Giới thiệu tập bản đồ cổ quý hiếm của Việt Nam thế kỷ XV

nghiên cứu, đăng tải trên tạp chí bằng tiếng Pháp quá sớm. Nhóm tác giả sách Hồng Đức bản đồ cho biết: “Chúng tôi không tìm được tập san này nhưng tại thư viện của Société des études indochinoises (viện Bảo tàng Sài Gòn) có một bản in riêng của bài khảo cứu đó. Theo bài này thì tác giả có cho họa, in lại (fac-simile) những bản đồ nhưng không may những bản họa in không còn thấy kèm theo nữa” (Bửu Cầm, Đỗ Văn Anh, Phạm Huy Thúy., Sài Gòn, Bộ Quốc gia Giáo dục, 1962). Cũng nhân dịp công bố lại hai tập Thiên Nam Từ chí Lộ đồ thư và Giáp Ngọ niên biểu Bình Nam đổ năm chung trong bộ sách có tên Hồng Đức bản đồ, GS. Trần Nghĩa đưa ra khái niệm “bản đồ cổ” được hiểu như là loại bản đồ vẽ theo lối truyền thống, trước khi ngành khoa học bản đồ chính thức thành lập, và ông cũng cho biết “Bản đồ các hải cảng (Portulan) đang được lưu giữ ở Pháp, có ký hiệu Paris.BNG FF.3677 thuộc loại vẽ tay, bản đồ màu, chưa xác định được niên đại, 24 hải cảng (bản đồ) Việt Nam, trong một tập bản đồ hải cảng nhiều nước” (Trần Nghĩa, 2014, tr.8). GS.

pdf5 trang | Chia sẻ: yendt2356 | Lượt xem: 285 | Lượt tải: 0download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Giới thiệu tập bản đồ cổ quý hiếm của Việt Nam thế kỷ XV, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
Giới thiệu tập bản đồ cổ quý hiếm của Việt Nam thế kỷ XV NguyÔn V¨n Tr−êng(*) Tãm t¾t: Mét tËp gåm 24 tê b¶n ®å n»m trong c«ng tr×nh Nghiªn cøu B¶n ®å c¸c cöa s«ng, h¶i c¶ng ViÖt Nam thÕ kû XV (Ðtude sur un portulan annamite du XVe siÌcle) cña häc gi¶ ng−êi Ph¸p G. Dumoutier viÕt b»ng tiÕng Ph¸p, thùc hiÖn xong th¸ng 8/1895. Toµn bé c«ng tr×nh nghiªn cøu ®−îc ®¨ng t¶i trªn t¹p chÝ “§Þa lý lÞch sö vµ m« t¶”, sè 2/1896 (Bulletin de gÐographie historique et descriptive, No2 - 1896) ®−îc ®¸nh gi¸ cao vµ t¸c gi¶ G. Dumoutier ®· ®−îc nhËn gi¶i th−ëng “Jomard” cña HiÖp héi §Þa lý n¨m 1897. §©y lµ tËp b¶n ®å quý hiÕm, rÊt Ýt ng−êi biÕt vµ tiÕp cËn ®−îc mét c¸ch ®Çy ®ñ, cã lÏ v× ng−êi Ph¸p nghiªn cøu, ®¨ng t¶i trªn t¹p chÝ b»ng tiÕng Ph¸p qu¸ sím vµ còng v× nã kh«ng cßn ë ViÖt Nam. Theo GS. TrÇn NghÜa, nguyªn ViÖn tr−ëng ViÖn H¸n N«m, tËp b¶n ®å nµy chØ cßn ®−îc l−u gi÷ ë Ph¸p mang m· sè Paris.BN.G FF.3677. Nhãm t¸c gi¶ s¸ch Hång §øc b¶n ®å (Böu CÇm, §ç V¨n Anh, Ph¹m Huy Thóy..., Sµi Gßn, Bé Quèc gia Gi¸o dôc, 1962, tr.XII) cho biÕt kh«ng t×m thÊy tËp b¶n ®å nµy ë c¸c th− viÖn t¹i Sµi Gßn. Tuy nhiªn, chóng t«i hiÖn ®ang cã mét tËp d−íi d¹ng trÝch in tõ t¹p chÝ nªu trªn toµn bé phÇn nghiªn cøu vµ 24 tê b¶n ®å nhê ng−êi b¹n tõ Ph¸p mua tÆng vµ còng thÊy tËp b¶n ®å nµy ®−îc ®Ýnh kÌm nh− mét tËp phô lôc cña c«ng tr×nh nghiªn cøu ®¨ng trªn t¹p chÝ §Þa lý lÞch sö vµ m« t¶, sè 2 n¨m 1896 ®ang l−u gi÷ ë Th− viÖn KHXH, ViÖn Th«ng tin KHXH t¹i Hµ Néi. Tõ khãa: B¶n ®å cæ, Portulan annamite du XVe siÌcle, ViÖt Nam, ThÕ kû XV, G. Dumoutier (*)GÇn ®©y, trong qu¸ tr×nh s−u tËp c¸c lo¹i t− liÖu liªn quan ®Õn lÞch sö biÓn §«ng vµ h¶i ®¶o, chóng t«i cã ®−îc c«ng tr×nh Nghiªn cøu B¶n ®å c¸c cöa s«ng, h¶i c¶ng ViÖt Nam thÕ kû XV, (*) ViÖn ViÔn §«ng B¸c cæ Ph¸p t¹i Hµ Néi; E-mail: truongminhdungphuong@yahoo.fr trong ®ã cã tËp b¶n ®å cæ cña ViÖt Nam thÕ kû XV ®−îc trÝch tõ t¹p chÝ §Þa lý lÞch sö vµ m« t¶, sè 2 n¨m 1896, in thµnh mét Ên phÈm riªng biÖt vµ chóng t«i còng thÊy ë Th− viÖn KHXH, ViÖn Th«ng tin KHXH c¶ hai d¹ng: Ên phÈm in riªng vµ phÇn ®¨ng trªn t¹p chÝ nªu trªn. 4 Th«ng tin Khoa häc x· héi, sè 12.2015 24 tê b¶n ®å nèi tiÕp tõ Kinh thµnh Th¨ng Long ®Õn cè ®« V−¬ng quèc Champa cïng víi c¸c phô lôc lµ Hµnh tr×nh ®−êng bé vµ Hµnh tr×nh ®−êng thñy mµ theo t¸c gi¶: “§©y lµ mét tµi liÖu qu©n sù, ®−îc thiÕt lËp dùa trªn c¸c th«ng tin thu thËp ®−îc vµo kho¶ng cuèi thÕ kû XV cña c¸c ph¸i viªn do vua Lª Th¸nh T«ng cö ®i mËt th¸m ®Ó vÏ chuÈn bÞ cho viÖc th«n tÝnh Champa ®−îc thuËn lîi” (G. Dumoutier, 1895, tr.1). H×nh thøc tËp b¶n ®å TËp b¶n ®å ®−îc ®ãng kÌm nh− mét phô lôc sau phÇn Nghiªn cøu B¶n ®å c¸c cöa s«ng, h¶i c¶ng ViÖt Nam thÕ kû XV cña G. Dumoutier. B¶n ®å in mµu, nÐt vÏ vµ c¸c chó gi¶i gi¶n ®¬n, toµn trang th«ng tho¸ng dÔ xem h×nh, dÔ ®äc ch÷. NÕu Hång §øc B¶n ®å lµ ©m b¶n v× cã nÒn ®en, nÐt ch÷ vµ nÐt vÏ mµu tr¾ng th× tËp b¶n ®å nµy thùc lµ d−¬ng b¶n bëi nÒn mµu vµng nh¹t, s¸ng, næi lªn trªn lµ ch÷ s¾c nÐt mµu ®en vµ thÓ hiÖn nói, rõng, s«ng, suèi, kho, x−ëng b»ng nh÷ng mµu xanh, n©u ®Ëm nh¹t kh¸c nhau. Trªn 24 tê b¶n ®å, G. Dumoutier ®· ®¸nh sè la m· thø tù tõ I ®Õn XXIV vµ còng ®¸nh nh÷ng sè latinh t−¬ng øng kÒ s¸t víi c¸c ®Þa danh, chØ dÉn ®−îc ghi b»ng ch÷ H¸n hoÆc N«m trªn mçi b¶n ®å. T−¬ng øng víi mçi b¶n ®å, cã mét b¶ng danh s¸ch c¸c ®Þa danh, chØ dÉn ®−îc ®äc, phiªn ©m vµ dÞch tõ ch÷ H¸n ra ch÷ quèc ng÷ ®Ó ng−êi ®äc dÔ ®èi chiÕu. Tuy nhiªn, G. Dumoutier ®· lËp 25 b¶ng danh s¸ch c¸c ®Þa danh, chØ dÉn (®¸nh sè latinh) t−¬ng øng víi 25 b¶n ®å (®¸nh sè la m·). Trong ®ã, b¶ng danh s¸ch c¸c ®Þa danh, chØ dÉn sè 25 chØ cã mét dßng ghi ch÷ “Xiªm Thµnh” vµ gi¶i nghÜa “Xiªm Thµnh - thµnh phè n−íc Xiªm (kinh ®« Champa)” víi mét sè t−¬ng øng duy nhÊt lµ 669 mµ kh«ng cã tê b¶n ®å sè XXV trong tËp b¶n ®å (thiÕu 01 b¶n ®å sè XXV). Gi¸ trÞ cña tËp b¶n ®å MÆc dï nh÷ng b¶n ®å nµy lµ c¬ së chÝnh cho c«ng tr×nh Nghiªn cøu B¶n ®å c¸c cöa s«ng, h¶i c¶ng ViÖt Nam thÕ kû XV cña G. Dumoutier nh−ng trong ®ã kh«ng chØ cã b¶n ®å c¸c cöa s«ng, h¶i c¶ng cña n−íc §¹i ViÖt däc tõ B¾c miÒn Trung ®Õn Chµ Bµn, cè ®« Champa (tØnh Ninh ThuËn ngµy nay) mµ cßn cã b¶n ®å cña mét sè tØnh n»m s©u trong néi ®Þa cã trôc ®−êng c¸i quan ®i qua lµm ®iÓm nhËn biÕt vµ rÊt nhiÒu ®Þa danh, tªn gäi cña c¸c lµng x· x−a kia, cïng rÊt nhiÒu th«ng tin nh− kho, x−ëng, má quÆng, s«ng, nói... cña n−íc §¹i ViÖt. Tuy c¶ tËp b¶n ®å vµ trªn tõng tê riªng lÎ kh«ng ghi tªn b¶n ®å, tªn t¸c Khu vùc Thµnh Th¨ng Long vµ phô cËn, thÕ kû XV Giíi thiÖu tËp b¶n ®å 5 gi¶ vµ còng kh«ng cã niªn ®¹i nh−ng trong phÇn lêi giíi thiÖu c«ng tr×nh nghiªn cøu cña m×nh, G. Dumoutier viÕt r»ng trong §¹i ViÖt sö ký cã ghi vÒ c¸c b¶n ®å nµy nh− sau: “Th¸ng hai n¨m T©n M·o, mïa xu©n, n¨m Hång §øc thø hai [1471], vua Th¸nh T«n ph¸i nhiÒu ®¹o qu©n ®Õn ®ãng qu©n ë §« B¸ råi b¾t vua Ch¨m tªn lµ Trµ Toµn. Khi hä ®i ®Õn s«ng ThuËn Hãa, vua cho dùng tr¹i vµ tËp trËn trªn bé còng nh− trªn chiÕn thuyÒn. Råi giao cho mét thæ d©n tªn lµ NguyÔn Vò ®i thu thËp c¸c yÕu tè cÇn thiÕt ®Ó lËp b¶n ®å v−¬ng quèc Xiªm(*)”. G. Dumoutier cho biÕt thªm: “TËp b¶n ®å cña chóng ta hoµn toµn kh«ng ghi ngµy th¸ng cuéc tÊn c«ng tiÕn hµnh n¨m 1471, nh−ng ph¶i sau khi ph¸ tan Chµ Bµn, thµnh phè nµy trë nªn ®æ n¸t råi kinh ®« ®−îc chuyÓn vÒ B×nh ThuËn. Sö ký cßn cho chóng ta biÕt nh÷ng b¶n ®å Champa ®−îc hoµn thiÖn sau mét vµi n¨m, sau khi tæ chøc vïng nµy thµnh mét tØnh cña n−íc §¹i ViÖt - n¨m 1477, dùa trªn nh÷ng th«ng tin do c¸c quan triÒu chÝnh ®Çu tØnh göi lªn” (G. Dumoutier, 1895, tr.2). Theo ®ã, G. Dumoutier x¸c ®Þnh n¨m th¸ng Êy vµ c¸c sù kiÖn nªu trªn cã thÓ tin cËy ®Ó ®Æt niªn ®¹i ®Çu tiªn cho tËp b¶n ®å nµy. Mét ®iÒu lý thó vµ kh¸ quan träng n÷a mµ G. Dumoutier ph¸t hiÖn lµ trªn tê b¶n ®å sè XVII, ®Þa phËn phñ TriÖu Phong (thuéc miÒn Trung ngµy nay) ch−a cã ®Þa danh mang tªn thµnh phè HuÕ (xem b¶n ®å XVII), ®iÒu nµy khiÕn ng−êi ta ph¶i cã c¸i nh×n vµ ®¸nh gi¸ l¹i vÒ niªn ®¹i cña b¶n ®å. Theo G. Dumoutier, khi ®ã kinh ®« cña An Nam thuéc vµo chÝnh quyÒn ng−êi Ch¨m vµ bÞ (*) Chiªm Thµnh (Chó thÝch - NVT). ph¸ hñy hoµn toµn ngµy 29/3/1371. Nã kh«ng cßn xuÊt hiÖn trong thÕ kû tiÕp theo n÷a, nh−ng ®Þa phËn nµy vÉn cã mét vÞ trÝ quan träng vµ cã chøc n¨ng nh− mét trung t©m cung cÊp qu©n nhu cho c¸c ®¹o qu©n miÒn biªn giíi. §©y lµ n¬i vÒ sau x©y dùng thµnh phè HuÕ, trªn tËp b¶n ®å ®−îc thÓ hiÖn lµ mét hÖ thèng hµo lòy h×nh b¸n nguyÖt mµ hai phÝa ®Çu ®Òu tùa s«ng, doanh tr¹m cung cÊp qu©n nhu (no475), chî häp bªn ngoµi doanh tr¹m (no475), huyÖn Trµ ¢n (no473). VÒ phÝa th−îng l−u, gi÷a doanh tr¹m vµ nói cã nhiÒu kho, x−ëng vËt liÖu x©y dùng (no469), cã thÓ lµ kho chøa gç vµ voi tr¹m (no470). VÒ b¶n ®å biÓn ®¶o, G. Dumoutier cho biÕt: “[...] C¶ng ®Çu tiªn xuÊt hiÖn ngay trªn tê B¶n ®å sè XIX cña tËp b¶n ®å ®−îc ghi tªn §¹i Xiªm M«n (C¶ng B¶n ®å XVII - Vïng ®Êt x−a ch−a cã tªn thµnh phè HuÕ 6 Th«ng tin Khoa häc x· héi, sè 12.2015 §¹i Xiªm - no541). §ã lµ c¶ng Fai-Fo (Héi An), d¶i ®Êt cã tªn gäi nµy ngµy nay lµ huyÖn Duy Xuyªn (no531). Nã ®−îc gäi trªn b¶n ®å lµ Cöa §¹i, còng cã nghÜa lµ Cöa Lín. Ng−êi ta th−êng nãi Cöa §¹i, nh−ng ®ã chØ lµ mét nöa ch÷, tªn ®Çy ®ñ lµ Cöa §¹i Xiªm. B¶n ®å cña ng−êi ViÖt th−êng bÞ rót ng¾n, bëi v× chóng ta thÊy ngay mòi Bµn Khãi, ¸n ng÷ ngay c¶ng Ban CÇu nguyÖn (Tông §µn M«n - no543) vµ c¶ng Hßa Hîp (Hßa Hîp M«n - no542), n¬i hîp l−u cña nhiÒu s«ng, suèi ®æ vÒ thñ phñ cña huyÖn Duy Xuyªn (no531). C¶ng tiÕp theo lµ mòi Bantam(*) (Bµn Than). §ã lµ (*) Bé s−u tËp Sù giµu cã trªn thuéc ®Þa cña chóng ta 1900-1905 (Nos richesses coloniales 1900-1905), Louis Laurent, G. Darboux, Edouard Heckel (1906, p.283) cho biÕt: “Gi÷a hai mòi Bantam vµ Batangan cã mét sè vÞnh, vòng rÊt bÕn c¶ng nhiÒu c¸t (Sa Kú M«n - no545) vµ ®−îc h×nh thµnh do s«ng tõ huyÖn B×nh S¬n (no528) ch¶y xuèng. Mét b·i c¸t næi, réng lín, víi ngän nói ®¸ cã tªn lµ Du Ai S¬n (Nói cã dÇu chÊt l−îng tèt - Bonne huile), ®øng ë phÝa d−íi cïng cña B¶n ®å XIX. §ã còng lµ ®¶o §¹i Xiªm cña c¸c b¶n ®å. Ng−êi ta cã thÓ thÊy ë c¸c chØ dÉn hµng h¶i mµ viÖc chuyÓn ng÷ theo tµi liÖu l¹ cña chóng t«i ®ang nghiªn cøu lµ d¶i c¸t nµy tr¶i dµi “tõ c¶ng §¹i Xiªm ®Õn c¶ng Hoµng Sa, ®o ®−îc 500-600 li(*) chiÒu dµi vµ 30-40 li chiÒu réng, nã lµ mèi nguy hiÓm th−êng trùc cho c¸c tµu thuyÒn ®i trªn vïng biÓn nµy, nhiÒu tµu thuyÒn th−êng xuyªn gÆp n¹n. Hµng n¨m, kho¶ng th¸ng 12, nhiÒu ng−êi ®Õn ®©y ®Ó thu l−îm nh÷ng g× hä t×m thÊy trong x¸c nh÷ng con tµu gÆp n¹n” (Xem B¶n ®å XIX). ChØ cã mét tªn ®−îc gäi lµ Nói DÇu cho nói ®¸ mµ ch©n d·y nói nµy c¾m s©u trong n−íc biÓn duyªn h¶i miÒn Trung. Tªn gäi nµy ®−îc chó gi¶i lµ trªn d¶i c¸t cã nhiÒu rïa biÓn vµ ng−êi Nam ViÖt x−a ®· lµm ®−îc mét trung t©m s¶n xuÊt dÇu ë ®©y [...]”. Cho ®Õn nay, rÊt Ýt ng−êi biÕt vµ tiÕp cËn ®−îc tËp b¶n ®å mét c¸ch ®Çy ®ñ, cã lÏ v× tËp b¶n ®å nµy chØ toµn ch÷ H¸n hoÆc ch÷ N«m ®−îc ng−êi Ph¸p khã b¶o vÖ, vµ ®¶o lín Cï Lao Chµm næi lªn v−¬n ra xa chÞu nh÷ng c¬n sãng to, giã lín vç ®Ëp, nh− mét “tiÒn tiªu” tr−íc biÓn cña khu vùc miÒn Trung. Bantam ë phÝa Nam cña mòi Batangan”, https://en.wikipedia.org/wiki/Batangan_Peninsula. §èi chiÕu víi b¶n ®å qu©n sù hiÖn hµnh cho thÊy mòi Bantam cã tªn ViÖt lµ Bµn Than, ë phÝa Nam cña mòi Batangan cã tªn ViÖt lµ Ba Lµng An (c¸ch gäi chung ba lµng cã tªn “An” lµ: V©n An, An ChuÈn, An H¶i thuéc x· B×nh Ch©u, huyÖn B×nh S¬n, tØnh Qu¶ng Ng·i). (*) §¬n vÞ ®o: li = lý = dÆm = 576 mÐt ®¬n vÞ ®o cò (Trung Quèc) (Theo: Tõ ®iÓn Ph¸p ViÖt, 2001, tr.677). B¶n ®å XIX trong tËp b¶n ®å Giíi thiÖu tËp b¶n ®å 7 nghiªn cøu, ®¨ng t¶i trªn t¹p chÝ b»ng tiÕng Ph¸p qu¸ sím. Nhãm t¸c gi¶ s¸ch Hång §øc b¶n ®å cho biÕt: “Chóng t«i kh«ng t×m ®−îc tËp san(*) nµy nh−ng t¹i th− viÖn cña SociÐtÐ des Ðtudes indochinoises (viÖn B¶o tµng Sµi Gßn) cã mét b¶n in riªng cña bµi kh¶o cøu ®ã. Theo bµi nµy th× t¸c gi¶ cã cho häa, in l¹i (fac-similÐ) nh÷ng b¶n ®å nh−ng kh«ng may nh÷ng b¶n häa in kh«ng cßn thÊy kÌm theo n÷a” (Böu CÇm, §ç V¨n Anh, Ph¹m Huy Thóy..., Sµi Gßn, Bé Quèc gia Gi¸o dôc, 1962). Còng nh©n dÞp c«ng bè l¹i hai tËp Thiªn Nam Tø chÝ Lé ®å th− vµ Gi¸p Ngä niªn biÓu B×nh Nam ®å n»m chung trong bé s¸ch cã tªn Hång §øc b¶n ®å, GS. TrÇn NghÜa ®−a ra kh¸i niÖm “b¶n ®å cæ” ®−îc hiÓu nh− lµ lo¹i b¶n ®å vÏ theo lèi truyÒn thèng, tr−íc khi ngµnh khoa häc b¶n ®å chÝnh thøc thµnh lËp, vµ «ng còng cho biÕt “B¶n ®å c¸c h¶i c¶ng (Portulan) ®ang ®−îc l−u gi÷ ë Ph¸p, cã ký hiÖu Paris.BN.G FF.3677 thuéc lo¹i vÏ tay, b¶n ®å mµu, ch−a x¸c ®Þnh ®−îc niªn ®¹i, 24 h¶i c¶ng (b¶n ®å) ViÖt Nam, trong mét tËp b¶n ®å h¶i c¶ng nhiÒu n−íc” (TrÇn NghÜa, 2014, tr.8). GS. Hoµng Xu©n H·n khi viÕt vÒ QuÇn ®¶o Hoµng Sa còng ®· nghiªn cøu tÊm b¶n ®å XIX vµ cã ®¨ng c¶ b¶n vÏ l¹i b¶n ®å XIX cña G. Dumoutier trong tËp b¶n ®å nµy vµ ghi chó ë d−íi lµ “B¶n ®å ®−êng qua Qu¶ng Nam ®êi Lª, theo b¶n vÏ l¹i cña G. Dumoutier”. §ång thêi GS. Hoµng Xu©n H·n còng chØ râ, b¶n vÏ l¹i tuy cïng gèc víi tËp b¶n ®å nh−ng cã nhiÒu chi tiÕt h¬n: cã ch÷ quèc ng÷ “B·i C¸t Vµng” vµ “§¶o Du Tr−êng”. VÒ phÇn nghiªn cøu QuÇn ®¶o Hoµng Sa, GS. Hoµng Xu©n H·n nhËn ®Þnh r»ng (*) §Þa lý lÞch sö vµ m« t¶, sè 2 n¨m 1896 (Chó thÝch: NVT). “trong ý ®Þa-®å-gia x−a c¸c ch÷ §¹i Trµng-sa, hay lµ B·i C¸t-vµng ®Òu trá quÇn ®¶o Trµng-sa hoÆc Hoµng-sa, hoÆc V¹n-lý Trµng-sa mµ ng−êi ¢u gäi lµ Parcel hay Paracel. V¶ trong c¸c ®Þa ®å cña ¢u-ch©u ®ang thêi khi vÏ Paracel còng vÏ nh− mét b·i c¸t rÊt dµi ch¾n tr−íc h¶i-phËn phÇn gi÷a n−íc ta” (Hoµng Xu©n H·n, 1975, tr.7-15). RÊt tiÕc, GS. Hoµng Xu©n H·n kh«ng cho biÕt râ lµ G. Dumoutier cã vÏ l¹i bao nhiªu b¶n, c¸c b¶n gèc vµ b¶n vÏ l¹i ®ang n»m ë ®©u. Trong khu«n khæ bµi viÕt nµy, chóng t«i ch−a thÓ giíi thiÖu toµn bé 24 tÊm b¶n ®å nªu trªn. ë nh÷ng bµi viÕt sau, chóng t«i sÏ giíi thiÖu lÇn l−ît trän c¶ c«ng tr×nh vµ b¶n ®å kÌm theo  Tµi liÖu trÝch dÉn 1. Böu CÇm, §ç V¨n Anh, Ph¹m Huy Thóy..., Sµi Gßn, Bé Quèc gia Gi¸o dôc (Lêi giíi thiÖu) (1962), Hång §øc B¶n ®å, Tñ s¸ch ViÖn Kh¶o cæ, sè III. 2. G. Dumoutier (1895), Nghiªn cøu B¶n ®å c¸c cöa s«ng, h¶i c¶ng ViÖt Nam thÕ kû XV (Etude sur un portulan annamite du XV siÌcle), Imprimerie Nationale, M DCCC XCVI, Paris. 3. §¹i ViÖt sö ký toµn th−, BKXII- Kû Nhµ Lª (1993), Nxb. Khoa häc x· héi, Hµ Néi. 4. Hoµng Xu©n H·n (1975), “QuÇn §¶o Hoµng Sa”, §Æc kh¶o vÒ Hoµng Sa vµ Tr−êng Sa, Sö ®Þa tËp san, sè 29. 5. TrÇn NghÜa (2014), “B¶n ®å cæ ViÖt Nam”, Chuyªn ®Ò sö liÖu ViÖt Nam: Thiªn Nam Tø chÝ Lé ®å th− vµ Gi¸p Ngä niªn biÓu B×nh Nam ®å, T¹p chÝ Nghiªn cøu vµ ph¸t triÓn, sè 2 (109). 6. Tõ ®iÓn Ph¸p ViÖt (2001), Nxb. Tp. Hå ChÝ Minh, Tp. Hå ChÝ Minh.

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • pdf24722_82894_1_pb_0214_2015620.pdf
Tài liệu liên quan