý nghÜa vÒ mÆt x· héi, t− t−ëng ®Ó l−îc thuËt. Do vËy chóng ta rÊt thiÕu c¸c bµi l−îc thuËt cã chÊt l−îng, nhÊt lµ l−îc thuËt vÒ c¸c chuyªn kh¶o. Trong khi ®ã, c¸c chuyªn kh¶o cã vai trß v« cïng quan träng trong KHXH. NÕu trong khoa häc tù nhiªn vµ c«ng nghÖ, ng−êi ta tËp trung chó ý tr−íc hÕt vµo viÖc ph©n tÝch, ®¸nh gi¸, lùa chän chó gi¶i vµ l−îc 12 Th«ng tin Khoa häc x· héi, sè 5.2015 thuËt c¸c bµi b¸o, vµo viÖc phæ biÕn nhanh c¸c tµi liÖu in nhanh vµ c¸c b¸o c¸o, th× trong lÜnh vùc KHXH l¹i hoµn toµn kh¸c. Nh÷ng c«ng tr×nh nghiªn cøu lý luËn lín, cã ®ãng gãp vµo sù ph¸t triÓn c¸c KHXH th−êng xuÊt hiÖn d−íi h×nh thøc c¸c chuyªn kh¶o nh− nh÷ng vËt mang nh÷ng t− t−ëng míi. VÒ mÆt nµy trong c¸c KHXH vai trß cña s¸ch lín h¬n nhiÒu so víi c¸c ngµnh khoa häc tù nhiªn vµ khoa häc c«ng nghÖ. RÊt tiÕc r»ng hµng chôc n¨m nay, trong t¹p chÝ Th«ng tin KHXH vµ c¸c Ên phÈm kh¸c cña ViÖn Th«ng tin KHXH xuÊt hiÖn rÊt Ýt nh÷ng bµi l−îc thuËt vÒ c¸c s¸ch, c¸c chuyªn kh¶o cã gi¸ trÞ khoa häc cao. 3. Vai trß ®Æc biÖt cña tæng thuËt Tæng thuËt lµ mét h×nh thøc cao cña s¶n phÈm th«ng tin, tËp trung ph©n tÝch c¸c vÊn ®Ò cÊp b¸ch. “Nh÷ng tæng thuËt ph©n tÝch khoa häc c¸c s¸ch b¸o lµ mét lo¹i h×nh th«ng tin tæng hîp, phøc t¹p nhÊt cña th«ng tin KHXH”. Th−êng trong mçi bµi tæng thuËt ng−êi ta dïng tíi hµng chôc nguån tin (s¸ch, bµi b¸o). Môc ®Ých cña chóng lµ th«ng b¸o c¸c xu h−íng chÝnh cña sù ph¸t triÓn t− t−ëng khoa häc trong c¸c KHXH, nh− t×nh h×nh nghiªn cøu nh÷ng vÊn ®Ò c¬ b¶n thuéc lÜnh vùc tri thøc nµy hay kh¸c, c¸c tr−êng ph¸i khoa häc, c¸c quan ®iÓm cña nh÷ng ®¹i diÖn chñ chèt cña c¸c tr−êng ph¸i Êy,v.v... C¸c tæng thuËt ph©n tÝch th−êng tæng kÕt ®−îc nh÷ng kÕt qu¶ ph¸t triÓn trong c¸c lÜnh vùc tri thøc nhÊt ®Þnh. ViÖc tæng kÕt ®ã sÏ ph¸t hiÖn ra nh÷ng chç trèng trong c¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu vµ nh÷ng vÊn ®Ò ch−a gi¶i quyÕt ®−îc, còng nh− nh÷ng ph−¬ng h−íng t×m tßi khoa häc s¾p tíi (Vinogradov, 1980). Nh− vËy l−îc thuËt vµ tæng thuËt lµ ph−¬ng thøc tin cËy ®Ó chän lùa, ®¸nh gi¸ c¸i míi trong KHXH, c¶ thµnh tùu míi, luËn ®iÓm míi, ph−¬ng ph¸p míi vµ ph−¬ng h−íng míi. Nh÷ng quan niÖm trªn ®©y vÒ l−îc thuËt vµ tæng thuËt kh«ng ph¶i lµ quan niÖm míi. Trong c¸c b¸o c¸o 30 n¨m vµ 35 n¨m x©y dùng vµ ph¸t triÓn ViÖn Th«ng tin KHXH ®· cã nhËn ®Þnh r»ng ViÖn ®· tiÕn hµnh nghiªn cøu viÖc “xö lý th«ng tin, bao gåm c¶ c¸c ho¹t ®éng nh− lµm chó gi¶i, ®Þnh tõ khãa, lµm l−îc thuËt vµ tæng thuËt”, nghiªn cøu c¸c ph−¬ng ph¸p lµm l−îc thuËt c¸c tµi liÖu khoa häc (chiÕm kho¶ng 70-80% sè l−îng tµi liÖu ®−îc xö lý) vµ “nh÷ng nghiªn cøu trªn ®©y ®· ®−îc ¸p dông trong thùc tiÔn ho¹t ®éng xö lý tin cña ViÖn trong suèt thêi gian qua” (ViÖn Th«ng tin KHXH, 2005; ViÖn Th«ng tin KHXH, 2010). Tuy nhiªn, nÕu l−îc thuËt vµ tæng thuËt ®· ®−îc gi¶i quyÕt xong c¶ vÒ lý luËn vµ thùc tiÔn nh− vËy th× v× sao nã kh«ng ®−îc x¸c nhËn trong thùc tÕ? NÕu l−îc thuËt chiÕm 70-80% sè l−îng tµi liÖu ®−îc xö lý, th× sè l−îng khæng lå ®ã ®−îc c«ng bè trong c¸c xuÊt b¶n phÈm nµo cña ViÖn? CÇn l−u ý r»ng, TËp san Th«ng tin KHXH chuyªn ngµnh C¸i míi trong KHXH ®· chÊm døt sù tån t¹i vµo n¨m 1994 sau khi xuÊt b¶n ®−îc 65 sè. C¸c S−u tËp th«ng tin chuyªn ®Ò KHXH còng ®×nh b¶n vµo n¨m 2003. Tõ hµng chôc n¨m nay, ViÖn Th«ng tin KHXH ®· c«ng bè nh÷ng c«ng tr×nh l−îc thuËt vµ nh÷ng c«ng tr×nh tæng thuËt cã gi¸ trÞ nµo? T¹p chÝ Th«ng tin KHXH cã ph¶i lµ t¹p chÝ l−îc thuËt kh«ng? Th«ng tin vÒ 4 c¸i míi 13 §Ó tr¶ lêi nh÷ng c©u hái nµy, xin nªu ra vµi thÝ dô. ViÖn Th«ng tin KHXH (INION) thuéc ViÖn Hµn l©m Khoa häc Liªn X« tr−íc ®©y vµ ViÖn Hµn l©m Khoa häc Liªn bang Nga hiÖn nay x¸c nhËn r»ng c¸c t¹p chÝ l−îc thuËt lµ kh©u c¬ b¶n cña hÖ thèng Ên phÈm th«ng tin. V× vËy tõ n¨m 1973 ®Õn nay INION ®· cho xuÊt b¶n liªn tôc T¹p chÝ l−îc thuËt (Referativnyj zhurnal) gåm 16 chuyªn lo¹i (serija), nay cßn 9 chuyªn lo¹i. Chuyªn lo¹i 2 vÒ Kinh tÕ häc, sè 3 n¨m 2014 cã 65 bµi thuéc 6 chuyªn môc: Lý luËn kinh tÕ; Kinh tÕ thÕ giíi vµ c¸c quan hÖ kinh tÕ quèc tÕ; TiÒn tÖ, tµi chÝnh, tÝn dông; Nh÷ng vÊn ®Ò qu¶n lý; TiÕn bé khoa häc-kü thuËt vµ kinh tÕ häc ®æi míi; Nh÷ng vÊn ®Ò ph¸t triÓn x· héi vµ d©n sè. Chuyªn lo¹i 3 vÒ TriÕt häc, sè 4 n¨m 2014 cã 17 bµi thuéc 5 chuyªn môc: Nh÷ng vÊn ®Ò chung cña triÕt häc; TriÕt häc cña khoa häc vµ kü thuËt; TriÕt häc x· héi; LÞch sö TriÕt häc; TriÕt häc vÒ lÞch sö. Trong sè 17 bµi, cã 2 bµi tæng thuËt ph©n tÝch; 5 bµi l−îc thuËt; 5 chuyªn kh¶o cña Nga vµ n−íc ngoµi; 1 bµi giíi thiÖu cuéc Héi th¶o quèc tÕ ë Roma vÒ TÝn hiÖu, Ng«n ng÷ vµ DiÔn gi¶i; 9 bµi l−îc thuËt vµ l−îc thuËt x©u chuçi (svobodnyj referat) vÒ c¸c t¸c phÈm cña Anh, Ph¸p, Mü. Nh÷ng bµi l−îc thuËt vµ t¹p chÝ l−îc thuËt trªn ®©y cho ta hiÓu nh÷ng thµnh tùu cña KHXH ë Nga vµ nhiÒu n−íc trªn thÕ giíi. Chøc n¨ng cña ViÖn Th«ng tin KHXH lµ th«ng tin “vÒ nh÷ng vÊn ®Ò c¬ b¶n vµ xu h−íng ph¸t triÓn cña thÕ giíi, khu vùc vµ ViÖt Nam, vÒ KHXH thÕ giíi vµ ViÖt Nam” (QuyÕt ®Þnh sè 352/2005/Q§-KHXH ngµy 25/4/2005 cña Chñ tÞch ViÖn KHXH ViÖt Nam). ViÖn sÏ kh«ng thÓ thùc hiÖn ®−îc chøc n¨ng cña m×nh nÕu kh«ng tËp trung mäi nç lùc vµo viÖc nghiªn cøu khoa häc vµ th«ng tin vÒ nh÷ng thµnh tùu míi, luËn ®iÓm míi, ph−¬ng h−íng míi, ph−¬ng ph¸p míi cña KHXH thÕ giíi vµ ViÖt Nam. HiÓu biÕt vÒ KHXH thÕ giíi lµ v« cïng cÇn thiÕt. Nh−ng ®©y lµ lÜnh vùc réng bao la. §iÒu cÇn thiÕt nhÊt lµ lùa chän, ®¸nh gi¸ tµi liÖu theo con m¾t nghÒ nghiÖp vµ b¶n lÜnh cña ng−êi lµm th«ng tin khoa häc. Tõ h¬n 10 n¨m nay chóng t«i thµnh lËp Ch−¬ng tr×nh DÞch thuËt Th«ng tin KHXH&NV, thuéc Liªn hiÖp c¸c Héi UNESCO ViÖt Nam chuyªn dÞch vµ giíi thiÖu nh÷ng thµnh tùu KHXH thÕ giíi rÊt cÇn cho chóng ta. Chóng t«i ®· dÞch vµ xuÊt b¶n 12 cuèn s¸ch. Tiªu biÓu lµ cuèn “Khoa häc x· héi trªn thÕ giíi” (Les sciences sociales dans le monde) cña UNESCO, ®em ®Õn mét tæng quan vÒ KHXH thÕ giíi trong thÕ kû XX vµ xu h−íng ph¸t triÓn cña nã vµo nh÷ng n¨m ®Çu thÕ kû XXI. C¸c cuèn s¸ch trong Ch−¬ng tr×nh cña chóng t«i tËp hîp theo 4 chñ ®Ò: I. §Æc ®iÓm vµ xu h−íng ph¸t triÓn cña KHXH cuèi thÕ kû XX - ®Çu thÕ kû XXI; II. Nh÷ng nghiªn cøu míi vÒ t− duy, t− duy hÖ thèng, t− duy phøc hîp; III. Bé s¸ch “Ph−¬ng ph¸p” cña Edgar Morin; IV. TriÕt häc gi¸o dôc (Ph¹m Khiªm Ých, 2013). Chóng t«i còng lùa chän dÞch vµ giíi thiÖu KHXH thÕ giíi theo tiªu chÝ 4 c¸i míi. Mçi cuèn s¸ch ®Òu cã bµi giíi 14 Th«ng tin Khoa häc x· héi, sè 5.2015 thiÖu c«ng phu, cã thÓ xem lµ bµi l−îc thuËt s¸ch. Trong thêi héi nhËp quèc tÕ, hiÓu biÕt s©u réng vÒ KHXH thÕ giíi vµ mèi liªn hÖ gi÷a nã víi KHXH ViÖt Nam lµ cÇn thiÕt h¬n bao giê hÕt. Nh−ng ®iÒu cÇn thiÕt h¬n lµ biÕt lùa chän, ®¸nh gi¸ vµ ®−a vÒ cho ®Êt n−íc nh÷ng g× thËt sù míi mÎ, quý gi¸, gióp cho ta tho¸t khái sù l¹c hËu vµ l¹c ®iÖu. §iÒu nµy ph¶i cã ChiÕn l−îc th«ng tin ®óng, ph¶i cã nh÷ng ng−êi lµm c«ng t¸c th«ng tin KHXH cã tÇm nh×n xa, cã b¶n lÜnh vµ ®«i khi dòng c¶m n÷a. §ã còng chÝnh lµ thùc hiÖn ý t−ëng cña ng−êi s¸ng lËp ViÖn Th«ng tin KHXH: Th«ng tin khoa häc “cã vai trß h−íng dÉn mét c¸ch cã ý thøc, cã hÖ thèng vµ cã ®Þnh h−íng ®èi víi c¸c nhµ khoa häc, mét ®èi t−îng lao ®éng s¸ng t¹o, nghiªm tóc vµ lu«n lu«n ®ßi hái cao, b»ng c¸c th«ng tin kÞp thêi vµ chÝnh x¸c”  TµI LIÖU THAM KH¶O 1. Ph¹m Khiªm Ých (2013), Mét sè c«ng tr×nh dÞch thuËt tõ Ph¸p ng÷ vÒ KHXH&NV trong “Ch−¬ng tr×nh TÇm nh×n UNESCO”, trong: Héi H÷u nghÞ vµ Hîp t¸c ViÖt – Ph¸p, C©u l¹c bé Ph¸p ng÷ (2013), Nh÷ng kû niÖm vÒ t×nh h÷u nghÞ ViÖt-Ph¸p vµ Ph¸p ng÷, Nxb. Th«ng tin vµ truyÒn th«ng, Hµ Néi. 2. NguyÔn Duy Quý (chñ biªn) (2003), Trung t©m KHXH vµ nh©n v¨n Quèc gia 50 n¨m x©y dùng vµ ph¸t triÓn, Nxb. Khoa häc x· héi, Hµ Néi. 3. QuyÕt ®Þnh sè 352/2005/Q§-KHXH ngµy 25/4/2005 cña Chñ tÞch ViÖn KHXH ViÖt Nam quy ®Þnh chøc n¨ng, nhiÖm vô, quyÒn h¹n vµ c¬ cÊu tæ chøc cña ViÖn Th«ng tin KHXH. Trong: ViÖn Th«ng tin KHXH (2010), ViÖn Th«ng tin KHXH 35 n¨m x©y dùng vµ ph¸t triÓn, Nxb. Khoa häc x· héi, Hµ Néi. 4. Phan T©n, NguyÔn V¨n Héi, NguyÔn Duy Tho¶ (2014), “Nguån lùc th«ng tin ®iÖn tö vµ d÷ liÖu sè vµ yªu cÇu ®Æt ra ®èi víi viÖc triÓn khai th− viÖn sè t¹i Th− viÖn KHXH”, Th«ng tin KHXH, sè 1. 5. NguyÔn Kh¸nh Toµn (1995), Ph−¬ng h−íng c«ng t¸c th«ng tin KHXH, trong: ViÖn Th«ng tin KHXH (1995), Mét sè vÊn ®Ò vÒ khoa häc th«ng tin vµ th− viÖn, Hµ Néi. 6. ViÖn Th«ng tin KHXH (1995), ViÖn Th«ng tin KHXH 20 n¨m x©y dùng vµ tr−ëng thµnh, Hµ Néi. 7. ViÖn Th«ng tin KHXH (2005), ViÖn Th«ng tin KHXH 30 n¨m x©y dùng vµ ph¸t triÓn, Nxb. Khoa häc x· héi, Hµ Néi. 8. ViÖn Th«ng tin KHXH (2010), ViÖn Th«ng tin KHXH 35 n¨m x©y dùng vµ ph¸t triÓn, Nxb. Khoa häc x· héi, Hµ Néi. 9. Vinogradov V.A. (1980), C¸c KHXH vµ th«ng tin, NguyÔn Quúnh Nh− vµ TrÇn Huy Häc dÞch tõ tiÕng Nga, ViÖn Th«ng tin KHXH, Hµ Néi.

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • pdf24574_82319_1_pb_3208_2015579.pdf
Tài liệu liên quan