Chính sách tiền tệ trước yêu cầu hội nhập quốc tế

Chính sách tièntteejj là một công cụ quản lý vĩ mô trong thời gian qua việc thực thi chính sách tiền tệ của ngân hàng nhà nước đã đóng góp tích cực cho sự ổn định thị trường tài chính kiểm soát lạm phát và hộ trợ cho sự phát triển kinh tế. đồng thời chính ách tiền tệ cũng đã có những bước đổi mới nhất định phù hợp với quá trình nền kinh tế quốc tế

pdf17 trang | Chia sẻ: tlsuongmuoi | Ngày: 01/06/2013 | Lượt xem: 1159 | Lượt tải: 1download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Chính sách tiền tệ trước yêu cầu hội nhập quốc tế, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
NguyÔn ThÞ Kim Thanh - Hµ Néi th¸ng 9-2008 1 ChÝnh s¸ch tiÒn tÖ tr−íc yªu cÇu héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ Ts. NguyÔn ThÞ Kim Thanh Phã Vô tr−ëng - Vô ChÝnh s¸ch TT Ng©n hµng Nhµ n−íc ViÖt Nam ChÝnh s¸ch tiÒn tÖ (CSTT) lµ mét c«ng cô qu¶n lý kinh tÕ vÜ m«, trong thêi gian qua viÖc thùc thi CSTT cña NHNN ®· ®ãng gãp tÝch cùc cho sù æn ®Þnh thÞ tr−êng tµi chÝnh, kiÓm so¸t l¹m ph¸t vµ hç trî cho t¨ng tr−ëng kinh tÕ. §ång thêi, CSTT còng ®· cã nh÷ng b−íc ®æi míi nhÊt ®Þnh phï hîp víi qu¸ tr×nh nÒn kinh tÕ héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ. ViÖc quèc tÕ ho¸ th−¬ng m¹i hµng ho¸, ®Çu t− vµ dÞch vô khi nÒn kinh tÕ ViÖt Nam héi nhËp ®· t¹o ®iÒu kiÖn cho ViÖt Nam khuÕch tr−¬ng c¸c ho¹t ®éng s¶n xuÊt vµ tiÕp thÞ trªn toµn thÕ giíi, qua ®ã t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho sù ph¸t triÓn cña nÒn kinh tÕ, n©ng cao vÞ thÕ ViÖt nam trªn tr−êng quèc tÕ, thu hót ®Çu t− vµ chuyÓn giao c«ng nghÖ... Tuy nhiªn, trong qu¸ tr×nh héi nhËp nµy, nÒn kinh tÕ ViÖt Nam còng ph¶i ®øng tr−íc nhiÒu th¸ch thøc vÒ m«i tr−êng ph¸p luËt, c«ng nghÖ, n¨ng suÊt, hiÖu qu¶ vµ kh¶ n¨ng c¹nh tranh, tÖ n¹n x· héi... §èi víi lÜnh vùc tiÒn tÖ ng©n hµng, qu¸ tr×nh héi nhËp g¾n liÒn víi qu¸ tr×nh tù do ho¸ thÞ tr−êng tµi chÝnh, ®em l¹i nhiÒu c¬ héi, nh−ng còng kh«ng Ýt th¸ch thøc. Ngoµi nh÷ng th¸ch thøc mµ c¸c TCTD ph¶i kh¾c phôc trong lÜnh vùc c¹nh tranh n¾m gi÷ vµ më réng thÞ phÇn, còng ®Æt ra nh÷ng th¸ch thøc lín cho NHNN trong viÖc kiÓm so¸t luång vèn, ®iÒu tiÕt tiÒn tÖ, l·i suÊt, tû gi¸.. .,tr−íc nh÷ng t¸c ®éng nh¹y c¶m cña thÞ tr−êng tµi chÝnh quèc tÕ, còng nh− sù vËn hµnh cña cÇu tiÒn ngµy cµng phøc t¹p h¬n do tÝnh ngµy cµng ®a d¹ng trong ho¹t ®éng cña thÞ tr−êng tµi chÝnh trong n−íc. Thùc tÕ qua gÇn hai n¨m héi nhËp cho thÊy CSTT ph¶i ®èi mÆt víi 3 vÊn ®Õn lín , ®ã lµ: (i) KiÓm so¸t tæng l−îng tiÒn trong nÒn kinh tÕ, l·i suÊt vµ tû gi¸ tr−íc søc Ðp l¹m ph¸t gia t¨ng; (ii) ng¨n chÆn nh÷ng bÊt æn ®Þnh vÒ tiÒn tÖ vµ kinh tÕ vÜ m« khi thùc hiÖn tù do ho¸ c¸c giao dÞch vèn ; (iii) ¶nh h−ëng cña xu h−íng th¾t chÆt hay níi láng CSTT cña c¸c quèc gia trªn thÕ giíi. (i) KiÓm so¸t tæng l−îng tiÒn trong nÒn kinh tÕ, l·i suÊt vµ tû gi¸ Trong mét nÒn kinh tÕ ®ãng, c¸c nhµ lËp chÝnh s¸ch cã thÓ dÔ dµng ®−a ra nh÷ng chÝnh s¸ch nh»m ®¹t ®−îc môc tiªu æn ®Þnh kinh tÕ vÜ m«, nh−ng trong mét nÒn kinh tÕ më, ho¹t ®éng cña nÒn kinh tÕ chÞu t¸c ®éng cña m«i tr−êng kinh tÕ ®èi ngo¹i ngµy cµng nhiÒu. §Æc biÖt toµn cÇu ho¸ ®ang trë thµnh xu h−íng tÊt yÕu cña thêi ®¹i, quy m« cña c¸c giao dÞch gi÷a mét nÒn kinh tÕ víi c¸c nÒn kinh tÕ kh¸c ngµy cµng më réng. Nhê qu¸ tr×nh tù do ho¸ th−¬ng m¹i vµ ®Çu t− do héi nhËp NguyÔn ThÞ Kim Thanh - Hµ Néi th¸ng 9-2008 2 kinh tÕ mang l¹i mµ qui m« th−¬ng m¹i quèc tÕ cña ViÖt Nam ngµy cµng gia t¨ng, tõ møc 55.261 triÖu USD tæng kim ng¹ch xuÊt nhËp khÈu hµng ho¸ n¨m 2004 lªn tíi 111.243 triÖu USD n¨m 2007 vµ 75.466 triÖu USD 6 th¸ng ®Çu n¨m 2008. Bªn c¹nh ®ã lµ ®Çu t− trùc tiÕp, gi¸n tiÕp, chuyÓn tiÒn t− nh©n ngµy cµng gia t¨ng, mét l−îng ngo¹i tÖ lín hiÖn ®ang cã xu h−íng gia t¨ng, ViÖt Nam ngµy cµng ®−îc tiÕp cËn nhiÒu nguån vèn kh¸c nhau ®Ó bï ®¾p cho th©m hôt c¸n c©n v·ng lai. §Çu t− trùc tiÕp n−íc ngoµi(FDI) t¨ng m¹nh. NhÊt lµ nguån vèn ®Çu t− gi¸n tiÕp n−íc ngoµi t¨ng m¹nh trong n¨m 2006, kho¶ng 1.300 triÖu USD vµ h¬n 6.240 triÖu USD n¨m 2007. ChÝnh v× vËy, c¸n c©n thanh to¸n tæng thÓ chñ yÕu béi thu qua c¸c n¨m, t¨ng dù tr÷ ngo¹i tÖ, gióp cho viÖc ®iÒu hµnh CSTT trong nÒn kinh tÕ ®«la ho¸ cña ViÖt Nam cã phÇn thuËn lîi h¬n. Song nh×n chung l−îng ngo¹i tÖ vµo nhiÒu sÏ lµm t¨ng søc Ðp lªn gi¸ VND vµ viÖc kiÓm so¸t M2 cña NHNN sÏ gÆp khã kh¨n. Bëi trong cÊu thµnh cña M2 bao gåm c¶ tiÒn göi ngo¹i tÖ, nÕu l−îng ngo¹i tÖ vµo nhiÒu ,®Æc biÖt lµ qua ®−êng kiÒu hèi sÏ lµm t¨ng khèi l−îng tiÒn trong nÒn kinh tÕ ngoµi tÇm kiÓm so¸t cña NHNN. - Theo lý thuyÕt còng nh− trªn thùc tiÔn, kÕt qu¶ cña c¸n c©n thanh to¸n sÏ lµm thay ®æi tµi s¶n cã ngo¹i tÖ rßng (NFA), mµ sù thay ®æi tµi s¶n cã ngo¹i tÖ rßng sÏ lµm thay ®æi tæng ph−¬ng tiÖn thanh to¸n. Sè liÖu nh÷ng n¨m qua (b¶ng 4) cho thÊy, tû träng NFA trong tæng ph−¬ng tiÖn thanh to¸n cã xu h−íng gi¶m dÇn tõ møc trªn 42% trong n¨m 2001 xuèng 36% n¨m 2002 vµ 27,6% n¨m 2005, ®Õn n¨m 2006 l¹i cã xu h−íng t¨ng ®Õn 31,2% vµ gi¶m xuèng cßn 29,5% n¨m 2007. Tuy nhiªn, møc ®é t¸c ®éng ®Õn M2 rÊt thÊt th−êng, tõ møc t¸c ®éng 54% n¨m 2000 xuèng 0% n¨m 2002, sau ®ã l¹i t¨ng lªn 41,749% n¨m 2006 vµ l¹i gi¶m xång 28,8% n¨m 2007 . Nh− vËy, diÔn biÕn c¸n c©n thanh to¸n hay luång ngo¹i tÖ vµo ®· cã t¸c ®éng ®Õn sù thay ®æi NFA vµ do ®ã lµ lµm biÕn ®éng tæng ph−¬ng tiÖn thanh to¸n rÊt kh«ng æn ®Þnh. B¶ng 4: DiÔn biÕn tæng ph−¬ng tiÖn thanh to¸n theo c¬ cÊu NFA vµ NDA §¬n vÞ: tû ®ång vµ % 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 %NFA/M2 42 36 32 27,11 27,65 31,20 29,5 Thay ®æi NFA (∆NFA) 22.391 -197 13.983 14.436 45.244 96.848 122.489 % ∆NFA/∆M2 39 0 17 11,64 29,29 41,74 28,8 %NDA/M2 58 64 68 72,89 72,33 68,79 70,5 Thay ®æi NDA (∆NDA) 34.512 49.563 69.091 109.535 109.220135.172 303.082 %∆NDA/∆M2 61% 100 83 88.36 70,71 58,25 71,21 NguyÔn ThÞ Kim Thanh - Hµ Néi th¸ng 9-2008 3 Thay ®æi TPTTT (∆M2) 56.899 49.370 83.074 123.971 154.457232.020 425.571 Nguån: NHNN vµ tÝnh to¸n cña t¸c gi¶. Bªn c¹nh nh÷ng ¶nh h−ëng ®Õn TPTTT vµ thay ®æi vÞ thÕ CCTT, dßng vèn ®Çu t− n−íc ngoµi cßn cã t¸c ®éng ®Õn tû gi¸, l·i suÊt trªn thÞ tr−êng tiÒn tÖ. Trong nÒn kinh tÕ ®«la ho¸ nh− ViÖt Nam, mèi quan hÖ gi÷a tû gi¸, l·i suÊt ®ång b¶n tÖ vµ l·i suÊt ®ång ngo¹i tÖ trong n−íc cã mèi quan hÖ rÊt chÆt chÏ víi nhau. NÕu kh«ng ®¶m b¶o sù c©n b»ng vÒ lîi tøc gi÷a hai ®ång tiÒn th«ng qua biÕn sè tû gi¸, l·i suÊt th× sÏ g©y ra sù dÞch chuyÓn gi÷a ®ång néi tÖ vµ ®ång ngo¹i tÖ trªn thÞ tr−êng trong n−íc, ®iÒu ®ã ®Æt ra cho thùc thi CSTT ngµy cµng khã kh¨n h¬n. Trong n¨m 2007 vµ 8 th¸ng ®Çu n¨m 2008 l−îng ngo¹i tÖ vµo nhiÒu g©y søc Ðp t¨ng gi¸ VND, l¹m ph¸t gia t¨ng m¹nh cïng víi c¬ chÕ tû gi¸ ch−a linh ho¹t ®· xuÊt hiÖn t×nh tr¹ng “ bé ba bÊt kh¶ thi“, ®Æt CSTT vµo t×nh thÕ rÊt khã kh¨n trong ®iÒu hµnh. Thùc tÕ nµy lµ mét minh chøng cho thÊy nh÷ng víi khu«n khæ CSTT hiÖn t¹i viÖc thùc thi CSTT trong bèi c¶nh héi nhËp lµ khã cã hiÖu qña mong muèn. (ii) Ng¨n chÆn nh÷ng bÊt æn ®Þnh vÒ tiÒn tÖ vµ kinh tÕ vÜ m« khi thùc hiÖn tù do ho¸ c¸c giao dÞch vèn. Trong qu¸ tr×nh më cöa thÞ tr−êng tµi chÝnh, tù do ho¸ c¸c giao dÞch vèn lµ mét xu thÕ tÊt yÕu, thùc chÊt cña qu¸ tr×nh nµy lµ xo¸ bá c¸c h¹n chÕ trong viÖc chuyÓn dÞch vèn (ra- vµo ViÖt Nam) cña c¸c nhµ ®Çu t− n−íc ngoµi, nhÊt lµ c¸c kho¶n ®Çu t− gi¸n tiÕp. ChÝnh viÖc xo¸ bá c¸c rµo c¶n nh− vËy, theo kinh nghiÖm cña c¸c n−íc cã thÓ x¶y ra nh÷ng bÊt æn tõ viÖc c¸c nhµ ®Çu t− n−íc ngoµi rót vèn( hoÆc ®Çu t−) ®ét ngét víi qui m« lín khi nÒn kinh tÕ xuÊt hiÖn nh÷ng mÊt c©n b»ng vÜ m«, c¸c chÝnh s¸ch qu¶n lý vÜ m« thiÕu nhÊt qu¸n vµ h−íng tíi nh÷ng môc tiªu m©u thuÉn nhau, nhÊt lµ chÝnh s¸ch tû gi¸ vµ CSTT kh«ng t¹o ®−îc lßng tin cho thÞ tr−êng. Ngoµi ra, tù do ho¸ dßng vèn cßn cã thÓ lµm gia t¨ng viÖc ®Çu t− bÊt cÈn tõ dßng vèn n−íc ngoµi dÉn ®Õn viÖc ph©n bæ nguån lùc kh«ng hiÖu qu¶, cã thÓ kÌm theo t×nh tr¹ng bÊt æn gi¸ tµi s¶n vµ ®Çu t− qu¸ nãng vµo mét sè lÜnh vùc cña nÒn kinh tÕ lµm gi¶m gi¸ trÞ tµi s¶n cña hÖ thèng tµi chÝnh, qua ®ã mµ tèc ®é t¨ng tr−ëng kinh tÕ sÏ gi¶m thÊp. Thùc tÕ ë ViÖt Nam trong nh÷ng th¸ng ®Çu n¨m 2008, nÒn kinh tÕ xuÊt hiÖn nh÷ng dÊu hiÖu mÊt c©n ®èi vÜ m«, nh− l¹m ph¸t gi¸ t¨ng, th©m hôt c¸n c©n th−¬ng m¹i lín, cïng víi sù non trÎ cña thÞ tr−êng tµi chÝnh tr−íc nh÷ng th«ng tin thÊt thiÖt trªn thÞ tr−êng, nªn thÞ tr−êng ®· xuÊt hiÖn dÇu hiÖu rót vèn cña mét sè nhµ ®Çu t− n−íc ngoµi trªn thÞ tr−êng tr¸i phiÕu, hiÖn t−îng ®Çu c¬ ngo¹i tÖ...®· g©y ra nh÷ng có sèc tû gi¸ trªn thÞ tr−êng ngo¹i hèi. Nhê chÝnh s¸ch ®óng h−íng cña NHNN nªn có sèc chØ trong thêi gian ng¾n ®· ®−îc ng¨n chÆn vµ thÞ tr−êng ®i vµo æn ®Þnh. NguyÔn ThÞ Kim Thanh - Hµ Néi th¸ng 9-2008 4 VÒ mÆt nµo ®ã, hiÖu qu¶ cña CSTT sÏ ®−îc t¨ng c−êng ®Ó ng¨n chÆt nguy c¬ bÊt æn nÕu tû gi¸ hèi ®o¸i ®−îc ®Þnh h−íng theo nguyªn t¾c thÞ tr−êng, theo ®ã c¸c giao dÞch cña tµi kho¶n vèn kh«ng ¶nh h−ëng trùc tiÕp tíi c¸c ®iÒu kiÖn tiÒn tÖ. Trong tr−êng hîp tù do ho¸ c¸c giao dÞch vèn, nÕu vÉn duy tr× mét chÕ ®é tû gi¸ cè ®Þnh hoÆc thiÕu linh ho¹t, NHTW sÏ kh«ng thÓ sö dông CSTT ®Ó duy tr× sù æn ®Þnh gi¸ trong n−íc, v× khi ®ã cung tiÒn ph¶i më réng ®Ó æn ®Þnh tû gi¸ khiÕn l¹m ph¸t trong n−íc cã thÓ gia t¨ng. Tõ ®ã c©n ®èi vÜ m« cã thÓ bÞ ph¸ vì. Nh×n chung viÖc lùa chän mét c¬ chÕ tû gi¸ cã ¶nh h−ëng lín ®Õn m«i tr−êng di chuyÓn vèn cña mét quèc gia. Mét c¬ chÕ tû gi¸ kh«ng ®−îc c¸c chÝnh s¸ch kinh tÕ vµ khu vùc tµi chÝnh cïng hç trî sÏ dÉn ®Õn c¸c rñi ro liªn quan ®Õn dßng vèn ®æ vµo trong n−íc, cô thÓ lµm t¨ng gi¸ trÞ ®ång tiÒn trong n−íc, g©y khã kh¨n cho ®iÒu hµnh CSTT, g©y ¶nh h−ëng ®èi víi sù æn ®Þnh kinh tÕ vµ tÝnh c¹nh tranh cña hµng xuÊt khÈu. Mét c¬ chÕ tû gi¸ ®−îc c¸c nhµ ®Çu t− quèc tÕ coi lµ kh«ng æn ®Þnh vµ thiÕu ®é tin cËy sÏ lµm t¨ng thªm rñi ro ®Çu c¬ tiÒn tÖ vµ dßng vèn ®æ ra n−íc ngoµi lín sÏ xÈy ra bÊt æn thÞ tr−êng tµi chÝnh. Do vËy, mét nÒn kinh tÕ muèn cã lîi Ých tõ viÖc tiÕp cËn nguån vèn n−íc ngoµi qua tù do ho¸ c¸c giao dÞch vèn vµ gi¶m thiÓu rñi ro liªn quan, th× ®iÒu quan träng nÒn kinh tÕ ®ã ph¶i lùa chän mét c¬ chÕ tû gi¸ tin cËy, phï hîp víi c¸c chÝnh s¸ch tiÒn tÖ, tµi chÝnh vµ chÝnh s¸ch kinh tÕ nãi chung. (iii) ¶nh h−ëng cña xu h−íng th¾t chÆt hay níi láng chÝnh s¸ch tiÒn tÖ cña c¸c quèc gia trªn thÕ giíi Héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ th× t¸c ®éng cña c¸c nÒn kinh tÕ bªn ngoµi ®Õn nÒn kinh tÕ ViÖt Nam lµ khã tr¸nh khái nh− c¸c n−íc cã nÒn kinh tÕ nhá, më cöa. Mét nghiªn cøu cña IFM vÒ møc ®é ¶nh h−ëng cña c¸c nÒn kinh tÕ lín ®Õn n−íc nhá (c¸c n−íc Nam Mü vµ Hoa kú). KÕt qu¶ m« h×nh cho thÊy c¸i gi¸ ph¶i tr¶ cña sù chËm trÔ trong viÖc thi hµnh CSTT cña ccs n−íc nhá khi ®iÒu kiÖn bªn ngoµi thay ®æi ( l¹m ph¸t cña c¸c n−íc ph¸t triÓn gia t¨ng) lµ kú väng l¹m ph¸t t¨ng cao, tû gi¸ ngo¹i tÖ xuèng thÊp h¬n, lµm cho l¹m ph¸t chung t¨ng cao. M« h×nh còng chØ ra trong tr−êng hîp c¸c ph¶n øng chËm h¬n 3 th¸ng sÏ lµm cho l·i suÊt ph¶i t¨ng cao h¬n ®Ó ®−a l¹m ph¸t trë vÒ vÞ trÝ ban ®Çu. Sù chËm trÔ trong thay ®æi chÝnh s¸ch còng lµm cho lßng tin bÞ ph¸ vì nhiÒu h¬n vµ kinh tÕ bÞ thiÖt h¹i nhiÒu h¬n. Thêi gian ®óng ®Ó ph¶n øng còng nh− c−êng ®é ph¶n øng phô thuéc vµo mçi n−íc, trong ®ã phô thuéc vµo thµnh c«ng cña CSTT ®−îc thùc hiÖn tr−íc ®ã, tr¹ng th¸i cña c¸n c©n thanh to¸n, tr¹ng th¸i phô thuéc tµi chÝnh quèc tÕ. §èi víi c¸c n−íc cã kú väng l¹m ph¸t dµi h¹n ®−îc ph¶n ¸nh tèt, lßng tin vµo CSTT ®óng ®¾n cña nh©n d©n, ¶nh h−ëng lªn tû gi¸ kh«ng lín vµ l·i suÊt cã thÓ ph¶i t¨ng kh«ng qu¸ møc ë NguyÔn ThÞ Kim Thanh - Hµ Néi th¸ng 9-2008 5 t¹i Hoa kú. Trong tr−êng hîp CSTT ch−a cã “tiÒn sö“ dµi vµ tèt, phô thuéc nhiÒu vµo tµi chÝnh quèc tÕ, ®ßi hái ph¶i t¨ng l·i suÊt mét c¸ch ®¸ng kÓ ®Ó ng¨n ngõa tôt gi¸ ®ång tiÒn, ph¸ vì lßng tin, còng nh− c¸c hiÖu øng vßng hai cña l¹m ph¸t. KÕt luËn trªn cña kÕt qu¶ nghiªn cøu gi÷a nÒn kinh tÕ Mü vµ c¸c n−íc Nam Mü, còng chÝnh lµ mét bøc tranh vµ lµ bµi häc cña nÒn kinh tÕ ViÖt Nam trong héi nhËp kinh tÕ mµ CSTT ph¶i ®èi mÆt. Thùc tÕ ®iÒu hµnh CSTT hiÖn nay cña NHNN cho thÊy, n¨ng lùc ®iÒu hµnh CSTT vµ l·i suÊt cña NHNN cßn h¹n chÕ, qui m« vµ hiÖu qu¶ cña c¸c c«ng cô gi¸n tiÕp cña CSTT cßn h¹n chÕ (tæng giao dÞch cña c¸c c«ng cô t¸i cÊp vèn gi¸n tiÕp cßn thÊp xa so víi tæng khèi l−îng tiÒn tÖ, ho¹t ®éng cña thÞ tr−êng liªn ng©n hµng ch−a ph¸t triÓn, ch−a thùc sù trë thµnh c«ng cô h÷u hiÖu trong viÖc trao ®æi, hç trî lÉn nhau gi÷a c¸c TCTD...). ChÝnh s¸ch tiÒn tÖ hiÖn nay cña NHNN hiÖn cßn ph¶i theo ®uæi nhiÒu môc tiªu, kh«ng chØ theo ®uæi môc tiªu æn ®Þnh tiÒn tÖ, kiÒm chÕ sù gia t¨ng vÒ gi¸ c¶ vµ l¹m ph¸t mµ cßn phôc vô vµ theo ®uæi môc tiªu t¨ng tr−ëng kinh tÕ ng¾n h¹n cña chÝnh phñ. C¬ chÕ l·i suÊt cña NHNN tuy ®· ngµy cµng ®−îc hoµn thiÖn, chuyÓn dÇn sang c¬ chÕ l·i suÊt c¬ b¶n nh−ng ch−a thùc sù theo s¸t vµ ph¶n ¸nh cung cÇu thÞ tr−êng, ch−a h×nh thµnh l·i suÊt chñ ®¹o ®Ó th«ng qua ®ã NHNN cã kh¶ n¨ng t¸c ®éng vµ ®Þnh h−íng l·i suÊt thÞ tr−êng.... Nh÷ng h¹n chÕ nµy ®Æt ra th¸ch thøc rÊt lín cho NHNN trong ®iÒu hµnh CSTT trong bèi c¶nh héi nhËp, më cöa thÞ tr−êng tµi chÝnh víi 3 vÊn ®Ò lín ph¶i ®èi mÆt nªu trªn. Thùc tr¹ng trªn ®Æt ra nh÷ng ®ßi hái cÊp thiÕt ®èi víi NHNN trong viÖc ®æi míi m¹nh mÏ khu«n khæ vµ trong ®iÒu hµnh CSTT. Kinh nghiÖm cña mét sè n−íc cho thÊy ®Ó ®¹t ®−îc mét CSTT hiÖu qu¶ trong ®iÒu kiÖn héi nhËp cÇn ph¶i lùa chän thùc thi mét khu«n khæ chÝnh s¸ch tiÒn tÖ dùa trªn c¬ së thÞ tr−êng, theo ®ã NHNN cÇn : (i) Ph¶i tõng b−íc thiÕt lËp nh÷ng ®iÒu kiÖn cÇn thiÕt ®Ó chuyÓn ®iÒu hµnh CSTT ®a môc tiªu thµnh CSTT theo ®uæi mét môc tiªu duy nhÊt lµ æn ®Þnh gi¸ c¶; x¸c ®Þnh râ c¬ chÕ truyÒn t¶i CSTT trong tõng giai ®o¹n ph¸t triÓn. (ii) ChuyÓn ®iÒu tiÕt khèi l−îng sang ®iÒu tiÕt gi¸ c¶, ®ång thêi x©y dùng nh÷ng ®iÒu cÇn thiÕt ®Ó thùc thi khu«n khæ CSTT “ l¹m ph¸t môc tiªu“ vµ tiÕn tíi thùc hiÖn khu«n khæ CSTT l¹m ph¸t môc tiªu khi c¸c ®iÒu kiÖn cho phÐp. (iii) Tõng b−íc thùc hiÖn tù do ho¸ tû gi¸ víi nh÷ng lé tr×nh phï hîp víi møc ®é ph¸t triÓn c¶u thÞ tr−êng ngo¹i hèi, møc ®é tù do ho¸ thÞ tr−êng tµi chÝnh vµ khu«n khæ CSTT lùa chän. Tù do ho¸ tû gi¸ lµ mét trong nh÷ng ®iÒu kiÖn quan träng ®Ó ®¶m b¶o khu«n khæ CSTT l¹m ph¸t môc tiªu thùc thi cã hiÖu qu¶. NguyÔn ThÞ Kim Thanh - Hµ Néi th¸ng 9-2008 6 (iv) Mét chiÕn l−îc kiÒng ba ch©n cÇn ®−îc ¸p dông ®Ó t¹o thuËn lîi cho qu¸ tr×nh nµy ®ã lµ: n©ng cao tÝnh minh b¹ch; ph¸t triÓn hÖ thèng thanh to¸n; vµ thóc ®Èy viÖc hoµn thiÖn khu«n khæ ph¸p lý vµ c¸c qui ®Þnh vÒ an toµn. Gi¶i ph¸p cô thÓ cho vÊn ®Ò nµy: Mét lµ, NHNN cÇn x¸c ®Þnh râ c¸c môc tiªu vµ khu«n khæ ®iÒu hµnh CSTT cho phï hîp víi tõng giai ®o¹n ph¸t triÓn: Víi thùc tr¹ng hiÖn nay thÞ tr−êng tiÒn tÖ ®ang trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn, mét sè ho¹t ®éng tiÒn tÖ cßn ngoµi tÇm kiÓm so¸t cña NHNN. V× vËy¶ytong thêi gian hiÖn nay NHNN cÇn t¨ng c−êng h¬n n÷a n¨ng lùc kiÓm so¸t tiÒn tÖ theo th«ng lÖ quèc tÕ vµ vÉn thùc hiÖn khu«n khæ ®iÒu hµnh CSTT hiÖn nay lµ ®a môc tiªu, tËp trung kiÓm so¸t khèi l−îng tiÒn trong nÒn kinh tÕ, tËp trung c¸c nguån ngo¹i tÖ vµo hÖ thèng ng©n hµng, thùc hiÖn khu«n khæ chÝnh s¸ch tiÒn tÖ kiÓm so¸t khèi l−îng. §ång thêi, ngay tõ b©y giê x©y dùng c¸c ®iÒu kiÖn cÇn thiÕt ®Ó ®Õn 2012, thùc hiÖn khu«n khæ CSTT kiÓm so¸t l·i suÊt, theo ®ã hÖ thèng môc tiªu CSTT ®iÒu tiÕt b»ng l·i suÊt, tøc lµ ph¶i t¹o dùng ®−îc hÖ thèng l·i suÊt chñ ®¹o vµ môc tiªu trung gian lµ l·i suÊt thÞ tr−êng. Tõ sau n¨m 2015, khi thÞ tr−êng tiÒn tÖ ph¸t triÓn vµ xu thÕ tù do ho¸ tµi chÝnh gia t¨ng m¹nh mÏ, NHNN cÇn chuyÓn sang thùc hiÖn khu«n khæ CSTT theo môc tiªu l¹m ph¸t ®Ó n©ng cao hiÖu qu¶, tÝnh minh b¹ch trong ®iÒu hµnh CSTT, ®¸p øng yªu cÇu héi nhËp. Tr−íc khi chuyÓn sang khu«n khæ CSTT MTLP, NHNN cÇn tiÕn hµnh ®¸nh gi¸ nh÷ng ®iÒu kiÖn tiªn quyÕt ®Ó ¸p dông thµnh c«ng CSTT MTLP. Hai lµ, N©ng cao n¨ng lùc ®iÒu hµnh CSTTcña ng©n hµng Nhµ n−íc : §iÒu hµnh CSTT võa lµ nghÖ thuËt võa lµ khoa häc, do vËy ®ßi hái nh÷ng nhµ ho¹ch ®Þnh vµ thùc thi CSTT ph¶i cã kiÕn thøc vµ kü n¨ng nhÊt ®Þnh. ChÝnh v× vËy, ®Ó n©ng cao n¨ng lùc ®iÒu hµnh CSTT cña NHNN tr−íc hÕt, cÇn ph¶i t¨ng c−êng ®µo t¹o vµ ®µo t¹o l¹i c¸n bé c¸c kiÕn thøc kinh tÕ vÜ m« c¬ b¶n cña nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng; trÝch lËp quü ®µo t¹o c¸n bé ë lÜnh vùc ph©n tÝch dù b¸o c¸c chØ sè kinh tÕ vÜ m« cã tr×nh ®é th¹c sü tiÒn sü t¹i n−íc ngoµi; x©y dùng chÝnh s¸ch thu hót nh©n tµi cã tr×nh ®é th¹c sü, tiÕn sü ®−îc ®µo t¹o ë n−íc ngoµi vµo c¸c lÜnh vùc ®ßi hái kü n¨ng cao trong qu¸ tr×nh ho¹ch ®Þnh vµ thùc thi CSTT; Thø n÷a, lµ NHNN ph¶i chèt ®−îc kú väng l¹m ph¸t cña thÞ tr−êng trªn c¬ së t¨ng c−êng tÝnh minh b¹ch vÒ c¸c c¬ chÕ chÝnh s¸ch, th«ng tin râ rµng vÒ c¸c ®Þnh h−íng chÝnh s¸ch ®èi víi thÞ tr−êng; ®ång thêi NHNN ph¶i n©ng cao tÝnh tù chÞu tr¸ch nhiÖm vÒ c¸c quyÕt s¸ch cña m×nh tr−íc c¸c quyÕt s¸ch cña m×nh, theo ®ã NHNN cÇn x©y dùng quy ®Þnh vÒ tr¸ch nhiÖm cña NHNN trong ®iÒu hµnh CSTT, ®¶m b¶o c«ng khai, minh b¹ch c¸c th«ng tin vÒ ®iÒu hµnh CSTT ; Quy ®Þnh vÒ h×nh thøc, c¬ chÕ c«ng bè th«ng tin vÒ l¹m ph¸t ®Ó t¨ng c−êng sù hiÓu biÕt cña c«ng NguyÔn ThÞ Kim Thanh - Hµ Néi th¸ng 9-2008 7 chóng vÒ l¹m ph¸t, t¨ng c−êng tÝnh minh b¹ch vµ tr¸ch nhiÖm cña NHNN trong ®iÒu hµnh CSTT. Ba lµ, x©y dùng c¬ chÕ truyÒn t¶i CSTT qua c¸c kªnh, x¸c ®Þnh møc ®é t¸c ®éng cña chÝnh s¸ch tiÒn tÖ qua c¸c kªnh vµ lùa chän kªnh cã t¸c ®éng nh¹y c¶m nhÊt ®Ó ®iÒu hµnh CSTT theo khu«n khæ phï hîp. §©y lµ vÊn ®Ò quan träng ®¶m b¶o cho NHNN chñ ®éng thùc thi CSTT vµ thùc hiÖn nguyªn t¾c “ looking forward“ trong ®iÒu hµnh CSTT. + Ph¸t triÓn thÞ tr−êng tiÒn tÖ lµ gi¶i ph¸p cã tÝnh quyÕt ®Þnh trong viÖc hoµn thiÖn c¬ chÕ t¸c ®éng cña chÝnh s¸ch tiÒn tÖ: ThÞ tr−êng tiÒn tÖ cã vai trß cùc kú quan träng trong viÖc truyÒn t¶i c¸c t¸c ®éng CSTT ®Õn nÒn kinh tÕ, ®−îc xem nh− lµ c¬ së h¹ tÇng cho l−u chuyÓn tiÒn tÖ, c¬ së h¹ tÇng tèt th× lu©n chuyÓn tiÒn tÖ míi th«ng suèt vµ Ýt rñi ro. Nh÷ng diÔn biÕn cña thÞ tr−êng tiÒn tÖ trong thêi gian qua ®· béc lé râ nh÷ng bÊt cËp trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cña thÞ tr−êng, qua ®ã ¶nh h−ëng trùc tiÕp ®Õn c¬ chÕ t¸c ®éng vµ hiÖu qu¶ ®iÒu hµnh CSTT cña NHNN. §· cã nhiÒu nghiªn cøu ®−a ra gi¶i ph¸p ®· vµ ®ang thùc hiÖn nh»m ph¸t triÓn thÞ tr−êng tiÒn tÖ, nh− hoµn thiÖn m«i tr−êng ph¸p lý, t¨ng kh¶ n¨ng gi¸m s¸t thÞ tr−êng, t¹o s©n ch¬i b×nh ®¼ng...Nh−ng vÊn ®Ò cèt lâi ®Ó ph¸t triÓn c¬ së h¹ tÇng nµy lµ cñng cè c¸c thµnh viªn thÞ tr−êng. Ngoµi viÖc n©ng cao n¨ng lùc tµi chÝnh, qu¶n trÞ rñi ro cña c¸c trung gian tµi chÝnh, cÇn n©ng cao nhËn thøc vµ kh¶ n¨ng ph©n tÝch th«ng tin thÞ tr−êng cña c¸c thµnh viªn thÞ tr−êng ®Ó hä cã nh÷ng ph¶n øng phï hîp víi xu h−íng th¾t chÆt hay níi láng CSTT cña NHNN ; Trong ph¸t triÓn thÞ tr−êng tiÒn tÖ, chó träng ph¸t triÓn thÞ tr−êng liªn ng©n hµng (néi, ngo¹i tÖ), thÞ tr−êng thø cÊp cho c¸c giÊy tê cã gi¸. §Ó ph¸t triÓn thÞ tr−êng liªn ng©n hµng, tr−íc hÕt NHNN cÇn t¨ng tÝnh chñ ®éng trong chØ ®¹o, t¹o tÝnh thanh kho¶n tèt cho thÞ tr−êng liªn ng©n hµng vµ nhÊt qu¸n trong ®iÒu hµnh CSTT. §iÒu nµy tr−íc hÕt t¹o t©m lý tèt cho c¸c trung gian tµi chÝnh, mµ chñ yÕu lµ c¸c NHTM kh«ng ph¶i ®Ó dù tr÷ thanh kho¶n nhiÒu, nhÊt lµ trong nh÷ng thêi ®iÓm nhu cÇu rót tiÒn lín. Víi møc dù tr÷ thanh kho¶n phï hîp víi nhu cÇu rót tiÒn hµng ngµy cña nÒn kinh tÕ, th× nh÷ng t¸c ®éng vÒ cung tiÒn vµ l·i suÊt cña NHNN míi lµm cho c¸c trung gian tµi chÝnh ph¶n øng nhanh tr−íc nh÷ng thay ®æi ®ã; bªn c¹nh ®ã, NHNN còng cÇn h×nh thµnh c¬ chÕ ®iÒu hµnh l·i suÊt, cïng víi nghiÖp vô thÞ tr−êng më theo h−íng khuyÕn khÝch c¸c NHTM vay m−în lÉn nhau trªn thÞ tr−êng tr−íc khi tiÕp cËn nguån vèn NHNN ; Ph¸t triÓn hÖ thèng thanh to¸n liªn ng©n hµng, ®Ó ®¶m b¶o hµng ngµy NHNN x¸c ®Þnh ®−îc chÝnh x¸c l−îng vèn thõa thiÕu ®Ó cã sù kÕt nèi gi÷a n¬i thõa vèn víi n¬i thiÕu vèn tr−íc khi quyÕt ®Þnh can thiÖp thÞ tr−êng. NguyÔn ThÞ Kim Thanh - Hµ Néi th¸ng 9-2008 8 + Tæ chøc nghiªn cøu x¸c ®Þnh c¬ chÕ t¸c ®éng cña CSTT qua c¸c kªnh vµ tËp trung nghiªn cøu t¸c ®éng cña kªnh l·i suÊt, v× theo xu h−íng vµ nh÷ng nh©n tè t¸c ®éng trong ®iÒu kiÖn héi nhËp th× kªnh l·i suÊt sÏ ngµy cµng ph¸t triÓn vµ nh¹y c¶m h¬n c¸c kªnh kh¸c. ViÖc nghiªn cøu, t×m hiÓu c¬ chÕ t¸c ®éng cña cung tiÒn, l·i suÊt chØ ®¹o ®Õn thÞ tr−êng tiÒn tÖ, ®Õn t¨ng tr−ëng vµ l¹m ph¸t trong ®iÒu kiÖn thÞ tr−êng tiÒn tÖ cßn non yÕu lµ vÊn ®Ò rÊt cÇn thiÕt. Nh− trªn ®· ®Ò cËp, tõ nay ®Õn 2012 m« h×nh CSTT cÇn h−íng tíi lµ x©y dùng hÖ thèng môc tiªu ®iÒu hµnh b»ng l·i suÊt . Do vËy tr−íc hÕt cÇn ph¶i: (i) Nghiªn cøu ®Ó cã thÓ cã ®−îc hÖ thèng l·i suÊt chñ ®¹o (l·i suÊt ®Þnh h−íng thÞ tr−êng), cô thÓ lµ nghiªn cøu x©y dùng ®−êng cong l·i suÊt chuÈn cho thÞ tr−êng tiÒn tÖ; phèi hîp víi Bé Tµi chÝnh ®Ó x©y dùng ®−êng cong l·i suÊt chuÈn cho thÞ tr−êng tr¸i phiÕu ChÝnh phñ-mét c¬ së quan träng cho x©y dùng ®−êng cong l·i suÊt chuÈn cña thÞ tr−êng tiÒn tÖ; (ii) Thµnh lËp nhãm nghiªn cøu ®Þnh tÝnh còng nh− ®Þnh l−îng. Trong nghiªn cøu cÊn phèi hîp c¸c hai ph−¬ng ph¸p tiÕp cËn lµ tiÕp cËn vÜ m« vµ tiÕp cËn vi m«. * §èi víi ph−¬ng ph¸p tiÕp cËn vÜ m«: Tr−íc hÕt lµ tiÕp cËn, sö dông c¸c m« h×nh ®¬n gi¶n ®Ó xem xÐt c¸c nh©n tè t¸c ®éng trong c¸c khu vùc cña nÒn kinh tÕ, sau ®ã tæng hîp h×nh thµnh c¬ chÕ t¸c ®éng cña CSTT. Cô thÓ nªn h×nh thµnh c¸c m« h×nh ®¸nh gi¸ t¸c ®éng cña c¸c nh©n tè trong tõng lÜnh vùc cña nÒn kinh tÕ. Trªn c¬ së kÕt qu¶ cña c¸c m« h×nh ®¬n x©y dùng m« h×nh tæng hîp, tõ ®ã h×nh thµnh m« h×nh vÒ c¬ chÕ t¸c ®éng cña CSTT. §ã lµ h×nh thµnh c¸c m« h×nh ®¸nh gi¸ t¸c ®éng vÒ mèi quan hÖ cña khu vùc phi tµi chÝnh: - C¸c mèi quan hÖ vÒ ®Çu t− - Mèi quan hÖ vÒ tiªu dïng - Mèi quan hÖ vÒ xuÊt, nhËp khÈu - Mèi quan hÖ trong khu vùc chÝnh phñ - Mèi quan hÖ cña khu vùc n−íc ngoµi - Mèi quan hÖ trong khu vùc tiÒn tÖ Trªn c¬ së ®¸nh gi¸, ph©n tÝch c¸c mèi quan hÖ trªn h×nh thµnh c¬ chÕ t¸c ®éng cña CSTT ®Õn môc tiªu l¹m ph¸t. * §èi víi ph−¬ng ph¸p tiÕp cËn vi m«: CÇn tiÕn hµnh nh÷ng cuéc kh¶o s¸t vÒ ph¶n øng cña c¸c thµnh viªn thÞ tr−êng (bao gåm c¶ d©n chóng vµ c¸c doanh nghiÖp) tr−íc nh÷ng thay ®æi chÝnh s¸ch cña c¬ quan qu¶n lý nhµ n−íc, nhÊt lµ trong lÜnh vùc tiÒn tÖ lµ c¬ së quan träng ®Ó nhËn ®Þnh vÒ c¬ chÕ t¸c ®éng cña CSTT NguyÔn ThÞ Kim Thanh - Hµ Néi th¸ng 9-2008 9 ®Õn thÞ tr−êng. Ch¼ng h¹n tiÕn hµnh c¸c cuéc kh¶o t×m hiÓu xem c¸c yÕu tè nµo lµ t¸c ®éng chÝnh ®Õn c¸c NHTM ®Ó më réng hay thu hÑp tÝn dông. ViÖc tiÕn hµnh kh¶o s¸t ph¶i ®−îc thùc hiÖn ®Þnh kú. Néi dung kh¶o s¸t h−íng vµo nh÷ng t×nh h×nh mµ qua hÖ thèng th«ng tin thèng kª th−êng xuyªn kh«ng n¾m b¾t ®−îc. Bèn lµ, Hoµn thiÖn hÖ thèng th«ng tin nh»m hç trî cho c«ng t¸c ph©n tÝch dù b¸o theo m« h×nh kinh tÕ l−îng vµ ph©n tÝch ®Þnh l−îng. HiÖn nay vÊn ®Ò n¾m b¾t th«ng tin thÞ tr−êng cßn rÊt nhiÒu bÊt cËp, c¸c chØ tiªu kinh tÕ vÜ m« ph©n tæ ch−a ®ång nhÊt gi÷a c¸c n¨m, hiÖn nay Tæng côc Thèng kª ®ang trong qu¸ tr×nh hoµn thiÖn viÖc ph©n tæ c¸c chØ tiªu kinh tÕ vÜ m« phï hîp víi th«ng lÖ quèc tÕ. NhiÒu chØ tiªu hiÖn ch−a cã ®Ó phôc vô cho viÖc ®iÒu hµnh c¸c chÝnh s¸ch CSTT, ch¼ng h¹n ch−a cã chØ sè vÒ l¹m ph¸t c¬ b¶n, chØ sè gi¸ lo¹i bá t¸c ®éng cña thuÕ, gi¸ dÇu...C¸c sè liÖu vÒ ho¹t ®éng khu vùc ChÝnh phñ, t×nh tr¹ng c«ng ¨n viÖc lµm, møc ®é cËp nhÊt chËm... Do vËy ®Ó cã c¬ së d÷ liÖu ph©n tÝch x¸c ®Þnh c¬ chÕ truyÒn CSTT, viÖc hoµn thiÖn hÖ thèng th«ng tin thÞ tr−êng cña quèc gia lµ rÊt cÇn thiÕt thiÕt lËp mét hÖ thèng th«ng tin kÕt nèi gi÷a c¸c Bé, ngµnh Tæng côc thèng kª ph¶i trë thµnh kho d÷ liÖu Quèc gia vµ c¸c Bé, Ngµnh ®−îc kÕt nèi víi kho d÷ liÖu nµy. Riªng NHNN víi Bé Tµi chÝnh cÇn t¹o dùng mèi quan hÖ th−êng xuyªn vµ mËt thiÕt h¬n trong viÖc trao ®æi th«ng tin, t¹o sù phèi hîp ®ång bé gi÷a ®iÒu hµnh CSTT víi ®iÒu hµnh chÝnh s¸ch tµi kho¸. §èi víi hÖ thèng th«ng tin néi bé cña ngµnh NH, trong n¨m 2005 ®· cã b−íc chuyÓn biÕn c¨n b¶n ®Ó h×nh thµnh kho d÷ liÖu cña Ng©n hµng Nhµ n−íc. Tuy nhiªn hÖ thèng c«ng nghÖ tin häc phôc vô cho c«ng t¸c thèng kª cßn nhiÒu h¹n chÕ, ch−a ®¸p øng kÞp yªu cÇu ®æi míi trong c«ng t¸c thèng kª. Thªm vµo ®ã hiÖn nay NHNN míi ¸p dông mét ph−¬ng ph¸p thèng kª duy nhÊt lµ yªu cÇu b¸o c¸o, thiÕu ph−¬ng ph¸p thèng kª qua kh¶o s¸t. MÆt kh¸c mÉu thèng kª còng ch−a ®ång nhÊt gi÷a c¸c n¨m nªn còng cßn h¹n chÕ nhiÒu trong viÖc cung cÊp ®Çy ®ñ th«ng tin cho viÖc ph©n tÝch vµ dù b¸o còng nh− x¸c ®Þnh c¬ chÕ truyÒn t¶i. V× vËy, cÇn tiÕp tôc hoµn thiÖn hÖ thèng thèng kª cña ngµnh ng©n hµng, ®Æc biÖt lµ cÇn ®Èy nhanh ¸p dông c«ng nghÖ tin häc vµo hÖ thèng ng©n hµng. N¨m lµ, t¹o lËp c¸c ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho thùc thi chÝnh s¸ch tiÒn tÖ: §©y lµ nh÷ng gi¶i ph¸p cÇn thiÕt ®¶m b¶o cho viÖc thùc thi CSTT víi mét m«i tr−êng ph¸p lý phï hîp víi thùc tÕ cña thÞ tr−êng vµ mét m«i tr−êng kinh tÕ vÜ m« æn ®Þnh cô thÓ lµ: + Hoµn thiÖn c¬ së ph¸p lý cho ho¹t ®éng ng©n hµng vµ thùc thi CSTT (i) Söa ®æi luËt NHNN vµ luËt c¸c TCTD: HiÖn nay c¬ së ph¸p lý cßn cã nhiÒu bÊt cËp cho ho¹t ®éng NH nãi chung vµ thùc thi CSTT nãi riªng, trªn thùc tÕ NguyÔn ThÞ Kim Thanh - Hµ Néi th¸ng 9-2008 10 NHNN ®ang trong qu¸ tr×nh söa ®æi hai LuËt trªn theo h−íng t¹o cho NHNN c¬ së ph¸p lý ®Ó ®æi míi ho¹t ®éng thµnh mét ng©n hµng trung −¬ng hiÖn ®¹i. NhiÒu vÊn ®Ò cÇn ph¶i söa ®æi cho phï hîp víi yªu cÇu ph¸t triÓn ngµnh NH ®−îc ®Æt ra, nh− ®æi míi c¬ cÊu tæ chøc, chøc n¨ng thanh tra gi¸m s¸t,..... Tuy nhiªn, vÊn ®Ò liªn quan trùc tiÕp ®Õn thùc thi CSTT th× LuËt ph¶i kh¼ng ®Þnh ®−îc mét vÞ trÝ ®éc lËp nhÊt ®Þnh cña NHNN trong ho¹t ®éng cña m×nh. §©y lµ vÊn ®Ò quan träng ®Ó ®¶m b¶o tÝnh hiÖu qu¶ trong thùc thi CSTT, hiÖn ®ang ®−îc tranh luËn, ch−a ng· ngò, ®ã lµ qui ®Þnh møc ®é ®éc lËp cña NHNN nh− thÕ nµo cho phï hîp víi thÓ chÕ kinh tÕ, chÝnh trÞ, lÞch sö v¨n ho¸ cña ViÖt Nam. Thùc tÕ, NHTW c¸c n−íc trªn thÕ giíi hiÖn nay ®Òu cã sù ®éc lËp nhÊt ®Þnh trong ho¹t ®éng ë 3 lÜnh vùc: §iÒu hµnh CSTT, Gi¸m s¸t c¸c TCTD vµ Qu¶n trÞ ®iÒu hµnh néi bé, tuy nhiªn møc ®é ®éc lËp lµ kh«ng gièng nhau. §éc lËp vÒ ®iÒu hµnh CSTT, theo tæng kÕt cña IMF sù ®éc lËp cña NHTW trong thùc thi CSTT c¸c n−íc cã thÓ chia ra lµm 4 møc ®é:(1) Møc ®é cao nhÊt lµ “§éc lËp trong viÖc thiÕt lËp môc tiªu“: ng©n hµng trung −¬ng cã tr¸ch nhiÖm quyÕt ®Þnh chÝnh s¸ch tiÒn tÖ vµ chÕ ®é tû gi¸ nÕu nh− nã kh«ng ®−îc th¶ næi (VÝ dô nh− HÖ thèng dù tr÷ liªn bang Mü- Fed ®−îc lùa chän môc tiªu ho¹t ®éng trong sè c¸c môc tiªu cã thÓ xung ®ét víi nhau lµ toµn dông nh©n c«ng vµ æn ®Þnh gi¸ c¶) ;(2) Møc ®é ®éc lËp thø 2 lµ “§éc lËp trong viÖc x©y dùng chØ tiªu ho¹t ®éng“: NHTW ®−îc trao tr¸ch nhiÖm quyÕt ®Þnh chÝnh s¸ch tiÒn tÖ vµ chÕ ®é tû gi¸ nh−ng kh¸c víi kiÓu §éc lËp vÒ môc tiªu, §iÒu nµy cÇn ®−îc qui ®Þnh râ rµng trong LuËt. VÝ dô, trong §iÒu lÖ tæ chøc vµ ho¹t ®éng cña ECB quy ®Þnh môc tiªu lµ æn ®Þnh gi¸ c¶, vµ ECB ®−îc quyÕt ®Þnh chØ tiªu ho¹t ®éng ;(3) Møc ®é ®éc lËp thÊp h¬n lµ “§éc lËp trong viÖc lùa chän c«ng cô ®iÒu hµnh“: ChÝnh phñ hoÆc Quèc héi quyÕt ®Þnh chØ tiªu chÝnh s¸ch tiÒn tÖ, cã sù bµn b¹c, tho¶ thuËn víi NHTW. NHTW cã tr¸ch nhiÖm hoµn thµnh chØ tiªu;(4) Møc ®é ®éc lËp thÊp nhÊt lµ “Møc ®é ®éc lËp bÞ h¹n chÕ thËm chÝ kh«ng cã“: ChÝnh phñ sÏ quyÕt ®Þnh chÝnh s¸ch (c¶ môc tiªu lÉn chØ tiªu ho¹t ®éng) còng nh− lµ can thiÖp vµo qu¸ tr×nh triÓn khai thùc thi chÝnh s¸ch. §èi chiÕu víi c¸c møc ®é ®éc lËp nªu trªn, th× NHNN ViÖt Nam hiÖn nay ®ang ë møc ®é ®éc lËp thÊp nhÊt. Theo LuËt NHNN hiÖn nay, NHNN kh«ng ®éc lËp trong viÖc thiÕt lËp môc tiªu, kh«ng ®éc lËp trong x©y dùng chØ tiªu ho¹t ®éng vµ thËm chÝ lµ kh«ng tù chñ hoµn toµn trong viÖc lùa chän c«ng cô ®iÒu hµnh. Cô thÓ: VÒ môc tiªu, theo §iÒu 1 LuËt NHNN, NHNN thùc hiÖn nhiÒu môc tiªu xung ®ét lÉn nhau nh− æn ®Þnh gi¸ trÞ ®ång tiÒn, thóc ®Èy ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi theo ®Þnh h−íng x· héi chñ nghÜa; VÒ x©y dùng chØ tiªu ho¹t ®éng, th× Quèc héi quyÕt NguyÔn ThÞ Kim Thanh - Hµ Néi th¸ng 9-2008 11 ®Þnh vµ gi¸m s¸t viÖc thùc hiÖn CSTT quèc gia, møc l¹m ph¸t dù kiÕn hµng n¨m trong mèi t−¬ng quan víi c©n ®èi NSNN vµ møc t¨ng tr−ëng kinh tÕ (§iÒu 3 LuËt NHNN). ChÝnh phñ x©y dùng dù ¸n CSTT quèc gia, møc l¹m ph¸t dù kiÕn hµng n¨m tr×nh Quèc héi quyÕt ®Þnh (§iÒu 3 LuËt NHNN) ; VÒ viÖc tù chñ trong lùa chän c«ng cô ®iÒu hµnh, ChÝnh phñ tæ chøc thùc hiÖn CSTT quèc gia; quyÕt ®Þnh l−îng tiÒn cung øng bæ sung cho l−u th«ng hµng n¨m, môc ®Ých sö dông sè tiÒn nµy vµ ®Þnh kú b¸o c¸o Uû ban th−êng vô Quèc héi, quyÕt ®Þnh chÝnh s¸ch cô thÓ kh¸c vµ c¸c gi¶i ph¸p thùc hiÖn (§iÒu 3 LuËt NHNN); NHNN x©y dùng dù ¸n chÝnh s¸ch tiÒn tÖ quèc gia ®Ó ChÝnh phñ xem xÐt tr×nh Quèc héi quyÕt ®Þnh vµ tæ chøc thùc hiÖn chÝnh s¸ch nµy (§iÒu 5 LuËt NHNN); NHNN cÊp, thu håi giÊy phÐp thµnh lËp vµ ho¹t ®éng cña c¸c TCTD, trõ tr−êng hîp do Thñ t−íng ChÝnh phñ quyÕt ®Þnh (§iÒu 5 LuËt NHNN); ViÖc tr¶ l·i ®èi víi tiÒn göi DTBB cña tõng lo¹i h×nh TCTD, tõng lo¹i tiÒn göi trong tõng thêi kú do ChÝnh phñ quy ®Þnh (§iÒu 20, LuËt NHNN) ; trong tr−êng hîp ®Æc biÖt, khi ®−îc Thñ t−íng ChÝnh phñ chÊp thuËn, NHNN cho vay ®èi víi c¸c TCTD t¹m thêi mÊt kh¶ n¨ng chi tr¶, cã nguy c¬ g©y mÊt an toµn cho hÖ thèng c¸c TCTD (§iÒu 30 LuËt NHNN) ; NHNN t¹m øng cho NSNN ®Ó xö lý thiÕu hôt t¹m thêi quü NSNN theo quyÕt ®Þnh cña Thñ t−íng ChÝnh phñ. Kho¶n t¹m øng nµy ph¶i ®−îc hoµn tr¶ trong n¨m ng©n s¸ch, trõ tr−êng hîp ®Æc biÖt do Thñ t−íng ChÝnh phñ quyÕt ®Þnh (§iÒu 32) ; NHNN tæ chøc thùc hiÖn viÖc in, ®óc, b¸n ë trong n−íc vµ ngoµi n−íc c¸c lo¹i tiÒn mÉu, tiÒn l−u niÖm ®−îc thiÕt kÕ phôc vô cho môc ®Ých s−u tÇm hoÆc môc ®Ých kh¸c theo quy ®Þnh cña ChÝnh phñ (§iÒu 27 LuËt NHNN); ChÝnh phñ ban hµnh quy chÕ nghiÖp vô ph¸t hµnh tiÒn bao gåm c¸c quy ®Þnh vÒ viÖc in, ®óc, b¶o qu¶n, vËn chuyÓn, ph¸t hµnh, thu håi, thay thÕ, tiªu huû tiÒn vµ chi phÝ cho c¸c ho¹t ®éng nghiÖp vô ph¸t hµnh tiÒn. Bé Tµi chÝnh kiÓm tra viÖc thùc hiÖn quy chÕ nghiÖp vô ph¸t hµnh tiÒn; Bé Tµi chÝnh, Bé Néi Vô gi¸m s¸t qu¸ tr×nh in ®óc, tiªu huû tiÒn. (§iÒu 28 LuËt NHNN) ; Bé Tµi chÝnh kiÓm tra viÖc qu¶n lý Dù tr÷ ngo¹i hèi Nhµ n−íc do NHNN thùc hiÖn theo quy ®Þnh cña ChÝnh phñ (§iÒu 38) ; tæ chøc, nhiÖm vô, quyÒn h¹n cô thÓ cña Thanh tra ng©n hµng do ChÝnh phñ quy ®Þnh (§iÒu 50). C¸c quy ®Þnh trªn cho thÊy NHNNVN tÝnh ®éc lËp trong ho¹t ®éng cßn rÊt thÊp, nhÊt lµ trong viÖc x©y dùng vµ thùc thi chÝnh s¸ch tiÒn tÖ. §iÒu nµy cã ¶nh h−ëng nhÊt ®Þnh ®Õn viÖc n©ng cao n¨ng lùc ho¹t ®éng cña NHNN víi vai trß lµ mét NHTW trong bèi c¶nh toµn cÇu ho¸ vµ héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ. V× vËy, cÇn thiÕt ph¶i cã sù thay ®æi c¸c qui ®Þnh trong LuËt NHNN hiÖn t¹i ®Ó cã thÓ n©ng cao h¬n n÷a vÞ thÕ ®éc lËp cña NHNN. NguyÔn ThÞ Kim Thanh - Hµ Néi th¸ng 9-2008 12 Víi thùc tÕ hiÖn nay, NHNN lµ mét c¬ quan cña ChÝnh phñ vµ chøc n¨ng nhiÖm vô cña c¸c Bé, ngµnh ®· qui ®Þnh, th× møc ®é ®éc lËp trong thùc thi CSTT nªn ë møc tù chñ trong viÖc lùa chän c«ng cô ®iÒu hµnh lµ phï hîp h¬n c¶. T¹i QuyÕt ®Þnh 112 cña Thñ t−íng ChÝnh phñ phª duyÖt ®Ò ¸n ph¸t triÓn ngµnh Ng©n hµng ViÖt Nam ®Õn 2020 còng ®· ghi râ “ .......Ng©n hµng Nhµ n−íc ®éc lËp, tù chñ trong viÖc x©y dùng, ®iÒu hµnh chÝnh s¸ch tiÒn tÖ, l·i suÊt vµ tû gi¸ hèi ®o¸i“. ë møc ®é tù chñ nµy, Ng©n hµng Nhµ n−íc cã ®ñ thÈm quyÒn ®Ó quyÕt ®Þnh cung tiÒn, l·i suÊt, lùa chän c¸c c«ng cô CSTT mét c¸ch tèt nhÊt sao cho ®¹t ®−îc c¸c tiªu chÝ vÒ CSTT, c¬ chÕ tû gi¸ vµ l¹m ph¸t ®−îc ChÝnh phñ hoÆc Quèc héi giao trªn c¬ së ý kiÕn ®Ö tr×nh cña NHNN. Së dÜ ph¶i giao cho NHNN thÈm quyÒn quyÕt ®Þnh cung tiÒn, lùa chän c¸c c«ng cô CSTT trong ®iÒu hµnh lµ v×, xuÊt ph¸t tõ mét thùc tÕ lµ c¸c th«ng tin kinh tÕ cã t¸c ®éng ®Õn tiÒn tÖ vµ c¸c chØ tiªu kinh tÕ vÜ m« thu thËp ®−îc, nãi chung lµ kh«ng cã sù hoµn h¶o vµ nh÷ng ®Æc tÝnh kü thuËt cña thÞ tr−êng tµi chÝnh lµ rÊt phøc t¹p, ®ßi hái c¬ quan qu¶n lý ph¶i cã tÝnh linh ho¹t, mÒm dÎo trong c¸ch tiÕp cËn, quyÕt ®Þnh nhanh tr−íc nh÷ng thay ®æi cña thÞ tr−êng. §iÒu nµy cµng cã søc thuyÕt phôc h¬n khi mµ c¸c ng©n hµng trung −¬ng ®ang nhanh chãng tiÕn tíi sö dông c¸c c«ng cô gi¸n tiÕp ®Ó ®¹t tíi c¸c môc tiªu chÝnh s¸ch tiÒn tÖ cña hä. H×nh thøc tù chñ nµy còng ®ßi hái NHNN ph¶i cã mét sù hiÓu biÕt s©u s¾c vÒ sù vËn hµnh cña c¸c thÞ tr−êng tµi chÝnh vµ c¸c c«ng cô qu¶n lý vèn kh¶ dông cña hÖ thèng ng©n hµng, n¨ng lùc ph©n tÝch vµ dù b¸o. Ngoµi ra, h×nh thøc tù chñ nµy cßn cho phÐp cã sù phèi hîp hµi hoµ gi÷a chÝnh s¸ch tiÒn tÖ víi c¸c môc tiªu cña chÝnh s¸ch kinh tÕ tæng thÓ cña mét n−íc trong mét giai ®o¹n nhÊt ®Þnh, th−êng tõ 3 tíi 5 n¨m. §ång thêi n©ng cao tÝnh tr¸ch nhiÖm cña NHNN trong viÖc gi¶i tr×nh ®Çy ®ñ nh÷ng hµnh ®éng cña m×nh vÒ chÝnh s¸ch tiÒn tÖ tr−íc Quèc héi vµ ChÝnh phñ, tÝnh c«ng khai minh b¹ch ®Çy ®ñ vÒ ho¹t ®éng cña NHNN. Nh−ng mÆt kh¸c nã còng h¹n chÕ sù can thiÖp cña c¸c nhµ chÝnh trÞ ®Õn c¸c quyÕt s¸ch cña NHNN.... (ii) TiÕp tôc hoµn thiÖn khung ph¸p lý ®Ó thÞ tr−êng tµi chÝnh vËn hµnh th«ng suèt, t¹o m«i tr−êng thuËn lîi ®Ó c¸c giao dÞch trªn thÞ tr−êng ph¶i tu©n thñ c¸c nguyªn t¾c thÞ tr−êng, h¹n chÕ sù can thiÖp cña nhµ n−íc. HÖ thèng ph¸p luËt cã mét vai trß quan träng ®èi víi sù vËn hµnh vµ ph¸t triÓn cña thÞ tr−êng tµi chÝnh. HÖ thèng ph¸p luËt nµy bao gåm LuËt vµ c¸c v¨n b¶n d−íi luËt. Tuy nhiªn, khu«n khæ ph¸p lý hiÖn nay cßn cã nh÷ng bÊt cËp, thiÕu ®ång bé lµm c¶n trë sù ph¸t triÓn cña thÞ tr−êng : HÇu hÕt luËt ph¸p vÒ tµi chÝnh trong thêi gian qua ®Òu mang tÝnh qui chÕ, d−íi d¹ng nghÞ ®Þnh vµ c¸c qui chÕ thÊp h¬n ( gÇn ®©y ®· cã sù thay ®æi h¬n , nh− luËt CK, Ph¸p LÖnh ngo¹i hèi ®· ®−îc NguyÔn ThÞ Kim Thanh - Hµ Néi th¸ng 9-2008 13 ban hµnh thay thÕ nghÞ ®Þnh). §iÒu nµy cho phÐp c¸c c¬ quan qu¶n lý nhµ n−íc quyÒn tù quyÕt réng r·i sÏ c¶n trë sù ph¸t triÓn cña thÞ tr−êng ; hoÆc c¸c qui ®Þnh ®−îc phÐp vµ kh«ng ®−îc phÐp cña c¸c thµnh viªn tham gia thÞ tr−êng ch−a râ rµng ; c¸c qui ®Þnh ®iÒu tiÕt c¸c c«ng cô tµi chÝnh cßn ch−a ®Çy ®ñ nhÊt lµ c¸c c«ng cô ph¸i sinh ; C¸c qui ®Þnh ®iÒu tiÕt c¸c ®Þnh chÕ tµi chÝnh chi phèi viÖc thµnh lËp, c¬ cÊu tæ chøc vµ ho¹t ®éng cña c¸c ®Þnh chÕ tµi chÝnh, ngoµi ra chóng cßn bÞ chi phèi, lÊn ¸t cña ChÝnh phñ ( nh− viÖc bæ nhiÖm c¸c chøc danh do c¬ quan qu¶n lý cña ChÝnh phñ quyÕt ®Þnh), trong mét sè c¸c ho¹t ®éng cung cÊp dÞch vô vµ c¸c c«ng cô ph¸i sinh cßn ph¶i xin phÐp ..... Ch¼ng h¹n, viÖc qui ®Þnh t¹i Bé LuËt d©n sù §iÒu 476 vÒ l·i suÊt cña hîp ®ång vay tµi s¶n qui dÞnh “ L·i suÊt do c¸c bªn tho¶ thuËn nh−ng kh«ng v−ît qu¸ 150% cña l·i suÊt c¬ b¶n do NHNN c«ng bè ®èi víi lo¹i vay t−¬ng øng; 2. Trong tr−êng hîp c¸c bªn cã tho¶ thuËn nh−ng kh«ng x¸c ®Þnh râ l·i suÊt hoÆc cã tranh chÊp vÒ l·i suÊt th× ¸p dông l·i suÊt c¬ b¶n do NHNN c«ng bè t−¬ng øng víi thêi h¹n vay t¹i thêi ®iÓm tr¶ nî“. §iÒu nµy ®· c¶n trë viÖc h×nh thµnh l·i suÊt theo nguyªn t¾c thÞ tr−êng cña c¸c TCTD, lµm mÐo mã sù ph©n bæ nguån vèn vµ l·I suÊt khã cã thÓ lµm hµn thÞ biÓu ®o møc ®é cung cÇu vèn trªn thÞ tr−êng ®Ó NHNN thùc thi CSTT hiÖu qu¶ . Trong nh÷ng th¸ng ®Çu n¨m 2008 thÞ tr−êng tiÒn tÖ cã nh÷ng bÊt æn, viÖc quay l¹i qui ®Þnh trÇn l·i suÊt cho vay dùa trªn qui ®Þnh cña Bé LuËt d©n sù sau gÇn 7 n¨m thùc hiÖn tù do ho¸ l·i suÊt lµ cÇn thiÕt trong bèi c¶nh c¸c c«ng cô CSTT cßn h¹n chÕ trong ®iÒu tiÕt tiÒn tÖ. Tuy nhiªn, viÖc nµy kh«ng thÓ kÐo dµi trong ®iÒu kiÖn thÞ tr−êng tµi chÝnh ®ang tõng b−íc tù do ho¸, ®iÒu ®ã sÏ c¶n trë sù ph¸t triÓn cña c¸c ®Þnh chÕ tµi chÝnh vµ viÖc thùc thi CSTT khã cã thÓ dùa trªn nguyªn t¾c thÞ tr−êng. V× vËy, Quèc Héi cÇn xem xÐt söa ®æi qui ®Þnh nµy kh«ng ¸p dông cho c¸c TCTD trong ho¹t ®éng cña m×nh cho phï hîp víi xu h−íng tù do ho¸ thÞ tr−êng tµi chÝnh, ®¶m b¶o cho kªnh truyÒn t¶i CSTT kh«ng bÞ mÐo mã. Mét thÞ tr−êng tµi chÝnh h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn nÕu thiÕu mét khu«n khæ ph¸p lý cho ho¹t ®éng cña thÞ tr−êng th× sím hay muén thÞ tr−êng ®ã sÏ vÊp ph¶i nh÷ng trë ng¹i trªn con ®−êng ph¸t triÓn. ChÝnh v× vËy, ph¶i cã m«i tr−êng ph¸p lý qui ®Þnh ®¶m b¶o nguyªn t¾c vËn hµnh cña c¸c lo¹i thÞ tr−êng trªn c¬ së x¸c lËp c¸c quan hÖ ““thÞ tr−êng““ thùc sù, t¹o thuËn lîi cho c¸c chñ thÓ tham gia thÞ tr−êng ph¸t hµnh, mua b¸n cã hiÖu qu¶ c¸c lo¹i chøng kho¸n, tµi s¶n tµi chÝnh kh¸c ; hÖ thèng ph¸p luËt gi¶i quyÕt c¸c tranh chÊp hîp ®ång, c¸c qui ®Þnh ®¶m b¶o tÝnh ch¾c ch¾n cña hîp ®ång giao dÞch tµi chÝnh ph¶i râ rµng ; c¸c qui ®Þnh vÒ ph¸ s¶n, c¹nh tranh ph¶i râ rµng“ ;C¸c trung gian tµi chÝnh ph¶i ®−îc tù do theo ®uæi nh÷ng c¬ héi kinh doanh v× môc ®Ých ®¸p øng nhu cÇu cña kh¸ch hµng, cña nÒn NguyÔn ThÞ Kim Thanh - Hµ Néi th¸ng 9-2008 14 kinh tÕ nãi chung vµ t¨ng thu nhËp, t¨ng kh¶ n¨ng c¹nh tranh; t¨ng tÝnh thanh kho¶n cña thÞ tr−êng, ®¶m b¶o tÝnh minh b¹ch cña thÞ tr−êng, h¹n chÕ rñi ro. + CÇn ®¶m b¶o sù phï hîp vÒ môc tiªu vµ biÖn ph¸p cña c¸c chÝnh s¸ch vÜ m«: Sù phï hîp vÒ môc tiªu vµ gi¶i ph¸p cña c¸c chÝnh s¸ch vÜ m« lµ ®iÒu kiÖn quan träng ®Ó ®¶m b¶o tÝnh æn ®Þnh khi më cöa thÞ tr−êng tµi chÝnh. §iÒu kiÖn nµy xuÊt ph¸t tõ nh÷ng nh©n tè cèt yÕu ®Ó cã ®−îc hÖ thèng tµi chÝnh æn ®Þnh. Nh©n tè cèt lâi ®ã lµ sù æn ®Þnh cña nÒn kinh tÕ nãi chung, mµ sù æn ®Þnh nµy chØ bÒn v÷ng khi c¸c môc tiªu vµ gi¶i ph¸p cña c¸c chÝnh s¸ch kinh tÕ vÜ m« ph¶i cã tÝnh ®ång nhÊt, hç trî nhau. C¸c bµi nghiªn cøu vÒ c¸c luång lu©n chuyÓn vèn theo h−íng tù do vµ æn ®Þnh h¬n t¹i DiÔn ®µn Ch©u ¸ Th¸i B×nh D−¬ng(2000) còng ®· ®−a ra kÕt luËn r»ng, tù do ho¸ khu vùc tµi chÝnh vµ më cöa tµi kho¶n vèn chØ cã thÓ thµnh c«ng khi ®−îc tiÕn hµnh sau hoÆc ®ång thêi víi viÖc thùc thi nh÷ng chÝnh s¸ch vµ biÖn ph¸p vÜ m« lµnh m¹nh, nhÊt qu¸n, ®¸ng tin cËy ®Ó t¨ng c−êng hÖ thèng tµi chÝnh vµ thóc ®Èy kiÓm so¸t rñi ro mét c¸ch hiÖu qu¶ trong nÒn kinh tÕ. NhÊt lµ c¸c chÝnh s¸ch tiÒn tÖ, tµi kho¸ vµ tû gi¸ hèi ®o¸i cÇn ph¶i ®−îc x©y dùng ®ång bé vµ hç trî lÉn nhau, ®¶m b¶o c¸c môc tiªu râ rµng, nhÊt qu¸n vµ kh¶ thi. §ång thêi c¸c chÝnh s¸ch cÇn ®−îc ho¹ch ®Þnh trong c¬ chÕ minh b¹ch ho¸ vµ rµng buéc tr¸ch nhiÖm, nh»m t¨ng c−êng kh¶ n¨ng ho¹ch ®Þnh vµ thùc thi chÝnh s¸ch kinh tÕ, tµi chÝnh cã chÊt l−îng, gi¶m thiÓu nguy c¬ th«ng qua c¸c quyÕt ®Þnh ®Çu t− víi nh÷ng th«ng tin ®Çu vµo thiÕu chÝnh x¸c. ChÝnh s¸ch tµi kho¸ víi møc th©m hôt ng©n s¸ch gia t¨ng cã thÓ lµm gi¶m uy tÝn cña chÝnh s¸ch tû gi¸ hèi ®o¸i cè ®Þnh hay qu¶n lý chÆt chÏ, do sù th©m hôt ng©n s¸ch lín g©y søc Ðp níi láng CSTT ( l·i suÊt gi¶m), ®iÒu nµy cã thÓ kÝch thÝch vèn ch¶y ra n−íc ngoµi“Do vËy, sù nhÊt qu¸n gi÷a c¸c chÝnh s¸ch kinh tÕ vÜ m« lµ rÊt cÇn thiÕt, lµ ®iÒu kiÖn quan träng cho qu¸ tr×nh tù do ho¸ thÞ tr−êng tµi chÝnh. + Ph¶i cã c¬ chÕ gi¸m s¸t vµ qu¶n lý thËn träng ho¹t ®éng cña c¸c ng©n hµng Mét hÖ thèng c¸c qui ®Þnh qu¶n lý, gi¸m s¸t thËn träng ho¹t ®éng c¸c ng©n hµng cã vai trß quan träng trong viÖc ®¶m b¶o sù æn ®Þnh hÖ thèng tµi chÝnh.TÝnh chÊt cña c¬ chÕ gi¸m s¸t ng©n hµng sÏ phô thuéc vµo ®Æc ®iÓm cña tõng quèc gia th«ng qua rÊt nhiÒu yÕu tè, bao gåm tr×nh ®é ph¸t triÓn kinh tÕ, ®Æc ®iÓm vµ khu«n khæ ph¸p lý, cÊu tróc vµ c¬ cÊu tæ chøc cña hÖ thèng tµi chÝnh, vµ møc ®é vËn dông c¸c qui luËt thÞ tr−êng ®Ó hç trî cho ho¹t ®éng qu¶n lý rñi ro cña c¸c NHTM. §èi víi ViÖt Nam c¸c c¬ quan qu¶n lý, ngoµi viÖc ph¶i x©y dùng mét m«i tr−êng ph¸p lý hiÖu qu¶ , cã hiÖu lùc ®¶m b¶o cho c¸c NHTM c¹nh tranh b×nh ®¼ng vµ thùc hiÖn t¸i c¬ cÊu c¸c NHTM Nhµ n−íc vµ NHTMCP , th× NHNN víi t− c¸ch lµ mét c¬ quan qu¶n lý c¸c ho¹t ®éng tiÒn tÖ, tÝn dông cÇn ®¶m b¶o qu¶n lý NguyÔn ThÞ Kim Thanh - Hµ Néi th¸ng 9-2008 15 khu vùc ng©n hµng tr¸nh kh«ng ®Ó c¸c ng©n hµng chÊp nhËn nhiÒu rñi ro ®Õn møc thµnh rñi ro hÖ thèng. C¹nh tranh trong trong lÜnh vùc ng©n hµng sÏ ngµy cµng gia t¨ng khi kh¶ n¨ng t¹o c¹nh tranh ®−îc c¶i thiÖn, khi c¸c luång vèn qua biªn giíi gia t¨ng vµ c¸c ng©n hµng cã thªm vèn míi ®Ó hç trî t¨ng ho¹t ®éng cho vay. §iÒu nµy ®ang diÔn ra rÊt râ nÐt ®èi víi c¸c NH ViÖt Nam hiÖn nay. V× vËy, ph¶i cã nh÷ng c¶i c¸ch m¹nh mÏ c«ng t¸c gi¸m s¸t ho¹t ®éng cña c¸c TCTD phï hîp víi tr×nh ®é ph¸t triÓn kinh tÕ , c¬ cÊu cña hÖ thèng tµi chÝnh cña ViÖt Nam vµ møc ®é vËn dông c¸c qui luËt thÞ tr−êng ®Ó hç trî cho ho¹t ®éng qu¶n lý rñi ro trong c¸c Ng©n hµng. Trong thêi gian qua c¬ chÕ gi¸m s¸t rñi ro cña NHNN ®èi víi c¸c ho¹t ®éng cña c¸c NH ®· cã nhiÒu ®æi míi, nh− ®−a ra c¸c qui ®Þnh vÒ an toµn ho¹t ®éng ng©n hµng phï hîp h¬n víi th«ng lÖ quèc tÕ, ph−¬ng ph¸p gi¸m s¸t dùa trªn c¬ së hÖ thèng chØ tiªu gi¸m s¸t CAMELS ®−îc x©y dùng ®Ó b−íc ®Çu thiÕt lËp hÖ thèng th«ng tin b¸o c¸o phôc vô gi¸m s¸t tõ xa.... Tuy nhiªn, c¬ chÕ gi¸m s¸t ho¹t ®éng ng©n hµng cña NHNN cßn nhiÒu h¹n chÕ vÒ tÝnh gi¸m s¸t toµn diÖn c¸c rñi ro trong ho¹t ®éng ng©n hµng , vÒ tÝnh ®éc lËp t−¬ng ®èi, vÒ ph−¬ng ph¸p tæ chøc thanh tra gi¸m s¸t vµ n¨ng lùc cña thanh tra viªn.. Do vËy mµ viÖc gi¸m s¸t toµn bé thÞ tr−êng tiÒn tÖ, ph¸t hiÖn c¶nh b¸o sím, ng¨n chÆn, phßng ngõa rñi ro trong ho¹t ®éng ng©n hµng cña NHNN cßn yÕu. V× vËy, vÊn ®Ò c¶i c¸ch c¬ chÕ gi¸m s¸t ho¹t ®éng cña c¸c NHTM trong bèi c¶nh héi nhËp lµ rÊt cÇn thiÕt. NHNN cÇn cã c¸c chÝnh s¸ch gi¸m s¸t ®èi víi c¸c rñi ro thÞ tr−êng, rñi ro l·i suÊt, rñi ro tÝn dông, rñi ro ho¹t ®éng, chÝnh s¸ch vÒ duy tr× tr¹ng th¸i ngo¹i hèi, duy tr× c¸c tµi s¶n cã tÝnh thanh kho¶n, chÝnh s¸ch qu¶n lý vÒ dÞch vô ng©n hµng ®iÖn tö. Trong c¸c chÝnh s¸ch nµy ph¶i qui ®Þnh râ quyÒn h¹n vµ tr¸ch nhiÖm cña ban ®iÒu hµnh, qui ®Þnh qui tr×nh qu¶n lý rñi ro, h−íng dÉn ®¸nh gi¸, kiÓm so¸t vµ gi¸m s¸t rñi ro . Bªn c¹nh ®ã, NHNN ph¶i cã c¸c qui ®Þnh vÒ c¸c c«ng cô tµi chÝnh ph¸i sinh, nh− giao dÞch ph¸i sinh ngo¹i hèi, l·i suÊt, hµng ho¸, ho¸n ®æi cæ phiÕu vµ tr¸i phiÕu. + Ph¸t triÓn thÞ tr−êng vèn vµ t¹o sù g¾n kÕt gi÷a thÞ tr−êng tiÒn tÖ víi thÞ tr−êng chøng kho¸n Sù h÷u hiÖu vËn hµnh tèt cña thÞ tr−êng vèn sÏ gióp ng−êi ®Çu t− ®a d¹ng ho¸ c¸c kho¶n ®Çu t− vµ tõ ®ã lo¹i bá c¸c rñi ro kh«ng ®¸ng cã. Khi ®ã ngoµi hÖ thèng ng©n hµng ®ãng vai trß trung gian trong huy ®éng vµ cho vay, c¸c thÞ tr−êng cæ phiÕu, tr¸i phiÕu cã thÓ chuyÓn vèn mét c¸ch h÷u hiÖu tõ c¸c nhµ ®Çu t− ®Õn c¸c doanh nghiÖp th«ng qua ph¸t hµnh vµ kinh doanh chøng kho¸n. §ång thêi thÞ tr−êng tiÒn tÖ chØ cã thÓ ®Þnh gi¸ ®−îc h÷u hiÖu nÕu thÞ tr−êng vèn vËn hµnh tèt vµ thuËn lîi cho c¸c chøng kho¸n kh«ng chøa ®ùng rñi ro. Cô thÓ lµ thÞ tr−êng tr¸i NguyÔn ThÞ Kim Thanh - Hµ Néi th¸ng 9-2008 16 phiÕu chÝnh phñ ®−îc h×nh thµnh v÷ng ch¾c vµ cã tÝnh thanh kho¶n cao sÏ ®−îc coi lµ mèc chuÈn ®Ó ®Þnh gi¸ c¸c tµi s¶n tµi chÝnh kh¸c. H¬n n÷a, thÞ tr−êng tiÒn tÖ vµ thÞ tr−êng chøng kho¸n ph¸t triÓn sÏ nh− hai b×nh th«ng nhau trong sù lu©n chuyÓn vèn, l·i suÊt ng©n hµng t¨ng hoÆc gi¶m sÏ ¶nh h−ëng ®Õn gi¸ chøng kho¸n gi¶m hoÆc t¨ng, còng nh− ¶nh h−ëng ®Õn dßng lu©n chuyÓn vèn (capital flow) : Vèn ®−îc chuyÓn tõ TTCK sang thÞ tr−êng tiÒn tÖ hoÆc ng−îc l¹i. Trong tr−êng hîp mét trong hai/ hoÆc c¶ hai thÞ tr−êng vËn hµnh kh«ng tèt th× sù th«ng nhau gi÷a hai thÞ tr−êng sÏ bÞ h¹n chÕ. §iÒu ®ã sÏ ¶nh h−ëng ®Õn c¬ chÕ truyÒn t¶i CSTT qua kªnh gi¸ tµi s¶n. Lîi dông sù th«ng nhau nµy NHTW c¸c n−íc, th«ng qua viÖc t¸c ®éng vµo l·i suÊt ®Ó t¸c ®éng vµo gi¸ tr¸i phiÕu, qua ®ã t¸c ®éng ®Õn tæng cÇu cña nÒn kinh tÕ. §iÓn h×nh lµ Fed khi muèn gi¶m l·i suÊt thÞ tr−êng, Fed mua vµo rÊt nhiÒu tr¸i kho¸n, hµnh ®éng ®ã võa t¸c ®éng gi¶m l·i suÊt thÞ tr−êng, qua ®ã t¸c ®éng hiÖu øng lµm t¨ng gi¸ tr¸i phiÕu. §ång thêi viÖc mua tr¸i kho¸n cña Fed còng lµm cÇu tr¸i kho¸n t¨ng, qua ®ã mµ gi¸ tr¸i kho¸n t¨ng. Nh− vËy cã thÓ thÊy, sù th«ng nhau cña hai thÞ tr−êng lµm t¸c ®éng cña CSTT ®Õn môc tiªu cuèi cïng qua kªnh gi¸ tµi s¶n nh¹y c¶m h¬n. MÆt kh¸c, thÞ tr−êng chøng kho¸n ph¸t triÓn cßn t¹o thªm nh÷ng c«ng cô míi, t¹o ®iÒu kiÖn cho c¸c ng©n hµng th−¬ng m¹i cã thÓ më réng kh¶ n¨ng tham gia c¸c nghiÖp vô thÞ tr−êng tiÒn tÖ. §iÒu nµy thóc ®Èy thÞ tr−êng tiÒn tÖ ph¸t triÓn, ®ång thêi hç trî NHTW thùc hiÖn tèt vai trß ®iÒu tiÕt tiÒn tÖ th«ng qua c¸c c«ng cô CSTT, nhÊt lµ th«ng qua nghiÖp vô thÞ tr−êng më. ViÖc mua, b¸n chøng kho¸n cña NHTW víi c¸c NHTM sÏ cã t¸c dông më réng hay thu hÑp khèi l−îng tiÒn tÖ trong l−u th«ng, qua ®ã mµ khèi l−îng tiÒn tÖ ®−îc ®iÒu tiÕt theo môc tiªu ®· ®Þnh, c¬ chÕ truyÒn t¶i th«ng suèt h¬n. Gi¶i ph¸p cho vÊn ®Ò nµy, ngoµi nh÷ng gi¶i ph¸p ph¸t triÓn thÞ tr−êng tiÒn tÖ vµ ph¸t triÓn thÞ tr−êng vèn cÇn cã sù phèi hîp trong ®iÒu hµnh cña NHNN víi Bé Tµi chÝnh, chñ ®éng hç trî t¹o sù liªn kÕt gi÷a 2 thÞ tr−êng: (i) T¨ng c−êng kh¶ n¨ng kiÓm so¸t dßng vèn ®Çu t− n−íc ngoµi vµ trong n−íc vµo thÞ tr−êng chøng kho¸n. ViÖc kiÓm so¸t dßng vèn cña NHNN sÏ hiÖu qu¶ h¬n, còng nh− ®¶m b¶o tÝnh an toµn cho ho¹t ®éng cña TTCK, tr¸nh x¶y ra rñi ro trong thanh to¸n khi khèi l−îng giao dÞch chøng kho¸n gia t¨ng v−ît kh¶ n¨ng xö lý cña mét ng©n hµng chØ ®Þnh thanh to¸n (Ng©n hµng §Çu t− & Ph¸t triÓn ViÖt nam), nÕu cã sù tËp trung ho¸ dßng vèn cña thÞ tr−êng chøng kho¸n vµo NHNN. §Ó thùc hiÖn sù tËp trung nµy, gi÷a NHNN vµ UBCK cÇn thiÕt thóc ®Èy nhanh h¬n viÖc thiÕt lËp hÖ thèng kÕt nèi thanh to¸n bï trõ gi÷a c¸c c«ng ty chøng kho¸n t¹i NHNN. NguyÔn ThÞ Kim Thanh - Hµ Néi th¸ng 9-2008 17 (ii) Bªn c¹nh ®ã, ®Ó thóc ®Èy tèc ®é lu©n chuyÓn chøng kho¸n, gãp phÇn t¨ng tÝnh thanh kho¶n cña c¸c chøng kho¸n, còng nh− n©ng cao tÝnh chñ ®éng, linh ho¹t trong viÖc ®iÒu hµnh c¸c nghiÖp vô tiÒn tÖ cña NHNN, cÇn thùc hiÖn kÕt nèi gi÷a hÖ thèng thanh to¸n liªn ng©n hµng quèc gia víi hÖ thèng thanh to¸n bï trõ vµ quyÕt to¸n chøng kho¸n, t¹o mèi liªn kÕt trùc tiÕp gi÷a Së Giao dÞch NHNN vµ Trung t©m l−u ký Chøng kho¸n. (iii) §Ó thóc ®Èy TTCK tiÕp tôc ph¸t triÓn nhanh, lµnh m¹nh, bÒn v÷ng, BTC, mµ trùc tiÕp lµ UBCKNN cÇn thùc hiÖn tèt h¬n n÷a sù phèi hîp trong ®iÒu hµnh thÞ tr−êng chøng kho¸n; Phèi hîp trong viÖc ®−a ra c¸c qui ®Þnh vÒ qu¶n lý ngo¹i hèi vµ ho¹t ®éng ®Çu t− gi¸n tiÕp cña c¸c nhµ ®Çu t− ph¶i ®¶m b¶o phï hîp víi tiÕn tr×nh tù do ho¸ thÞ tr−êng tµi chÝnh vµ h¹n chÕ nh÷ng ¶nh h−ëng bÊt lîi ®Õn viÖc thùc thi CSTT còng nh− ®Õn sù ph¸t triÓn TTCK; Phèi hîp trong viÖc ®−a ra c¸c qui ®Þnh ®¶m b¶o c¸c thµnh viªn thÞ tr−êng tµi chÝnh thuËn lîi trong viÖc ph¸t hµnh c¸c chøng kho¸n, còng nh− n©ng cao tÝnh thanh kho¶n cho c¸c chøng kho¸n. Nh− vËy, cã thÓ thÊy r»ng ®Ó ®¸p øng ®−îc yªu cÇu héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ, chÝnh s¸ch tiÒn tÖ cña NHNN cÇn cã sù ®æi míi m¹nh mÏ, viÖc ®iÒu tiÕt tiÒn tÖ cÇn dùa trªn nguyªn t¾c thÞ tr−êng. V× t¸c ®éng chÔ cña tiÒn tÖ mµ viÖc thùc thi CSTT cÇn thùc hiÖn theo nguyªn t¸c h−íng vÒ phÝa tr−íc “ Looking forward“ , cã nghÜa r»ng môc tiªu CSTT lµ trung h¹n, c¸c ph¶n øng chÝnh s¸ch cÇn thÊy tr−íc ®−îc nh÷ng t¸c ®éng chÔ cña nã ®Õn môc tiªu trung h¹n vµ CSTT cÇn theo ®uæi mét môc tiªu duy nhÊt lµ æn ®Þnh gi¸ c¶. Víi sù non yÕu cña thÞ tr−êng tiÒn tÖ nh− hiÖn nay, th× ®ã lµ mét th¸ch thøc kh«ng nhá ®èi víi thùc thi CSTT. Trong bèi c¶nh nh− vËy, ®Ó hoµn thiÖn c¬ chÕ t¸c ®éng CSTT còng nh− ®iÒu hµnh CSTT ®¹t hiÖu qu¶, tøc NHNN kiÓm so¸t ®−îc luång vèn, kh«ng ®Ó x¶y ra nh÷ng có sèc trªn thÞ tr−êng tiÒn tÖ, tr−íc hÕt cÇn ph¶i t¹o dùng mét c¬ së h¹ tÇng tèt cho l−u chuyÓn tiÒn tÖ, bëi v× cho dï c«ng cô tèt, ph©n tÝch dù b¸o tèt, nh−ng c¬ chÕ t¸c ®éng kh«ng th«ng suèt th× hiÖu qu¶ ®iÒu hµnh còng kh«ng ®¹t ®−îc. §ång thêi ph¶i n©ng cao n¨ng lùc ®iÒu tiÕt thÞ tr−êng cña NHNN cïng víi viÖc x¸c ®Þnh mét c¬ chÕ tû gi¸ víi mét khu«n khæ CSTT phï hîp. --------------------------------------------------------------------------------------------

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • pdfChính sách tiền tệ trước yêu cầu hội nhập quốc tế.pdf