Chuyên đề Đường lối xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

Kinh tế năng động, đáp ứng nhanh nhạycácnhucầuxãhội,cóthể thỏa mãntốtnhucầutiêudùngcánhân. - Kíchthích đổimớikỹ thuật và công nghệsảnxuất,đổimớisảnphẩm,đổi mớitổ chứcvàquảnlý, nângcaohiệu quả

pdf66 trang | Chia sẻ: tlsuongmuoi | Lượt xem: 3943 | Lượt tải: 2download
Bạn đang xem trước 20 trang tài liệu Chuyên đề Đường lối xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
ĐƯỜNG LỐI XÂY DỰNG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA CHUYÊN ĐỀ 1 1. Khái niệm KTTT và một số mô hình KTTT trên thế giới  Khái niệm KTTT I.Khái niệm KTTT và những ưu khuyết tật của KTTT Kinh tế hàng hoá Kinh tế tự nhiên - Tự sản xuất - Tự tiêu dùng -Xuất hiện sở hữu nhà nước -Nhà nước điều tiết nền kinh tế -Xu hướng khu vực hoá, toàn cầu hoá -Cơ chế kinh tế hỗn hợp -Tự do cạnh tranh, nhà nước chưa điều tiết kinh tế -Cơ chế thị trường tự điều chỉnh Hàng hoá chưa mang tính phổ biến, tồn tại xen kẽ với kinh tế tự cung tự cấp. Kinh tế hàng hoá giản đơn Kinh tế thị trường Kinh tế thị trường tự do Kinh tế thị trường hỗn hợp Kinh tế thị trường là nền kinh tế hàng hóa phát triển cao, trong đó mọi chủ thể kinh tế đều hoạt động và quan hệ với nhau dưới sự tác động trực tiếp của hệ thống thị trường. Một số mô hình KTTT trên thế giới Mô hình KTTT tự do Mô hình KTTT xã hội Mô hình KTTT nhà nước phát triển Các nền kinh tế chuyển đổi Mô hình kinh tế ở các nước đang phát triển  Ưu điểm - Kinh tế năng động, đáp ứng nhanh nhạy các nhu cầu xã hội, có thể thỏa mãn tốt nhu cầu tiêu dùng cá nhân. - Kích thích đổi mới kỹ thuật và công nghệ sản xuất, đổi mới sản phẩm, đổi mới tổ chức và quản lý, nâng cao hiệu quả 2. Những ưu và khuyết tật của cơ chế thị trường - Các nguồn lực kinh tế được phân bổ một cách tối ưu. - Sự điều tiết của cơ chế thị trường mềm dẻo và linh hoạt để thích ứng kịp thời giữa sản xuất với nhu cầu xã hội. Ưu điểm Khuyết tật - Cạnh tranh không lành mạnh, xuất hiện độc quyền. - Mục đích hoạt động của các doanh nghiệp là lợi nhuận tối đa, vì vậy dẫn đến lạm dụng tài nguyên của xã hội, gây ô nhiễm môi trường sống của con người. - Dẫn đến sự phân hóa giàu – nghèo, sự phân cực về của cải, tác động xấu đến đạo đức và tình người. - Khủng hoảng kinh tế có tính chu kỳ. Khuyết tật 1. Cơ chế quản lý kinh tế thời kỳ trước đổi mới a. Cơ chế kế hoạch hóa tập trung quan liêu bao cấp Nhà nước quản lý nền kinh tế bằng mệnh lệnh, chỉ tiêu pháp lệnh chi tiết từ trên xuống lỗ thì ngân sách nhà nước bù, lói thỡ nhà nước thu. Cơ quan quản lý hành chính can thiệp quá sâu vào hoạt động sản xuất kinh doanh của các đơn vị kinh tế cơ sở. Các doanh nghiệp khụng có quyền tự chủ sx kinh doanh và khụng bị ràng buộc trách nhiệm. Bộ máy quản lý cồng kềnh, có nhiều cấp trung gian, kém năng động, cán bộ quản lý quan liêu, năng lực yếu kém. Coi thường quan hệ hàng hoá- tiền tệ. Hạch toán kinh tế là hình thức. Nhà nước quản lý theo kế hoạch bằng chế độ cấp phỏt và giao nộp ngân sách. Đặc trưng cơ chế KHH tập trung bao cấp - Bao cấp qua giá: Nhà nước quyết định giá trị tài sản, thiết bị, vật tư thấp hơn giá trị thực nhiều lần Cỏc hỡnh thức chủ yếu của chế độ bao cấp - Bao cấp theo chế độ cấp phát vốn của ngân sách nhưng không có chế tài ràng buộc trách nhiệm vật chất - Bao cấp qua chế độ tem phiếu: nhà nước thực hiện phân phối bằng hiện vật thông qua hình thức tem phiếu Tem phiếu THỰC HIỆN CHẾ ĐỘ BAO CẤP TRÀN LAN Tem phiếu THỰC HIỆN CHẾ ĐỘ BAO CẤP TRÀN LAN PHIM “THƯƠNG NGHIỆP VIỆT NAM TRƯỚC ĐỔI MỚI” Cửa hàng bách hoá Cửa hàng vải Cửa hàng Tết Cơ chế kế hoạch hóa tập trung quan liêu, bao cấp Tập trung tối đa nguồn lực kinh tế vào các mục tiêu chủ yếu trong từng giai đoạn và điều kiện cụ thể Thủ tiêu cạnh tranh kìm hãm tiến bộ KH-CN, triệt tiêu động lực kinh tế, không khuyến khích tính năng động sáng tạo Nền kinh tế rơi vào trì trệ khủng hoảng Hạn chế Chỉ thị 100 CT/TW 1/1981 Cải cách giá- lương – tiền 1985 Nghị định 25, 26 CP về khoán sản phẩm trong CN 1989 b.Nhu cầu đổi mới cơ chế quản lý kinh tế Cải cách theo hướng thị trường Cải cách : Giá – Lương – Tiền cuối năm 1985 SẢN XUẤT HÀNG TIÊU DÙNG Nhà máy dệt Đồ gia dụng Sản xuất đồ gốm 2. Quá trình hình thành tư duy của Đảng về KTTT thời kỳ đổi mới a.Tư duy của Đảng về KTTT từ ĐH VI-VIII KTTT không phải là cái riêng có của CNTB mà là thành tựu phát triển chung của nhân loại KTTT còn tồn tại khách quan trong thời kỳ quá độ lên CNXH Có thể và cần thiết sử dụng KTTT để xây dựng CNXH ở nước ta Một là, KTTT không phải là cái riêng có của CNTB mà là thành tựu phát triển chung của nhân loại Sản xuất và trao đổi hàng hóa là tiền đề quan trọng cho sự ra đời của KTTT. KTTT có mầm mống từ trong xã hội nô lệ, hình thành trong xã hội phong kiến và phát triển cao trong xã hội TBCN. CNTB không sản sinh ra kinh tế hàng hóa, do đó KTTT với tư cách là KTHH ở trình độ cao không phải là sản phẩm riêng của CNTB. Hai là, KTTT còn tồn tại khách quan trong thời kỳ quá độ lên CNXH  KTTT chỉ đối lập với KT tự nhiên, tự cấp, tự túc chứ không đối lập với các chế độ xã hội.  Là thành tựu chung của nhân loại, KTTT tồn tại và phát triển ở nhiều phương thức sản xuất khác nhau. Vì vậy, KTTT tồn tại khách quan trong thời kỳ quá độ lên CNXH.  Xây dựng và phát triển KTTT không phải là phát triển TBCN, và tất nhiên xây dựng kinh tế XHCN cũng không dẫn đến phủ định KTTT Ba là, Có thể và cần thiết sử dụng KTTTđể xây dựng CNXH ở nước ta.  KTTT tồn tại khách quan trong thời kỳ quá độ lên CNXH. Vì vậy có thể và cần thiết sử dụng KTTT để xây dựng CNXH.  Với những đặc điểm của mình, KTTT có vai trò rất lớn trong sự phát triển kinh tế - xã hội Các chủ thể kinh tế có tính độc lập, có quyền tự chủ trong sản xuất, kinh doanh, lỗ, lãi tự chịu. Giá cả cơ bản do cung cầu điều tiết, hệ thống thị trường phát triển đồng bộ và hoàn hảo. Có hệ thống pháp quy kiện toàn và sự quản lý vĩ mô của Nhà nước. Nền kinh tế có tính mở cao và vận hành theo quy luật vốn có của KTTT như quy luật giá trị, quy luật cung cầu, quy luật cạnh tranh Đặc điểm của KTTT b.Tư duy của Đảng về KTTT từ Đại hội IX đến Đại hội XI  Đại hội IX khẳng định: Xây dựng nền KTTT định hướng XHCN là mô hình kinh tế tổng quát trong thời kỳ quá độ lên CNXH ở nước ta. Đó là nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần vận hành theo cơ chế thị trường, có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng XHCN. Đại hội X làm rõ hơn về định hướng XHCN trong nền KTTT ở nước ta, thể hiện trên 4 tiêu chí:  Về mục đích phát triển: - Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh; - Giải phóng mạnh mẽ LLSX và không ngừng nâng cao đời sống nhân dân; - Đẩy mạnh xóa đói giảm nghèo, khuyến khích mọi người vươn lên làm giàu chính đáng, giúp đỡ người khác thoát nghèo và từng buớc khá giả hơn.  Về phương hướng phát triển: Phát triển các thành phần kinh tế, trong đó kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, kinh tế nhà nước cùng với kinh tế tập thể ngày càng trở thành nền tảng vững chắc của nền kinh tế quốc dân.  Về định hướng xã hội và phân phối: - Thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội ngay trong từng bước đi và từng chính sách phát triển; - Tăng trưởng kinh tế gắn kết chặt chẽ và đồng bộ với phát triển xã hội, văn hóa, giáo dục và đào tạo, giải quyết tốt các vấn đề xã hội vì mục tiêu phát triển con người; - Trong lĩnh vực phân phối, theo kết quả lao động, hiệu quả kinh tế, phúc lợi xã hội.  Về quản lý: phát huy vai trò làm chủ xã hội của nhân dân, bảo đảm vai trò quản lý, điều tiết nền kinh tế của nhà nước pháp quyền XHCN dưới sự lãnh đạo của Đảng.  Cương lĩnh (bổ sung, phát triển năm 2011) được thông qua tại ĐH XI đã khẳng định: “Phát triển nền KTTT định hướng XHCN với nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế, hình thức tổ chức kinh doanh và hình thức phân phối”  ĐH XI đã tiếp tục xác định, làm rõ hơn nội dung định hướng XHCN của nền kinh tế thị trường nước ta. Đại hội XI (1/2011) Bước 1:Thừa nhận cơ chế thị trường nhưng không coi nền kinh tế của ta là nên KTTT Bước 2: Coi KTTT không phải là cái riêng có của CNTB, không đối lập với CNXH Bước 4:Gắn KTTT của VN với nền KTTT toàn cầu hóa, hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu và đầy đủ hơn. Bước 3: Coi KTTT định hướng XHCN là mô hình kinh tế tổng quát của nước ta trong thời kỳ quá độ. 4 Bước nhận thức của Đảng về KTTT Các tiêu chí để VN trở thành nền KTTT đầy đủ  Do WTO  Thương mại không phân biệt đối xử  Tự do hóa thương mại và gia nhập thị trường.  Đảm bảo tính minh bạch, tính tiên liệu được trong chính sách thương mại.  Đảm bảo cạnh tranh lành mạnh, chống độc quyền, chống bóp méo giá cả, chống bán phá giá.  Thúc đẩy cải cách kinh tế…. Do Hoa Kỳ đề xuất  Mức chuyển đổi của các đồng tiền nước ngoài với tiền bản tệ.  Mức độ thỏa thuận về tiền lương giữa người lao động và người quản lý  Mức độ tự do trong hoạt động của các công ty có vốn nước ngoài.  Mức độ sở hữu hoặc kiểm soát của chính phủ đối với các yếu tố sản xuất chủ yếu.  Mức độ kiểm soát của CP đối với việc phân bổ nguồn lực, về giá cả và sản lượng của các doanh nghiệp. II. TIẾP TỤC HOÀN THIỆN THỂ CHẾ KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở NƯỚC TA 1. Mục tiêu và quan điểm cơ bản a) Thể chế kinh tế và thể chế KTTT - Thể chế kinh tế nói chung là một hệ thống các quy phạm pháp luật nhằm điều chỉnh các chủ thể kinh tế, các hành vi sản xuất kinh doanh và các quan hệ kinh tế. - Thể chế kinh tế bao gồm các yếu tố chủ yếu là các đạo luật, quy chế, quy tắc, chuẩn mực về kinh tế gắn với các chế tài về xử lý vi phạm, các tổ chức kinh tế, các cơ quan quản lý nhà nước về kinh tế, truyền thống văn hóa và văn minh kinh doanh, cơ chế vận hành nền kinh tế. - Thể chế KTTT là một tổng thể bao gồm các bộ quy tắc, luật lệ và hệ thống các thực thể, tổ chức kinh tế được tạo lập nhằm điều chỉnh hoạt động giao dịch, trao đổi trên thị trường. Như vậy, thể chế KTTT định hướng XHCN được hiểu là KTTT, trong đó các thiết chế, công cụ và nguyên tắc vận hành được tự giác tạo lập và sử dụng để phát triển LLSX, cải thiện đời sống nhân dân, vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh. b) Mục tiêu hoàn thiện thể chế KTTT định hướng XHCN  Mục tiêu cơ bản đến năm 2020: là làm cho nó phù hợp với những nguyên tắc cơ bản của KTTT, thúc đẩy KTTT định hướng XHCN phát triển nhanh, hiệu quả, bền vững, hội nhập kinh tế quốc tế thành công, giữ vững định hướng XHCN, thực hiện thắng lợi mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh”, xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam XHCN. Mục tiêu cụ thể đến năm 2010:  Một là, từng bước xây dựng đồng bộ hệ thống pháp luật, đảm bảo cho nền KTTT định hướng XHCN phát triển thuận lợi.  Hai là, đổi mới cơ bản mô hình tổ chức và phương thức hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công.  Ba là, phát triển đồng bộ, đa dạng các loại thị trường cơ bản thống nhất trong cả nước, từng bước liên thông với thị trường khu vực và thế giới.  Bốn là, giải quyết tốt hơn mối quan hệ giữa phát triển kinh tế với phát triển văn hóa, đảm bảo tiến bộ, công bằng xã hội, bảo vệ môi trường.  Năm là, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý của Nhà nước và phát huy vai trò của MTTQ, các đoàn thể chính trị - xã hội và nhân dân trong quản lý, phát triển kinh tế - xã hội.  Chủ động, tích cực giải quyết các vấn đề lý luận và thực tiễn quan trọng... vừa làm vừa tổng kết rút kinh nghiệm  Nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng, hiệu lực và hiệu quả quản lý của Nhà nước 2. Một số chủ trương tiếp tục hoàn thiện thể chế KTTT định hướng XHCN  Thống nhất nhận thức về nền KTTT định hướng XHCN:Chúng ta cần thiết sử dụng KTTT làm phương tiện xây dựng CNXH; KTTT định hướng XHCN là nền kinh tế vừa tuân theo quy luật của KTTT, vừa chịu sự chi phối của các quy luật kinh tế của CNXH và các yếu tố đảm bảo tính định hướng XHCN. Hoàn thiện thể chế về sở hữu và các thành phần kinh tế, loại hình doanh nghiệp và các tổ chức sản xuất kinh doanh  Hoàn thiện thể chế về sở hữu  Hoàn thiện thể chế về phân phối  Hoàn thiện thể chế gắn tăng trưởng kinh tế với tiến bộ và công bằng xã hội trong từng bước, từng chính sách phát triển và bảo vệ môi trường.  Hoàn thiện thể chế đảm bảo đồng bộ các yếu tố thị trường và phát triển đồng bộ các loại thị trường  Hoàn thiện thể chế về vai trò lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước và sự tham gia của các tổ chức quần chúng vào quá trình phát triển kinh tế - xã hội: 3. Kết quả, ý nghĩa, hạn chế và nguyên nhân a) Kết quả và ý nghĩa  Kết quả:  Một là, sau hơn 20 năm đổi mới, nước ta đã chuyển đổi thành công từ thể chế kinh tế kế hoạch tập trung quan liêu – bao cấp sang thể chế KTTT định hướng XHCN.  Hai là, chế độ sở hữu với nhiều hình thức và cơ chế kinh tế nhiều thành phần được hình thành: từ sở hữu toàn dân và tập thể, từ kinh tế quốc doanh và hợp tác xã là chủ yếu đã chuyển sang nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế đan xen, hỗn hợp, trong đó sở hữu toàn dân những tư liệu sản xuất chủ yếu và kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo.  Ba là, các loại thị trường cơ bản đã ra đời và từng bước phát triển thống nhất trong cả nước, gắn với thị trường khu vực và thế giới.  Bốn là, việc gắn phát triển kinh tế với giải quyết các vấn đề xã hội, xóa đói, giảm nghèo đạt nhiều kết quả tích cực.  Ý nghĩa: thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững, khắc phục được khủng hoảng kinh tế - xã hội, tạo ra những tiền đề cần thiết để đẩy nhanh quá trình CNH, HĐH và sớm đưa nước ta ra khỏi tình trạng kém phát triển. b)Hạn chế và nguyên nhân  Hạn chế:  Quá trình xây dựng, hoàn thiện thể chế KTTT định hướng XHCN còn chậm, chưa theo kịp yêu cầu của công cuộc đổi mới và hội nhập kinh tế quốc tế. Hệ thống pháp luật, cơ chế, chính sách chưa đầy đủ, chưa đồng bộ và chưa thống nhất.  Vấn đề sở hữu, quản lý và phân phối trong doanh nghiệp nhà nước chưa giải quyết tốt, gây khó khăn cho sự phát triển và làm thất thoát tài sản nhà nước nhất là khi cổ phần hóa. Doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế khác còn bị phân biệt đối xử. Cơ chế “xin – cho” chưa được xóa bỏ triệt để. Chính sách tiền lương còn mang tính bình quân.  Cơ cấu tổ chức, cơ chế vận hành của bộ máy nhà nước còn nhiều bất cập, hiệu quả, hiệu lực quản lý còn thấp. Cải cách hành chính chậm, chưa đạt yêu cầu mục tiêu đề ra. Tệ tham nhũng, lãng phí, quan liêu vẫn nghiêm trọng.  Cơ chế, chính sách phát triển các lĩnh vực văn hóa, xã hội đổi mới chậm, chất lượng dịch vụ, y tế, giáo dục, đào tạo còn thấp. Khoảng cách giàu nghèo giữa các tầng lớp dân cư và các vùng ngày càng lớn. Hệ thống an sinh xã hội còn sơ khai. Nhiều vấn đề bức xúc trong xã hội và bảo vệ môi trường chưa được giải quyết tốt.  Nguyên nhân  Việc xây dựng thể chế KTTT định hướng XHCN là vấn đề hoàn toàn mới chưa có tiền lệ trong lịch sử. Nhận thức về KTTT định hướng XHCN còn nhiều hạn chế do công tác lý luận chưa theo kịp đòi hỏi của thực tiễn.  Năng lực thể chế hóa quản lý, tổ chức thực hiện của Nhà nước còn chậm, nhất là trong việc giải quyết các vấn đề xã hội bức xúc.  Vai trò tham gia hoạch định chính sách thực hiện và giám sát của các cơ quan dân cử, MTTQ, các đoàn thể hành chính, các tổ chức xã hội, nghề nghiệp còn yếu.  Kinh tế nhà nước, kinh tế tập thể, kinh tế tư nhân (cá thể, tiểu chủ, tư hữu tư nhân), kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài(*)

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • pdfchuyen_de_kttt_cq2_0574.pdf