Mấy vấn đề trong các hướng nghiên cứu mới của Việt ngữ học

Như vậy, cùng với những thành tựu của Việt ngữ học thời kỳ trước, và những thành tựu lý thuyết, ứng dụng trong việc nghiên cứu các ngôn ngữ và Việt ngữ học hiện nay ở Việt Nam, những nghiên cứu theo các xu hướng mới mà chúng tôi đề cập đến ở trên với những công trình của các tác giả như: Nguyễn Quang Hồng, Nguyễn Thiện Giáp, Nguyễn Văn Khang, Nguyễn Huy Cân, Nguyễn Đức Tồn, Lý Toàn Thắng, Nguyễn Quang, Dương Thị Nụ. đã góp phần vào việc phát hiện các quy luật vừa có tính phổ quát vừa có tính đặc thù của tiếng Việt hiện đại.

pdf7 trang | Chia sẻ: yendt2356 | Ngày: 03/12/2020 | Lượt xem: 142 | Lượt tải: 0download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Mấy vấn đề trong các hướng nghiên cứu mới của Việt ngữ học, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
Mấy vấn đề trong các hướng nghiên cứu mới của Việt ngữ học NguyÔn Huy CÈn (*) Tãm t¾t: Bµi viÕt tr×nh bµy mét c¸ch kh¸i qu¸t vÒ nh÷ng h−íng nghiªn cøu míi cña ViÖt ng÷ häc ë ViÖt Nam hiÖn nay trªn c¸c ph−¬ng diÖn ng«n ng÷ häc x· héi, ng«n ng÷ häc t©m lý, ng÷ dông häc, ng«n ng÷ häc tri nhËn, ng«n ng÷ häc nh©n chñng. Trong ®ã, b−íc ®Çu nªu lªn mét sè vÊn ®Ò cÇn thiÕt ®−îc ®Èy m¹nh nghiªn cøu trong ViÖt ng÷ häc hiÖn nay d−íi gãc ®é cña c«ng t¸c th«ng tin khoa häc. Tõ khãa: Ng«n ng÷ häc x· héi, Ng«n ng÷ häc t©m lý, Ng÷ dông häc, Ng«n ng÷ häc tri nhËn, Ng«n ng÷ häc nh©n chñng, ViÖt ng÷ häc Nh− chóng ta thÊy, cïng víi sù nhËn thøc l¹i ®èi t−îng nghiªn cøu, xem xÐt l¹i quan ®iÓm ph©n biÖt ng«n ng÷/lêi nãi cña F.de Saussure vµ sù chuyÓn h−íng tõ môc tiªu “miªu t¶” ®Õn môc tiªu “gi¶i thÝch”, ng«n ng÷ häc hiÖn ®¹i ®· cã nh÷ng b−íc tiÕn dµi trªn chÆng ®−êng lÞch sö cña m×nh. Chóng t«i cho r»ng, ®ã lµ mét trong nh÷ng lý do quan träng ®· lµm thay ®æi c¨n b¶n bé mÆt cña ng«n ng÷ häc hiÖn ®¹i, vµ ®iÒu nµy ®−îc thÊy kh¸ râ vµo nh÷ng thËp niªn cuèi cña thÕ kû XX - thêi kú hËu cÊu tróc.(*)ë thêi kú nµy, ng«n ng÷ häc hiÖn ®¹i ®¹t ®−îc nhiÒu thµnh tùu trong viÖc nghiªn cøu chøc n¨ng giao tiÕp, tæ chøc cña th«ng b¸o, nh÷ng ph−¬ng diÖn ho¹t ®éng lêi nãi, vÒ mèi quan hÖ gi÷a ng«n ng÷ vµ t− duy, ng«n ng÷ vµ x· héi, ng«n ng÷ vµ d©n téc, (*) TS., Nguyªn c¸n bé ViÖn Th«ng tin KHXH. ng«n ng÷ vµ v¨n ho¸... Sù xuÊt hiÖn cña hµng lo¹t bé m«n liªn ngµnh nh−: ng«n ng÷ häc t©m lý, ng«n ng÷ häc x· héi, ng÷ dông häc, ng«n ng÷ häc nh©n chñng (nh©n häc ng«n ng÷)... vµ gÇn ®©y ph−¬ng diÖn nghiªn cøu ng÷ nghÜa ®−îc ®Èy m¹nh, gióp cho ng«n ng÷ häc tri nhËn ra ®êi vµ trë thµnh mét trµo l−u cña ng«n ng÷ häc hiÖn ®¹i. Nh÷ng ph¸t triÓn ®ã cña ng«n ng÷ häc hiÖn ®¹i trªn thÕ giíi ®· t¸c ®éng ®Õn ViÖt ng÷ häc vµ thóc ®Èy sù h×nh thµnh c¸c xu h−íng nghiªn cøu míi. 1. Nh÷ng h−íng nghiªn cøu míi cña ViÖt ng÷ häc ®−îc xuÊt hiÖn vµo kho¶ng cuèi thÕ kû XX vµ ®ang trªn ®µ ph¸t triÓn tr−íc hÕt lµ do yªu cÇu cña thùc tiÔn ViÖt Nam. Bªn c¹nh viÖc t×m hiÓu vµ giíi thiÖu nh÷ng vÊn ®Ò lý thuyÕt cña ng÷ dông häc, ng«n ng÷ häc x· héi, ng«n ng÷ häc t©m lý, ng«n ng÷ häc tri nhËn, ng«n ng÷ häc nh©n chñng, c¸c MÊy vÊn ®Ò... 23 nhµ ViÖt ng÷ häc theo c¸c khuynh h−íng nµy cßn hy väng t×m kiÕm nh÷ng ph¸t hiÖn míi trong tiÕng ViÖt, mÆc dï nh÷ng h−íng nghiªn cøu thiªn vÒ chñ nghÜa cÊu tróc tr−íc ®ã ®· ®¹t ®−îc c¸c thµnh tùu quan träng (NguyÔn Huy CÈn, 2007-2008). Trong ®ã cã thÓ kÓ ®Õn mét trong sè nh÷ng c«ng tr×nh míi ®−îc c«ng bè vµ ®−îc d− luËn chó ý nh−: “Tõ ®iÓn ch÷ N«m dÉn gi¶i” cña NguyÔn Quang Hång (Xem: NguyÔn Quang Hång, 2014), ®©y kh«ng chØ lµ mét bé tõ ®iÓn ®å sé (2.323 trang, gåm 9.450 ch÷ N«m ghi 14.519 ©m tiÕt tiÕng ViÖt vµ ng÷ liÖu rót ra tõ 124 v¨n b¶n cæ, mét khèi liÖu ®−îc trÝch vµ dÉn gi¶i lín h¬n nhiÒu c¸c tõ ®iÓn tr−íc ®ã), mµ cßn cã nh÷ng gi¸ trÞ khoa häc nhÊt ®Þnh trong viÖc nghiªn cøu v¨n hãa vµ lÞch sö tiÕng ViÖt. C«ng tr×nh “Ph−¬ng ph¸p luËn vµ ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu ng«n ng÷” cña NguyÔn ThiÖn Gi¸p (Xem: NguyÔn ThiÖn Gi¸p, 2012) ®· hÖ thèng hãa c¸c ph−¬ng diÖn quan träng vÒ ph−¬ng ph¸p luËn vµ c¸c ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu ng«n ng÷ tõ truyÒn thèng cho ®Õn nay vµ cho thÊy mét sè vÊn ®Ò hiÖn nay trong ng«n ng÷ häc vµ c¸c khoa häc liªn ngµnh. C«ng tr×nh nµy ®· ®−îc trao gi¶i th−ëng “S¸ch hay 2014”. 2. VÒ c¸c khuynh h−íng míi trong ViÖt ng÷ häc mang tÝnh liªn ngµnh, c¸c nhµ ViÖt ng÷ häc kh«ng chØ sö dông thuÇn tuý bé m¸y kh¸i niÖm cña ng«n ng÷ häc, biÖt lËp víi c¸c ngµnh khoa häc kh¸c, mµ cßn chó ý sö dông nh÷ng ph−¬ng ph¸p, tri thøc cña c¸c ngµnh khoa häc nh− t©m lý häc, x· héi häc, d©n téc häc, v¨n ho¸ häc, nhËn thøc luËn, thèng kª häc, nhÊt lµ b×nh diÖn v¨n ho¸ - x· héi, x· héi - lÞch sö nh»m t×m kiÕm nh÷ng ®Æc tr−ng cña tiÕng ViÖt vµ ng−êi ViÖt mµ trong h−íng nghiªn cøu cÊu tróc luËn kh«ng cã nh÷ng ph¸t hiÖn. VÝ dô nh− trong ng«n ng÷ häc x· héi, c¸c nhµ nghiªn cøu ®i s©u t×m hiÓu nh÷ng yÕu tè v¨n hãa - x· héi ®èi víi sù ph¸t triÓn cña ng«n ng÷, coi viÖc kÕ ho¹ch hãa ng«n ng÷ thùc chÊt lµ nh÷ng t¸c ®éng, can thiÖp cña x· héi vµo c¸c chøc n¨ng ng«n ng÷ (NguyÔn V¨n Khang, 2012; 2014). Nh÷ng yÕu tè x· héi - lÞch sö cã vai trß x¸c ®Þnh nh÷ng ®Æc tr−ng ng«n ng÷ - v¨n hãa vµ t− duy - ng«n ng÷ cña téc ng−êi nh− trong c«ng tr×nh nghiªn cøu “T×m hiÓu ®Æc tr−ng v¨n hãa cña ng«n ng÷ vµ t− duy ë ng−êi ViÖt (trong sù so s¸nh víi c¸c d©n téc kh¸c)” cña NguyÔn §øc Tån (Xem: NguyÔn §øc Tån, 2002). Trong c«ng tr×nh sau ®ã cña m×nh (NguyÔn §øc Tån, 2010), t¸c gi¶ cßn ph©n tÝch c¸c ®Æc tr−ng v¨n hãa - d©n téc cña “Sù ph¹m trï hãa vµ bøc tranh ng«n ng÷ vÒ thÕ giíi” trong t− duy - ng«n ng÷ cña ng−êi ViÖt. Nh÷ng yÕu tè x· héi - lÞch sö còng chÝnh lµ céi nguån cña sù tiÕp thu vµ s¶n sinh ph¸t ng«n - lêi nãi c¸ thÓ trong qu¸ tr×nh h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn ng«n ng÷ ë trÎ em (NguyÔn Huy CÈn, 2005). “Ng«n ng÷ häc tri nhËn ®−îc xem lµ mét c¸ch tiÕp cËn ng«n ng÷ dùa trªn kinh nghiÖm cña chóng ta vÒ thÕ giíi vµ c¸ch thøc mµ chóng ta tri gi¸c vµ ý niÖm hãa vÒ thÕ giíi” (NguyÔn ThiÖn Gi¸p, 2014, tr.273). ChÞu ¶nh h−ëng trùc tiÕp cña nhËn thøc luËn, nªn c¸c nghiªn cøu theo xu h−íng nµy ®· chó ý ph©n tÝch vai trß cña nhËn thøc trong ng÷ nghÜa vµ c¸c ®¬n vÞ ng÷ ph¸p, x©y dùng b¶n ®å tri nhËn ng«n ng÷ cña tiÕng ViÖt; bÞ quy ®Þnh bëi nh÷ng ®Æc thï cña tiÕng ViÖt vµ nh÷ng phæ qu¸t trong t− duy - ng«n ng÷ cña loµi ng−êi (Xem: NguyÔn Huy CÈn, 2007-2008; Lý 24 Th«ng tin Khoa häc x· héi, sè 6.2015 Toµn Th¾ng, 2005; NguyÔn §øc Tån, 2010; NguyÔn Lai, 2001; TrÇn Quang C¬, 2009 ;...). Ng÷ dông häc trong khi chó träng ®Õn ph−¬ng diÖn ho¹t ®éng lêi nãi, tæ chøc héi tho¹i, ph¸t ng«n ®· xem xÐt c¸c yÕu tè cña bèi c¶nh giao tiÕp réng (x· héi - v¨n ho¸) vµ hÑp (ng÷ c¶nh) t¸c ®éng trùc tiÕp ®Õn kiÓu lo¹i vµ c¸c hµnh vi giao tiÕp (Xem: §ç H÷u Ch©u, 2001; NguyÔn ThiÖn Gi¸p, 2014; NguyÔn §øc D©n, 2000;...). 3. Cã thÓ thÊy xu h−íng nghiªn cøu liªn ngµnh trong ViÖt ng÷ häc ®−îc thÓ hiÖn c¶ ë nh÷ng ph¹m vi “giao c¾t vµ t−¬ng ®ång” vÒ ®èi t−îng nghiªn cøu. §iÓn h×nh lµ trong nghiªn cøu vÒ giao tiÕp ng«n ng÷ cña ng−êi ViÖt. Mçi xu h−íng cã quan niÖm kh¸c nhau vÒ giao tiÕp nh−ng nh×n chung ®Òu quan t©m ®Õn môc ®Ých giao tiÕp, c¸c chiÕn l−îc giao tiÕp vµ c¸c yÕu tè x· héi - ng«n ng÷, t©m lý - ng«n ng÷ tham gia vµo qu¸ tr×nh nµy, vÒ quan hÖ gi÷a chñ thÓ, ng−êi sö dông ng«n ng÷ víi bèi c¶nh giao tiÕp réng vµ bèi c¶nh giao tiÕp hÑp cña ho¹t ®éng ng«n ng÷. Chóng ta thö h×nh dung nh÷ng ph¹m vi giao c¾t vµ t−¬ng ®ång trong nghiªn cøu giao tiÕp b»ng mét s¬ ®å sau ®©y: Trong vïng “chång-lÊn”, giao nhau (chç v¹ch «), ®iÓn h×nh cña c¸c bé m«n nªu trªn lµ nghiªn cøu c¸c kiÓu lo¹i ph¸t ng«n lêi nãi vµ c¸c hµnh vi giao tiÕp. C¸c nghiªn cøu ®· b−íc ®Çu cho thÊy bøc tranh kh¸i qu¸t vÒ c¸c lo¹i h×nh giao tiÕp cña ng−êi ViÖt. Nh÷ng c«ng tr×nh ng«n ng÷ häc x· héi cña NguyÔn V¨n Khang nh−: “Ng«n ng÷ häc x· héi - nh÷ng vÊn ®Ò c¬ b¶n” (1998), “KÕ ho¹ch hãa ng«n ng÷ - Ng«n ng÷ häc x· héi vÜ m«” (2003) vµ gÇn ®©y “Ng«n ng÷ häc x· héi” (2012), “ChÝnh s¸ch ng«n ng÷ vµ lËp ph¸p ng«n ng÷ ë ViÖt Nam” (2014) lµ nh÷ng c«ng tr×nh cã nhiÒu gi¸ trÞ. LÇn ®Çu tiªn ë ViÖt Nam, t¸c gi¶ ®· ph©n tÝch mét c¸ch hÖ thèng c¸c ph−¬ng diÖn cña hÖ vÊn ®Ò ng«n ng÷ häc x· héi vi m«, ng«n ng÷ häc x· héi vÜ m« vµ vËn dông trong nghiªn cøu ViÖt ng÷. Khi ®Æt viÖc nghiªn cøu giao tiÕp trong khung c¶nh lý thuyÕt ng«n ng÷ häc x· héi, NguyÔn V¨n Khang cho thÊy, trong qu¸ tr×nh x· héi hãa ng«n ng÷ cña con ng−êi, tõ n¨ng lùc ng«n ng÷ ®Õn n¨ng lùc giao tiÕp, vÊn ®Ò cèt yÕu cña giao tiÕp trong t−¬ng t¸c ng«n ng÷ x· héi lµ sù lùa chän c¸c ph−¬ng tiÖn ng«n ng÷, sù chuyÓn m·, trén m· (NguyÔn V¨n Khang, 2012). VÊn ®Ò giao tiÕp cßn ®−îc quan t©m trong mét sè ph¹m vi kh¸c nh−: nghiªn cøu ®èi chiÕu tiÕng ViÖt víi c¸c ng«n ng÷, ng÷ dông häc (§ç H÷u Ch©u, 2001)... Trong ®ã ph©n tÝch vµ so s¸nh nh÷ng ®Æc ®iÓm vµ sù kh¸c biÖt trong giao tiÕp cña ng−êi ViÖt. VÒ ph¹m vi giao tiÕp vµ v¨n hãa, ®¸ng kÓ lµ nh÷ng c«ng tr×nh cña NguyÔn Quang (2003; 2008), trong ®ã t¸c gi¶ ®· sö dông nh÷ng tri thøc quan träng, c¬ b¶n kh«ng chØ cña ng«n ng÷ Ng«n ng÷ häc x· héi Ng÷ dông Ng«n ng÷ häc tri nhËn Ng«n ng÷ häc t©m lý häc MÊy vÊn ®Ò... 25 häc mµ cßn ph©n tÝch nh÷ng vÊn ®Ò chung vÒ giao tiÕp vµ v¨n hãa, kÓ c¶ “giao tiÕp phi ng«n tõ” (Lª Quang Thiªm, 2008). Tuy nhiªn, cho ®Õn nay, chóng t«i vÉn ch−a thÊy c«ng tr×nh chuyªn biÖt vÒ giao tiÕp ViÖt ng÷ häc, trong ®ã cã thÓ xem lý thuyÕt giao tiÕp cña tr−êng ph¸i t©m lý L. S. Vygotsky lµ mét trong c¸c lý thuyÕt ®¸ng chó ý. 4. ë ®©y, chóng t«i ®Ò cËp ®Õn mét sè vÊn ®Ò vÒ ng«n ng÷ häc nh©n chñng (hay “nh©n häc ng«n ng÷” - linguistic anthropology), ®©y lµ mét ngµnh khoa häc liªn ngµnh gi÷a ng«n ng÷ häc vµ nh©n häc mµ hiÖn nay cÇn thiÕt ®Èy m¹nh nghiªn cøu ë ViÖt Nam (Xem thªm: NguyÔn Huy CÈn, 2008). Ng«n ng÷ häc nh©n chñng cã nh÷ng ph¹m vi nghiªn cøu t−¬ng ®ång vµ giao nhau víi c¸c bé m«n liªn ngµnh kh¸c nh− ng«n ng÷ häc x· héi, ng«n ng÷ häc t©m lý, ng«n ng÷ häc tri nhËn vµ c¶ ng÷ dông häc. “Ng«n ng÷ häc nh©n chñng coi ng«n ng÷ vµ c¶ ng«n ng÷ häc lµ nÒn t¶ng cña mét khoa häc vÒ con ng−êi, bëi v× nã cung cÊp mét mèi liªn hÖ gi÷a c¸c cÊp ®é sinh häc vµ v¨n hãa - x· héi” (NguyÔn ThiÖn Gi¸p, 2014, tr.409). ë ViÖt Nam, NguyÔn Kim Th¶n lµ ng−êi ®Çu tiªn bµn ®Õn ng«n ng÷ häc nh©n chñng khi xem xÐt mét sè vÊn ®Ò cña ng«n ng÷ vµ d©n téc, ng«n ng÷ vµ v¨n hãa mµ sau nµy nh÷ng t¸c gi¶ kh¸c nh− NguyÔn Tµi CÈn, §ç H÷u Ch©u, TrÇn Ngäc Thªm,... trong c¸c nghiªn cøu vÒ ng«n ng÷ - v¨n hãa häc ®· bµn xung quanh vÊn ®Ò nµy. GÇn ®©y, c«ng tr×nh cña NguyÔn ThiÖn Gi¸p ®· tr×nh bµy mét c¸ch toµn diÖn nh÷ng vÊn ®Ò ng«n ng÷ häc nh©n chñng trªn thÕ giíi, nh÷ng chñ ®Ò cña ng«n ng÷ häc nh©n chñng ë ViÖt nam nh− c¸c hÖ thèng th©n téc (kinship system), c¸c thuËt ng÷ chØ mµu, c¸c Èn dô, ph©n lo¹i d©n gian (c¸c hÖ thèng ph©n lo¹i ®éng vËt vµ thùc vËt), c¸c xö lý kh«ng gian vµ thêi gian trong ng«n ng÷, c¸c biÓu thøc kh¸c biÖt vÒ giíi tÝnh vµ x· héi trong ng«n ng÷, cÊu tróc cña c¸c chuyÖn kÓ, mèi liªn hÖ gi÷a ng«n ng÷ vµ thÇn tho¹i,v.v... (NguyÔn ThiÖn Gi¸p, 2012, tr.387-399). Trong c¸c nghiªn cøu vÒ ng«n ng÷ häc nh©n chñng ë ViÖt Nam, ®¸ng chó ý lµ c«ng tr×nh cña D−¬ng ThÞ Nô “Ng÷ nghÜa cña nhãm tõ chØ th©n téc trong tiÕng Anh vµ tiÕng ViÖt” (2007) vµ c«ng tr×nh “Nh©n häc ®¹i c−¬ng” cña Khoa Nh©n häc, §¹i häc Khoa häc x· héi vµ nh©n v¨n thµnh phè Hå ChÝ Minh, trong ®ã ®· ®i s©u vµo ph©n tÝch c¸c nhãm tõ chØ th©n téc trong tiÕng ViÖt vµ so s¸nh víi c¸c ng«n ng÷ kh¸c còng nh− c¸c vÊn ®Ò vÒ mèi quan hÖ cña nh©n häc vµ ng«n ng÷ häc. Nh×n mét c¸ch kh¸i qu¸t, c¸c bé m«n liªn ngµnh ®· xem xÐt ng«n ng÷ ë b×nh diÖn “®éng” (ph©n biÖt víi b×nh diÖn “tÜnh” thêi kú chñ nghÜa cÊu tróc), tøc lµ nghiªn cøu ng«n ng÷ trong mèi quan hÖ, sù t−¬ng t¸c gi÷a con ng−êi víi nhau, víi thÕ giíi tù nhiªn vµ x· héi. Trong ®ã tuy cã nh÷ng ph¹m vi giao c¾t nhau, nh−ng theo chóng t«i th× kh«ng nªn cho bé m«n nµy “thèng hîp” bé m«n kia nh− ý kiÕn cña §ç H÷u Ch©u (2001); bëi chóng kh«ng chØ kh¸c biÖt nhau vÒ xuÊt ph¸t ®iÓm c¬ së lý thuyÕt mµ cßn kh¸c nhau vÒ ph¹m vi nµo ®−îc chó ý h¬n trong ®èi t−îng nghiªn cøu. 5. Nh÷ng thµnh tùu cña c¸c bé m«n cã tÝnh liªn ngµnh ë ViÖt Nam kh«ng chØ lµ viÖc giíi thiÖu mét c¸ch hÖ thèng c¸c lý thuyÕt, c¸c ph−¬ng ph¸p vµ c¸c quan ®iÓm c¬ b¶n cña ng«n ng÷ häc x· héi, ng«n ng÷ häc t©m lý, ng«n ng÷ häc tri 26 Th«ng tin Khoa häc x· héi, sè 6.2015 nhËn, ng÷ dông häc, ng«n ng÷ häc nh©n chñng mµ cßn vËn dông c¸c lý thuyÕt míi nµy vµo nghiªn cøu tiÕng ViÖt. NÕu nh− ë thêi kú ¶nh h−ëng cña chñ nghÜa cÊu tróc, ViÖt ng÷ häc cã thiªn h−íng miªu t¶ cÊu tróc cña tiÕng ViÖt trong c¸c ph¹m vi ng÷ ©m, tõ vùng - ng÷ nghÜa, ng÷ ph¸p, x¸c ®Þnh nh÷ng ®Æc tr−ng cÊu tróc cña tiÕng ViÖt chñ yÕu dùa trªn viÖc t×m kiÕm c¸c mèi quan hÖ cña c¸c ®¬n vÞ ng«n ng÷, kh«ng coi träng c¸c yÕu tè trong ho¹t ®éng ng«n ng÷, ho¹t ®éng lêi nãi. H−íng nghiªn cøu “tÜnh” nµy ®Õn nay gÇn nh− ®−îc “an bµi”, mµ ch−a thÊy xuÊt hiÖn mét lý thuyÕt nµo kh¶ dÜ lµm thay ®æi mét c¸ch c¨n b¶n c¸c quan ®iÓm cã tÝnh phæ biÕn trong ViÖt ng÷ häc nh−: x¸c ®Þnh nh÷ng ®¬n vÞ c¬ së cña hÖ thèng ng÷ ph¸p vµ hÖ thèng tõ vùng - ng÷ nghÜa tiÕng ViÖt, vÒ tæ chøc ©m tiÕt, tæ chøc ®o¶n ng÷, nh÷ng ®Æc tr−ng ®iÓn h×nh cña tiÕng ViÖt, mét ng«n ng÷ ®¬n lËp - ©m tiÕt tÝnh, vÒ ng÷ ph¸p chøc n¨ng cña ViÖt ng÷ vµ lÞch sö tiÕng ViÖt (NguyÔn Huy CÈn, 2007-2008). Nh−ng nh÷ng nghiªn cøu theo xu h−íng míi cña ViÖt ng÷ häc thêi kú hËu cÊu tróc l¹i chó träng ®Õn c¸c yÕu tè ngoµi b¶n th©n hÖ thèng cÊu tróc vµ xem c¸c yÕu tè nµy nh− mét thµnh tè kh«ng t¸ch rêi hÖ thèng ng«n ng÷, vµ do vËy ®· cã nh÷ng ph¸t hiÖn vµ ®ãng gãp cho sù ph¸t triÓn ViÖt ng÷ häc. Nh− trong ng«n ng÷ häc x· héi th× nh÷ng yÕu tè x· héi, vÒ céng ®ång nãi n¨ng, giíi - giíi tÝnh, chÝnh s¸ch ng«n ng÷ vµ gÇn ®©y lµ c¸c yÕu tè sinh th¸i ng«n ng÷ ®−îc NguyÔn V¨n Khang vµ mét sè nhµ nghiªn cøu kh¸c tiÕn hµnh kh¶o s¸t c¶ diÖn réng vµ chiÒu s©u nh»m ph¸t hiÖn nh÷ng ®Æc tr−ng vµ sù biÕn ®æi cña tiÕng ViÖt. Qua ®ã NguyÔn V¨n Khang cho thÊy, sù ph¸t triÓn m¹nh mÏ cña x· héi hiÖn ®¹i ®· thóc ®Èy sù biÕn ®æi vµ ph¸t triÓn cña tiÕng ViÖt. Chõng nµo mµ x· héi cã sù h×nh thµnh vµ ph©n chia c¸c giai tÇng x· héi (kh¸c biÖt vÒ ph−¬ng diÖn kinh tÕ - v¨n hãa, chÝnh trÞ - x· héi...) th× cßn xuÊt hiÖn c¸c ph−¬ng ng÷ x· héi vµ chÝnh ®iÒu nµy t¸c ®éng trùc tiÕp ®Õn nh÷ng biÕn ®æi vµ sù ph¸t triÓn cña tiÕng ViÖt (NguyÔn V¨n Khang, 2012). Trong sù ph¸t sinh c¸ thÓ lêi nãi ë trÎ em ViÖt Nam, c¸c nghiªn cøu cña NguyÔn Huy CÈn (®−îc c«ng bè trong n−íc vµ n−íc ngoµi) ®· lÇn ®Çu tiªn cho thÊy c¬ chÕ tiÕp thu vµ s¶n sinh ph¸t ng«n - lêi nãi ®−îc x©y dùng vµ ph¸t triÓn trªn c¬ së cña “C¸c cÊu tróc nÒn t¶ng (vÒ mÆt ng÷ ©m, ng÷ nghÜa, cÊu tróc có ph¸p)”, qua c¸c giai ®o¹n ph¸t triÓn kÕ tiÕp nhau trong mèi liªn quan víi sù ph¸t triÓn c¸c ph−¬ng diÖn t©m lý chung vµ ho¹t ®éng cã tÝnh ®èi t−îng cña ®øa trÎ (®èi víi tiÕng mÑ ®Î vµ c¶nh huèng giao tiÕp, m«i tr−êng x· héi vµ tù nhiªn) (NguyÔn Huy CÈn, 2001; 2005). Víi c«ng tr×nh “Ng«n ng÷ häc tri nhËn: Tõ lý thuyÕt ®Õn thùc tiÔn tiÕng ViÖt” (Xem: Lý Toµn Th¾ng, 2005), Lý Toµn Th¾ng ®· ®Æt mét dÊu mèc quan träng, khëi ®Çu cho mét h−íng nghiªn cøu míi ë ViÖt Nam. T¸c gi¶ ®· tiÕn hµnh x©y dùng m« h×nh tri nhËn kh«ng gian - mét ph−¬ng diÖn quan träng trong b¶n ®å tri nhËn ng«n ng÷ vµ hai h×nh thøc ph¶n ¸nh, hai c¸ch tri nhËn víi nguyªn lý “dÜ nh©n vi trung”; c¸c c¸ch mµ ng−êi ViÖt thùc hiÖn hµnh vi “ý niÖm hãa, ph¹m trï hãa” bøc tranh ng«n ng÷ vÒ thÕ giíi (Lý Toµn Th¾ng, 2001; 2005; NguyÔn Huy CÈn, 2007- 2008). Nh÷ng vÊn ®Ò vÒ mèi quan hÖ ng«n ng÷ vµ t− duy, ng«n ng÷ vµ v¨n MÊy vÊn ®Ò... 27 hãa tõ l©u ®· ®−îc c¸c nhµ ViÖt ng÷ häc quan t©m vµ cã nh÷ng ®ãng gãp quan träng trong ViÖt ng÷ (NguyÔn ThiÖn Gi¸p, 2014, tr.325-334, 381- 386). GÇn ®©y, nh÷ng vÊn ®Ò trªn ®· ®−îc lµm s¸ng tá trong c¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu cña NguyÔn §øc Tån (NguyÔn §øc Tån, 2002; 2010). Nh− vËy, cïng víi nh÷ng thµnh tùu cña ViÖt ng÷ häc thêi kú tr−íc, vµ nh÷ng thµnh tùu lý thuyÕt, øng dông trong viÖc nghiªn cøu c¸c ng«n ng÷ vµ ViÖt ng÷ häc hiÖn nay ë ViÖt Nam, nh÷ng nghiªn cøu theo c¸c xu h−íng míi mµ chóng t«i ®Ò cËp ®Õn ë trªn víi nh÷ng c«ng tr×nh cña c¸c t¸c gi¶ nh−: NguyÔn Quang Hång, NguyÔn ThiÖn Gi¸p, NguyÔn V¨n Khang, NguyÔn Huy CÈn, NguyÔn §øc Tån, Lý Toµn Th¾ng, NguyÔn Quang, D−¬ng ThÞ Nô... ®· gãp phÇn vµo viÖc ph¸t hiÖn c¸c quy luËt võa cã tÝnh phæ qu¸t võa cã tÝnh ®Æc thï cña tiÕng ViÖt hiÖn ®¹i. * * * Víi nh÷ng thµnh tùu ban ®Çu trong c¸c h−íng nghiªn cøu míi cña ViÖt ng÷, cã thÓ nãi r»ng, ViÖt ng÷ häc ë ViÖt Nam hiÖn nay ®· cã nh÷ng b−íc ®i hoµ nhËp vµo sù ph¸t triÓn cña ng«n ng÷ häc thÕ giíi, tuy cã nh÷ng ph−¬ng diÖn bÞ chËm ®Õn vµi thËp niªn. HiÖn nay, cÇn chó ý ph¸t triÓn c¸c bé m«n liªn ngµnh vµ cã tÝnh øng dông cao nh−: ng«n ng÷ häc thÇn kinh, bÖnh lý ng«n ng÷ (vÒ vÊn ®Ò nµy cã thÓ tham kh¶o trong ®Ò tµi cÊp bé nãi trªn (NguyÔn Huy CÈn, 2007-2008), phÇn do GS.TS. NguyÔn V¨n Lîi thùc hiÖn), ViÖt ng÷ häc víi c«ng nghÖ th«ng tin (tham kh¶o trong (NguyÔn Huy CÈn, 2007-2008), phÇn do PGS.TS. Vò Kim B¶ng thùc hiÖn), ng«n ng÷ häc víi viÖc d¹y tiÕng (tham kh¶o trong (NguyÔn Huy CÈn, 2007-2008), phÇn do PGS.TS. Vò ThÞ Thanh H−¬ng thùc hiÖn)  Tµi liÖu tham kh¶o 1. TrÇn Quang C¬ (2009), Kh¶o luËn Èn dô tri nhËn, Nxb. Lao ®éng, Hµ Néi. 2. §ç H÷u Ch©u (2001), §¹i c−¬ng ng«n ng÷ häc. Ng÷ dông häc, Nxb. Gi¸o dôc, Hµ Néi. 3. NguyÔn §øc D©n (2001), “Vµi suy nghÜ nh©n bµi lý thuyÕt ng«n ng÷ häc cuèi thÕ kû XX”, T¹p chÝ Ng«n ng÷, sè 11. 4. NguyÔn §øc D©n, §Æng Th¸i Minh (2000), Thèng kª ng«n ng÷ häc, Nxb. Gi¸o dôc, Hµ Néi. 5. NguyÔn Huy CÈn (2007-2008), LÞch sö, hiÖn tr¹ng vµ nh÷ng vÊn ®Ò cÊp b¸ch cña ViÖt ng÷ häc ë ViÖt Nam hiÖn nay, §Ò tµi khoa häc cÊp Bé. 6. NguyÔn Huy CÈn (2005), T©m lý ng«n ng÷ häc vµ viÖc nghiªn cøu ng«n ng÷ trÎ em ë ViÖt Nam, Trong: NguyÔn ThiÖn Gi¸p chñ biªn (2005), L−îc sö ViÖt ng÷ häc, Nxb. Gi¸o dôc, Hµ Néi. 7. NguyÔn Huy CÈn (2001), Tõ ho¹t ®éng ®Õn ng«n ng÷ trÎ em, Nxb. §¹i häc Quèc gia Hµ Néi, Hµ Néi. 8. NguyÔn Huy CÈn (chñ biªn, 2006). ViÖt ng÷ häc d−íi ¸nh s¸ng c¸c lý thuyÕt hiÖn ®¹i, Nxb. Khoa häc x· héi, Hµ Néi. 9. NguyÔn Huy CÈn (chñ biªn, 2008), Ng«n ng÷ häc: Mét sè ph−¬ng diÖn nghiªn cøu liªn ngµnh, Nxb. Khoa häc x· héi, Hµ Néi. 28 Th«ng tin Khoa häc x· héi, sè 6.2015 10. NguyÔn Huy CÈn (2008), “Mét sè vÊn ®Ò vÒ sù ¶nh h−ëng cña c¸c lý thuyÕt ng«n ng÷ häc hiÖn ®¹i víi ViÖt ng÷ häc ë ViÖt Nam hiÖn nay”, B¸o c¸o t¹i Héi th¶o Quèc tÕ vÒ ViÖt Nam häc lÇn thø III, Hµ Néi. 11. NguyÔn ThiÖn Gi¸p (2012), Ph−¬ng ph¸p luËn vµ ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu ng«n ng÷, Nxb. Gi¸o dôc ViÖt Nam, Hµ Néi. 12. NguyÔn ThiÖn Gi¸p (2014), NghÜa häc ViÖt ng÷, Nxb. Gi¸o dôc ViÖt Nam, Hµ Néi. 13. NguyÔn Quang Hång (2014), Tõ ®iÓn ch÷ N«m dÉn gi¶i, Nxb. Khoa häc x· héi, Hµ Néi. 14. NguyÔn V¨n Khang (2012), Ng«n ng÷ häc x· héi, Nxb. Gi¸o dôc ViÖt Nam, Hµ Néi. 15. NguyÔn V¨n Khang (2014), ChÝnh s¸ch ng«n ng÷ vµ lËp ph¸p ng«n ng÷ ë ViÖt Nam, Nxb. Khoa häc x· héi, Hµ Néi. 16. NguyÔn Lai (2001), Nhãm tõ chØ h−íng vËn ®éng trong tiÕng ViÖt hiÖn ®¹i, Nxb. Khoa häc x· héi, Hµ Néi. 17. D−¬ng ThÞ Nô (2007), Ng÷ nghÜa cña nhãm tõ chØ quan hÖ th©n téc trong tiÕng Anh vµ tiÕng ViÖt, Nxb. §¹i häc Quèc gia Hµ Néi, Hµ Néi. 18. NguyÔn Quang (2002), Giao tiÕp vµ giao tiÕp giao v¨n hãa, Nxb. §¹i häc Quèc gia Hµ Néi. 19. NguyÔn Quang (2003), Mét sè vÊn ®Ò giao tiÕp giao v¨n hãa, Tr−êng §¹i häc Ngo¹i ng÷, §¹i häc Quèc gia Hµ Néi. 20. NguyÔn Quang (2008), Giao tiÕp phi ng«n tõ qua c¸c nÒn v¨n hãa, Nxb. Khoa häc x· héi, Hµ Néi. 21. Lý Toµn Th¾ng (2001), “Sù h×nh dung kh«ng gian trong ng«n ng÷ cña lo¹i tõ vµ danh tõ chØ ®¬n vÞ”, T¹p chÝ Ng«n ng÷, sè 3. 22. Lý Toµn Th¾ng (2005), Ng«n ng÷ häc tri nhËn: Tõ lý thuyÕt ®¹i c−¬ng ®Õn thùc tiÔn tiÕng ViÖt, Nxb. Khoa häc x· héi, Hµ Néi. 23. Lª Quang Thiªm (2008), Ng÷ nghÜa häc, Nxb. Gi¸o dôc, Hµ Néi. 24. NguyÔn §øc Tån (2002), T×m hiÓu ®Æc tr−ng v¨n hãa cña ng«n ng÷ vµ t− duy ë ng−êi ViÖt (trong sù so s¸nh víi c¸c d©n téc kh¸c), Nxb. §¹i häc Quèc gia Hµ Néi, Hµ Néi. 25. NguyÔn §øc Tån (2010), §Æc tr−ng v¨n hãa- d©n téc cña ng«n ng÷ vµ t− duy, Nxb. Tõ ®iÓn B¸ch khoa, Hµ Néi.

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • pdf24591_82384_1_pb_8298_2015582.pdf