Giáo trình Kỹ thuật tự động điều khiển bằng điện tử

lo¹i, ®óng tham sè vµ chÊt l­îng tèt. - L¾p linh kiÖn ®óng vÞ trÝ vµ cùc tÝnh. - Mèi hµn tiÕp xóc tèt, bãng, trßn. B­íc 11. VÖ sinh m¹ch - C¸c mèi hµn, bo m¹ch s¹ch sÏ. - Kh«ng cßn bôi thiÕc B­íc 12. C©n chØnh C©n chØnh khèi c¶m biÕn khai b¸o vÞ trÝ cña trôc khuûu C©n chØnh khèi c¶m biÕn khai b¸o vÞ trÝ van tiÕt l­u vµ møc ¸p suÊt ch©n kh«ng C©n chØnh khèi gi¸m s¸t vµ khai b¸o tèc ®é cña ®éng c¬ . C©n chØnh khèi khuÕch ®¹i tÝn hiÖu ph¶n håi tr¹ng th¸i ®¸nh löa C©n chØnh khèi xö lý vµ ®iÒu khiÓn thêi ®iÓm ®¸nh löa Bµi 5 M¹ch ®iÖn kiÓm so¸t vµ khai b¸o møc nhiªn liÖu M· bµi HAR 02 07 05 Giíi thiÖu : M¹ch gi¸m s¸t vµ khai b¸o nhiªn liÖu lµ m¹ch ®iÖn ho¹t ®éng theo nguyªn lý c¶m biÕn ®o l­êng chiÒu cao chÊt láng ®Ó khai b¸o cho chóng ta biÕt møc nhiªn liÖu cã ®­îc trong b×nh chøa t¹i mæi thêi ®iÒm Môc tiªu thùc hiÖn: Tr×nh bµy ®óng s¬ ®å khèi, chu tr×nh vµ nguyªn lý ho¹t ®éng cña m¹ch ®iÖn kiÓm so¸t vµ khai b¸o nhiªn liÖu H×nh d¹ng, ®Æc ®iÓm, tÝn hiÖu t¹i ngâ vµo vµ ra cña m¹ch ®iÖn c¸c khèi KiÓm tra vµ thay thÕ ®­îc c¸c khèi bÞ h­ háng trong m¹ch ®iÖn kiÓm so¸t vµ khai b¸o nhiªn liÖu Néi dung chÝnh: I- S¬ ®å khèi, chu tr×nh vµ nguyªn lý ho¹t ®éng cña m¹ch ®iÖn kiÓm so¸t vµ khai b¸o nhiªn liÖu II- H×nh d¹ng , ®Æc ®iÓm cña tÝn hiÖu t¹i ngâ vµo vµ ra c¸c khèi H×nh d¹ng, ®Æc ®iÓm, tÝn hiÖu t¹i ngâ vµo vµ ra cña m¹ch ®iÖn khèi c¶m biÕn khai b¸o møc nhiªn liÖu H×nh d¹ng, ®Æc ®iÓm, tÝn hiÖu t¹i ngâ vµo vµ ra cña m¹ch ®iÖn khèi m· hãa tÝn hiÖu khai b¸o møc nhiªn liÖu . H×nh d¹ng, ®Æc ®iÓm, tÝn hiÖu t¹i ngâ vµo vµ ra cña m¹ch ®iÖn khèi giao tiÕp chuyÓn ®æi vµ hiÖn thÞ . III- KiÓm tra vµ thay thÕ c¸c khèi bÞ h­ háng trong m¹ch ®iÖn kiÓm so¸t vµ khai b¸o nhiªn liÖu KiÓm tra vµ thay thÕ khèi c¶m biÕn khai b¸o møc nhiªn liÖu KiÓm tra vµ thay thÕ khèi m· hãa tÝn hiÖu khai b¸o møc nhiªn liÖu . KiÓm tra vµ thay thÕ khèi giao tiÕp chuyÓn ®æi vµ hiÖn thÞ . Häc t¹i phßng häc lý thuyÕt theo ph¦¬ng ph¸p thuyÕt tr×nh cã th¶o luËn I- S¬ ®å khèi, chu tr×nh vµ nguyªn lý ho¹t ®éng cña m¹ch ®iÖn kiÓm so¸t vµ khai b¸o nhiªn liÖu. Khèi c¶m biÕn ¸p suÊt - ®iÖn Khèi khuyÕch ®¹i c¶m biÕn Khèi chØ thÞ T¸c dông c¸c khèi: Trong ®ã : - Khèi c¶m biÕn suÊt - ®iÖn: Lµ khèi cã nhiÖm vô tiÕp nhËn sù t¸c ®éng cña ¸p suÊt chÊt láng cã trong b×nh nhiªn liÖu ®Ó t¹o ra mét tÝn hiÖu ®iÖn cã ®é lín thay ®æi tû lÖ víi chiÒu cao cña cét nhiªn liÖu ®ã. Khèi c¶m biÕn lµ khèi cã ®é nh¹y cao , th«ng th­êng ng­êi ta dïng c¸c phÇn tö c¶m biÕn c¬ - ®iÖn. - Khèi K§ c¶m biÕn:lµ khèi cã nhiÖm vô tiÕp nhËn tÝn hiÖu tõ bé c¶m biÕn vµ khuÕch ®¹i lªn ®ñ lín ®Ó ®­a ®Õn khèi hiÖn thÞ Trong thùc tÕ, ng­êi ta cã thÓ dïng nhiÒu kiÓu m¹ch khuÕch ®¹i ®Ó n©ng biªn ®é tÝn hiÖu khai b¸o ¸p suÊt lßng xilanh. Th«ng th­êng ng­êi ta th­êng dïng c¸c m¹ch cã ®é nh¹y cao, víi c¸ch m¾c c¸c Transistor theo kiÓu phøc hîp víi nhau. - Khèi hiÖn thÞ : Th«ng th­êng ng­êi ta sö dông c¸c ®iÖn kÕ cã ®é nh¹y cao ,mÆt ®ång hå chØ thÞ ®­îc kh¾c ®é theo ®¬n vÞ ®o (lÝt) II- H×nh d¹ng, ®Æc ®iÓm ,tÝn hiÖu t¹i ngâ vµo vµ ra cña m¹ch ®iÖn c¸c khèi H×nh d¹ng , ®Æc ®iÓm ,tÝn hiÖu t¹i ngâ vµo vµ ra cña khèi c¶m biÕn khai b¸o møc nhiªn liÖu. M¹ch ®iÖn cña khèi c¶m biÕn khai b¸o møc nhiªn liÖu ®­îc minh ho¹ nh­ sau:. R1 Q1 P Rp Rp: ®iÖn trë thay ®æi ph©n cùc cho Q1 P : Lµ phÇn tö c¶m biÕn ¸p suÊt lßng xilanh. R1: ®iÖn trë t¶I Q1 vµ dÉn ®iÖn ¸p ph©n cùc cho B cña Q2 Khi cã ¸p suÊt hoÆc träng lùc t¸c ®éng vµo bé c¶m biÕn P, g©y nªn ®iÖn ¸p tÝn hiÖu ë ngá ra cña nã . §iÖn ¸p nµy cã ®é lín tû lÖ víi ¸p suÊt cét chÊt láng trong b×nh nhiªn liÖu. Qua nguyªn lý ho¹t ®éng cña m¹ch ®iÖn ta cã thÓ minh ho¹ mèi quan hÖ gi÷a kÝch thÝch ngâ vµo vµ ®¸p øng ngâ ra th«ng qua gi·n ®å tÝn hiÖu nh­ sau : H×nh d¹ng , ®Æc ®iÓm ,tÝn hiÖu t¹i ngâ vµo vµ ra cña khèi giao tiÕp chuyÓn ®æi vµ hiÖn thÞ . M¹ch ®iÖn cña khèi c¶m biÕn khai b¸o møc nhiªn liÖu ®­îc minh ho¹ nh­ sau:. R2 khèi hiÖn thi Q2 R3 Q3 R4 Chøc n¨ng ,t¸c dông cña c¸c linh kiÖn . R2: ®iÖn trë t¶I Q2 vµ dÉn ¸p ph©n cùc cho B cña Q3 R3: ®iÖn trë æn ®Þnh nhiÖt cho Q2 vµ t¹o håi tiÕp ©m R4, T¶i cña Q3 Q2,Q3: KhuÕch ®¹Ý tin hiÖu ®­îc c¶m biÕn theo møc nhiªn liÖu cã trong b×nh chøa. TÝn hiÖu khai b¸o møc nhiªn liÖu tõ bé c¶m biÕn ®­a ®Õn Q2,Q3 khuÕch ®¹i lªn ®ñ lín vµ më th«ng ®Ìn Q3 lµm kim chØ thÞ cña ®iÖn kÕ lÖch ®I mét vÞ trÝ nµo ®ã t­¬ng øng cho ta biÕt møc nhiªn liÖu hiÖn cã trong b×nh chøa. Qua nguyªn lý ho¹t ®éng cña m¹ch ®iÖn ta cã thÓ minh ho¹ mèi quan hÖ gi÷a kÝch thÝch ngâ vµo vµ ®¸p øng ngâ ra th«ng qua gi·n ®å tÝn hiÖu nh­ sau : Tù nghiªn cøu vµ lµm bµi tËp 1. Tr×nh bµy s¬ ®å khèi, chu tr×nh vµ nguyªn lý ho¹t ®éng cña m¹ch ®iÖn kiÓm so¸t vµ khai b¸o nhiªn liÖu 2. M« t¶ h×nh d¹ng , ®Æc ®iÓm cña tÝn hiÖu t¹i ngâ vµo vµ ra c¸c khèi H×nh d¹ng, ®Æc ®iÓm, tÝn hiÖu t¹i ngâ vµo vµ ra cña m¹ch ®iÖn khèi c¶m biÕn khai b¸o møc nhiªn liÖu H×nh d¹ng, ®Æc ®iÓm, tÝn hiÖu t¹i ngâ vµo vµ ra cña m¹ch ®iÖn khèi m· hãa tÝn hiÖu khai b¸o møc nhiªn liÖu . H×nh d¹ng, ®Æc ®iÓm, tÝn hiÖu t¹i ngâ vµo vµ ra cña m¹ch ®iÖn khèi giao tiÕp chuyÓn ®æi vµ hiÖn thÞ . Häc t¹i x­ëng thùc hµnh III- KiÓm tra vµ thay thÕ c¸c khèi bÞ h­ háng trong m¹ch ®iÖn kiÓm so¸t vµ khai b¸o møc nhiªn liÖu KiÓm tra vµ thay thÕ khèi c¶m biÕn khai b¸o møc nhiªn liÖu KiÓm tra vµ thay thÕ khèi m· hãa tÝn hiÖu khai b¸o møc nhiªn liÖu . KiÓm tra vµ thay thÕ khèi giao tiÕp chuyÓn ®æi vµ hiÖn thÞ . Thø tù tiÕn hµnh nh­ sau: B­íc 1. Ph©n tÝch s¬ ®å m¹ch. - X¸c ®Þnh vÞ trÝ c¸c khèi trong m¹ch ®iÖn kiÓm so¸t vµ khai b¸o møc nhiªn liÖu. - §äc vµ ph©n tÝch ®­îc s¬ ®å m¹ch ®iÖn . B­íc 2.ChÈn ®o¸n - X¸c ®Þnh ®óng hiÖn t­îng h­ háng trong vïng m¹ch ®iÖn kiÓm so¸t vµ khai b¸o møc nhiªn liÖu - X¸c ®Þnh chÝnh x¸c vïng m¹ch ®iÖn kiÓm so¸t vµ khai b¸o møc nhiªn liÖu B­íc 3. Dß m¹ch thùc tÕ. Thùc hiÖn hai b­íc sau ®©y: - X¸c ®Þnh chÝnh x¸c vÞ trÝ cña m¹ch ®iÖn kiÓm so¸t vµ khai b¸o møc nhiªn liÖu. - X¸c ®Þnh chÝnh x¸c vÞ trÝ cña tõng linh kiÖn trong bo m¹ch t­¬ng øng víi s¬ ®å. B­íc 4.KiÓm tra nguéi - BiÕt sö dông thµnh th¹o VOM ®Ó: - Ph¸t hiÖn ®­îc c¸c tr­êng hîp m¹ch in vµ ®Çu nèi ë vïng m¹ch ®iÖn kiÓm so¸t vµ khai b¸o møc nhiªn liÖu khÝ.c¬ bÞ ng¾n m¹ch, hë m¹ch. - X¸c ®Þnh c¸c h­ háng kh¸c trong m¹ch ®iÖn kiÓm so¸t vµ khai b¸o møc nhiªn liÖu khÝ. §IÖn trë ch¸y. §Ièt, tran si to,®øt ch©n, t¨ng trÞ sè. B­íc 5.KiÓm tra nãng BiÕt sö dông thµnh th¹o VOM vµ dao ®éng ký ®Ó thùc hiÖn ®óng c¸c c«ng viÖc theo tr×nh tù nh­ sau: KiÓm tra khèi c¶m biÕn khai b¸o møc nhiªn liÖu KiÓm tra khèi m· hãa tÝn hiÖu khai b¸o møc nhiªn liÖu . KiÓm tra khèi giao tiÕp chuyÓn ®æi vµ hiÖn thÞ . B­íc 6 X¸c ®Þnh linh kiÖn h­ háng. - So s¸nh sè liÖu ®o ®­îc víi sè liÖu ®­a ra trªn s¬ ®å chi tiÕt. - X¸c ®Þnh chÝnh x¸c c¸c linh kiÖn h­ háng ph¶i thay thÕ th«ng qua kÕt qu¶ cña sù kiÓm tra nguéi vµ KiÓm tra nãng. B­íc 7. LËp dù trï vµ lÊy vËt liÖu, linh kiÖn. - §Çy ®ñ vÒ sè l­îng (cã tÝnh ®Õn dù phßng). - §óng chñng lo¹i vµ tham sè hoÆc t­¬ng ®­¬ng. B­íc 8. Th¸o gì linh kiÖn bÞ háng - Sö dông thµnh th¹o má hµn vµ dông cô cÇm tay ®Ó: - Th¸o ®óng linh kiÖn bÞ h­ háng. - Dïng má hµn ®Æc chñng víi nhiÖt ®é võa ph¶i. - Kh«ng ®­îc lµm h­ háng m¹ch in vµ c¸c linh kiÖn kh¸c. B­íc 9. KiÓm tra vµ xö lý m¹ch in sau khi th¸o - X¸c ®Þnh t×nh tr¹ng m¹ch in sau khi th¸o linh kiÖn háng. - M¹ch in sau khi xö lý kh«ng bÞ ®øt m¹ch, ng¾n m¹ch vµ rß rØ. B­íc 10. L¾p r¸p linh kiÖn - Chän linh kiÖn ®óng chñng lo¹i, ®óng tham sè vµ chÊt l­îng tèt. - L¾p linh kiÖn ®óng vÞ trÝ vµ cùc tÝnh. - Mèi hµn tiÕp xóc tèt, bãng, trßn. B­íc 11. VÖ sinh m¹ch - C¸c mèi hµn, bo m¹ch s¹ch sÏ. - Kh«ng cßn bôi thiÕc B­íc 12. C©n chØnh C©n chØnh khèi c¶m biÕn khai b¸o møc nhiªn liÖu C©n chØnh khèi m· hãa tÝn hiÖu khai b¸o møc nhiªn liÖu . C©n chØnh khèi giao tiÕp chuyÓn ®æi vµ hiÖn thÞ . Bµi 6 M¹ch ®iÒu khiÓn hæn hîp nhiªn liÖu - kh«ng khÝ M· bµi HAR 02 07 06 Giíi thiÖu : Bµi häc nh»m cung cÊp cho häc sinh nh÷ng kiÕn thøc vª c¸c hÖ thèng m¹ch tù ®éng ®iÒu khiÓn hæn hîp nhiªn liÖu - kh«ng khÝ øng dông trong ngµnh söa ch÷a ¤t«, gióp cho häc sinh ph©n tÝch ®óng m¹ch ®iÖn vµ l¾p ®Æt, söa ch÷a ®­îc c¸c hÖ thèng m¹ch ®iÖn ®ã. Môc tiªu thùc hiÖn: - Tr×nh bµy ®óng s¬ ®å khèi, chu tr×nh vµ nguyªn lý ho¹t ®éng cña m¹ch ®iÒu khiÓn hæn hîp nhiªn liÖu - kh«ng khÝ - Tr×nh bµy ®óng h×nh d¹ng, ®Æc ®iÓm, tÝn hiÖu t¹i ngâ vµo vµ ra cña m¹ch ®iÖn c¸c khèi - KiÓm tra vµ thay thÕ ®­îc c¸c khèi bÞ h­ háng trong m¹ch ®iÒu khiÓn hæn hîp nhiªn liÖu - kh«ng khÝ Néi dung chÝnh: I- S¬ ®å khèi, chu tr×nh vµ nguyªn lý ho¹t ®éng cña m¹ch ®iÒu khiÓn hæn hîp nhiªn liÖu - kh«ng khÝ II- H×nh d¹ng, ®Æc ®iÓm, tÝn hiÖu t¹i ngâ vµo vµ ra cña m¹ch ®iÖn c¸c khèi Khèi c¶m biÕn l­u l­îng «xy Khèi c¶m biÕn nhiÖt ®é ®Çu vµo . Khèi c¶m biÕn ¸p suÊt khÝ Khèi c¶m biÕn nhiÖt ®é xy lanh Khèi c¶m biÕn vµ khai b¸o vÞ trÝ cña van tiÕt l­u Khèi t¹o tÝn hiÖu ®iÒu khiÓn Khèi ®iÒu khiÓn van tiÕt l­u III- Kiªm tra vµ thay thÕ c¸c khèi bÞ háng trong m¹ch tù ®éng ®iÒu khiÓn hæn hîp nhiªn liÖu kh«ng khÝ 1- KiÓm tra vµ thay thÕ khèi c¶m biÕn l­u l­îng «xy 2- KiÓm tra vµ thay thÕ khèi c¶m biÕn nhiÖt ®é ®Çu vµo . 3- KiÓm tra vµ thay thÕ khèi c¶m biÕn ¸p suÊt khÝ 4- KiÓm tra vµ thay thÕ khèi c¶m biÕn nhiÖt ®é xy lanh 5- KiÓm tra vµ thay thÕ khèi c¶m biÕn vµ khai b¸o vÞ trÝ cña van tiÕt l­u 6- KiÓm tra vµ thay thÕ khèi t¹o tÝn hiÖu ®iÒu khiÓn 7- KiÓm tra vµ thay thÕ khèi ®iÒu khiÓn van tiÕt l­u Häc t¹i phßng häc lý thuyÕt theo ph¦¬ng ph¸p thuyÕt tr×nh cã th¶o luËn I- S¬ ®å khèi, chu tr×nh vµ nguyªn lý ho¹t ®éng cña m¹ch ®iÒu khiÓn hæn hîp nhiªn liÖu - kh«ng khÝ Nhiªn liÖu vµo khèi c¶m biÕn nhiÖt ®é ®Çu vµo . khèi c¶m biÕn ¸p suÊt khÝ khèi c¶m biÕn nhiÖt ®é xy lanh khèi c¶m biÕn l­u l­îng «xy Khèi c¶m biÕn vÞ trÝ van tiÕt l­u Khèi xö lý vµ t¹o tÝn hiÖu ®iÒu khiÓn Van tiÕt l­u Nhiªn liÖu ra II- H×nh d¹ng, ®Æc ®iÓm ,tÝn hiÖu t¹i ngâ vµo vµ ra cña m¹ch ®iÖn c¸c khèi Khèi c¶m biÕn l­u l­îng «xy Khèi c¶m biÕn nhiÖt ®é ®Çu vµo . Khèi c¶m biÕn ¸p suÊt khÝ Đến khối xử lý và tạo t/h điều khiển R1 P Rp Q1 M¹ch ®iÖn th­êng ®­îc cÊu t¹o gåm cã c¸c khèi sau: Khèi c¶m biÕn ¸p suÊt lßng xilanh Khèi khuyÕch ®¹i t/h c¶m biÕn §Õn khèi xö lý T¸c ®éng cña ¸p suÊt Trong ®ã : Khèi c¶m biÕn suÊt - ®iÖn: Lµ khèi cã nhiÖm vô tiÕp nhËn sù t¸c ®éng cña ¸p suÊt lßng xilanh . ®Ó t¹o ra mét tÝn hiÖu ®iÖn cã quy luËt gièng nh­ quy luËt thay ®æi cña ¸p suÊt mµ nã thu nhËn ®­îc. Khèi c¶m biÕn lµ khèi cã ®é nh¹y cao , th«ng th­êng ng­êi ta dïng c¸c phÇn tö c¶m biÕn c¬ - ®iÖn. Khèi K§ c¶m biÕn: lµ khèi cã nhiÖm vô tiÕp nhËn tÝn hiÖu tõ bé c¶m biÕn vµ khuÕch ®¹i lªn ®ñ lín ®Ó ®­a ®Õn khèi xö lý. Trong thùc tÕ, ng­êi ta cã thÓ dïng nhiÒu kiÓu m¹ch khuÕch ®¹i ®Ó n©ng biªn ®é tÝn hiÖu khai b¸o ¸p suÊt lßng xilanh. Th«ng th­êng ng­êi ta th­êng dïng c¸c m¹ch cã ®é nh¹y cao, víi c¸ch m¾c c¸c Transistor theo kiÓu phøc hîp víi nhau. R2 §Õn khèi xö lý R1 Q2 R3 Q3 P Rp R4 Trong ®ã: Rp: ®iÖn trë thay ®æi ph©n cùc cho Qi P : Lµ phÇn tö c¶m biÕn ¸p suÊt lßng xilanh. R1: ®iÖn trë t¶I /Q1 vµ dÉn ®iÖn ¸p ph©n cùc cho B cña Q2 R2: ®iÖn trë t¶I Q2 vµ dÉn ¸p ph©n cùc cho B cña Q3 R3: ®iÖn trë æn ®Þnh nhiÖt cho Q2 vµ t¹o håi tiÕp ©m R4, T¶i cña Q3 Q1, Q2,Q3: KhuÕch ®¹i c¶m biÕn khai b¸o ¸p suÊt lßng xilanh. Chu tr×nh vµ nguyªn lý ho¹t ®éng cña m¹ch ®iÖn h­ sau: Khi cã ¸p suÊt hoÆc träng lùc t¸c ®éng vµo bé c¶m biÕn P, g©y nªn ®iÖn ¸p tÝn hiÖu ë ngá ra cña nã . §iÖn ¸p nµy cã ®é lín tû lÖ víi ¸p suÊt lßng xilanh , nã ®­îc ®­a ®Õn Q1,Q2,Q3 khuÕch ®¹i lªn ®ñ lín vµ khai b¸o vÒ khèi xö lý. Khèi c¶m biÕn nhiÖt ®é xy lanh Trong ®ã: - Phần tử c¶m biÕn nhiÖt: cã nhiÖm vô tiÕp nhËn sù thay ®æi cña nhiÖt ®é ®Ó thay ®æi néi trë cña nã, do ®ã t¹o thµnh mét tÝn hiÖu ®iÖn cã quy luËt gièng nh­ quy luËt thay ®æi néi trë vµ chÝnh lµ quy luËt thay ®æi vÒ nhiÖt ®é mµ nã thu ®­îc.TÝn hiÖu nµy ®­îc ®Ìn T1 khuÕch ®¹i lªn ®ñ lín ®Ó khai b¸o nhiÖt ®é cña xilanh ®éng c¬ . R1 T1 Rt Rp Ecc §Õn bé xö lý vµ t¹o t/h ®iÒu khiÓn H×nh 2- 2 : M¹ch ®iÖn nguyªn lý ®èng ng¾t theo sù thay ®æi cña nhiÖt ®é Rp,Rt: t¹o thµnh bé c¶m biÕn vµ ph©n cùc cho T1 R1,t¶i củaT1, T1, khuÕch ®¹i tÝn hiÖu c¶m biÕn khai b¸o nhiÖt ®é xilanh Khèi c¶m biÕn vµ khai b¸o vÞ trÝ cña van tiÕt l­u Rp: ®iÖn trë thay ®æi ph©n cùc cho T1 R1: ®iÖn trë t¶I cñaT1 vµ ph©n cùc B cho T2 R2: ®iÖn trë t¶I cñaT2 vµ ph©n cùc R3: ®iÖn trë æn ®Þnh nhiÖt cho T2 vµ t¹o håi tiÕp ©m T1,T2 : KhuÕch ®¹i tÝn hiÖu c¶m biÕn Nguyªn lý ho¹t ®éng cña m¹ch ®iÖn nh­ sau: Khi van më, ¸nh s¸ng räi vµo tranzitor quang ®iÖn T4 t¹o nªn xung ®iÖn ¸p ®Æt vµo vµ ®­îc T1 , T2 khuÕch ®¹i ®ñ lín tr­íc khi ®­a vµo khèi xö lý ®Ó khai b¸o tr¹ng th¸I vÞ trÝ cña van tiÕt l­u R1 T2 R3 T1 T4 R4 Ecc §Õn khèi xö lý vµ t¹o t/h ®iÒu khiÓn Khèi t¹o tÝn hiÖu ®iÒu khiÓn Tõ c¶m biÕn nhiÖt ®é ®Çu vµo . Tõ c¶m biÕn ¸p suÊt khÝ Tõ c¶m biÕn nhiÖt ®é xy lanh Tõ c¶m biÕn l­u l­îng «xy Tõ c¶m biÕn vÞ trÝ van tiÕt l­u Khèi xö lý vµ t¹o tÝn hiÖu ®iÒu khiÓn §Õn c¬ cÊu chÊp hµnh ®iÒu khiÓn van tiÕt l­u Khèi ®iÒu khiÓn van tiÕt l­u Vcc D1 Van tiÕt l­u T5 T/h ®iÒu khiÓn ®Õn Tù nghiªn cøu vµ lµm bµi tËp 1. Tr×nh bµy s¬ ®å khèi, chu tr×nh vµ nguyªn lý ho¹t ®éng cña m¹ch ®iÒu khiÓn hæn hîp nhiªn liÖu - kh«ng khÝ 2. M« t¶ h×nh d¹ng, ®Æc ®iÓm, tÝn hiÖu t¹i ngâ vµo vµ ra cña m¹ch ®iÖn c¸c khèi Khèi c¶m biÕn l­u l­îng «xy Khèi c¶m biÕn nhiÖt ®é ®Çu vµo . Khèi c¶m biÕn ¸p suÊt khÝ Khèi c¶m biÕn nhiÖt ®é xy lanh Khèi c¶m biÕn vµ khai b¸o vÞ trÝ cña van tiÕt l­u Khèi t¹o tÝn hiÖu ®iÒu khiÓn Khèi ®iÒu khiÓn van tiÕt l­u Häc t¹i x­ëng thùc hµnh III- Kiªm tra vµ thay thÕ c¸c khèi bÞ háng trong m¹ch tù ®éng ®iÒu khiÓn hæn hîp nhiªn liÖu kh«ng khÝ KiÓm tra vµ thay thÕ khèi c¶m biÕn l­u l­îng «xy KiÓm tra vµ thay thÕ khèi c¶m biÕn nhiÖt ®é ®Çu vµo . KiÓm tra vµ thay thÕ khèi c¶m biÕn ¸p suÊt khÝ KiÓm tra vµ thay thÕ khèi c¶m biÕn nhiÖt ®é xy lanh KiÓm tra vµ thay thÕ khèi c¶m biÕn vµ khai b¸o vÞ trÝ cña van tiÕt l­u KiÓm tra vµ thay thÕ khèi t¹o tÝn hiÖu ®iÒu khiÓn KiÓm tra vµ thay thÕ khèi ®iÒu khiÓn van tiÕt l­u Thø tù tiÕn hµnh nh­ sau: B­íc 1. Ph©n tÝch s¬ ®å m¹ch. - X¸c ®Þnh vÞ trÝ c¸c khèi trong m¹ch tù ®éng ®iÒu khiÓn hæn hîp nhiªn liÖu kh«ng khÝ - §äc vµ ph©n tÝch ®­îc s¬ ®å m¹ch ®iÖn . B­íc 2.ChÈn ®o¸n - X¸c ®Þnh ®óng hiÖn t­îng h­ háng trong vïng m¹ch tù ®éng ®iÒu khiÓn hæn hîp nhiªn liÖu kh«ng khÝ. - X¸c ®Þnh chÝnh x¸c vïng m¹ch tù ®éng ®iÒu khiÓn hæn hîp nhiªn liÖu kh«ng khÝ B­íc 3. Dß m¹ch thùc tÕ. Thùc hiÖn hai b­íc sau ®©y: - X¸c ®Þnh chÝnh x¸c vÞ trÝ cña m¹ch tù ®éng ®iÒu khiÓn hæn hîp nhiªn liÖu kh«ng khÝ - X¸c ®Þnh chÝnh x¸c vÞ trÝ cña tõng linh kiÖn trong bo m¹ch t­¬ng øng víi s¬ ®å. B­íc 4.KiÓm tra nguéi - BiÕt sö dông thµnh th¹o VOM ®Ó: - Ph¸t hiÖn ®­îc c¸c tr­êng hîp m¹ch in vµ ®Çu nèi ë vïng m¹ch tù ®éng ®iÒu khiÓn hæn hîp nhiªn liÖu kh«ng khÝ.c¬ bÞ ng¾n m¹ch, hë m¹ch. - X¸c ®Þnh c¸c h­ háng kh¸c trong m¹ch tù ®éng ®iÒu khiÓn hæn hîp nhiªn liÖu kh«ng khÝ nh­: §IÖn trë ch¸y. §Ièt, tran si to,®øt ch©n, t¨ng trÞ sè. B­íc 5.KiÓm tra nãng BiÕt sö dông thµnh th¹o VOM vµ dao ®éng ký ®Ó thùc hiÖn ®óng c¸c c«ng viÖc theo tr×nh tù nh­ sau: KiÓm tra khèi c¶m biÕn l­u l­îng «xy KiÓm tra khèi c¶m biÕn nhiÖt ®é ®Çu vµo . KiÓm tra khèi c¶m biÕn ¸p suÊt khÝ KiÓm tra khèi c¶m biÕn nhiÖt ®é xy lanh KiÓm tra khèi c¶m biÕn vµ khai b¸o vÞ trÝ cña van tiÕt l­u KiÓm tra khèi t¹o tÝn hiÖu ®iÒu khiÓn KiÓm tra khèi ®iÒu khiÓn van tiÕt l­u B­íc 6 X¸c ®Þnh linh kiÖn h­ háng. - So s¸nh sè liÖu ®o ®­îc víi sè liÖu ®­a ra trªn s¬ ®å chi tiÕt. - X¸c ®Þnh chÝnh x¸c c¸c linh kiÖn h­ háng ph¶i thay thÕ th«ng qua kÕt qu¶ cña sù kiÓm tra nguéi vµ KiÓm tra nãng. B­íc 7. LËp dù trï vµ lÊy vËt liÖu, linh kiÖn. - §Çy ®ñ vÒ sè l­îng (cã tÝnh ®Õn dù phßng). - §óng chñng lo¹i vµ tham sè hoÆc t­¬ng ®­¬ng. B­íc 8. Th¸o gì linh kiÖn bÞ háng - Sö dông thµnh th¹o má hµn vµ dông cô cÇm tay ®Ó: - Th¸o ®óng linh kiÖn bÞ h­ háng. - Dïng má hµn ®Æc chñng víi nhiÖt ®é võa ph¶i. - Kh«ng ®­îc lµm h­ háng m¹ch in vµ c¸c linh kiÖn kh¸c. B­íc 9. KiÓm tra vµ xö lý m¹ch in sau khi th¸o - X¸c ®Þnh t×nh tr¹ng m¹ch in sau khi th¸o linh kiÖn háng. - M¹ch in sau khi xö lý kh«ng bÞ ®øt m¹ch, ng¾n m¹ch vµ rß rØ. B­íc 10. L¾p r¸p linh kiÖn - Chän linh kiÖn ®óng chñng lo¹i, ®óng tham sè vµ chÊt l­îng tèt. - L¾p linh kiÖn ®óng vÞ trÝ vµ cùc tÝnh. - Mèi hµn tiÕp xóc tèt, bãng, trßn. B­íc 11. VÖ sinh m¹ch - C¸c mèi hµn, bo m¹ch s¹ch sÏ. - Kh«ng cßn bôi thiÕc B­íc 12. C©n chØnh C©n chØnh khèi c¶m biÕn l­u l­îng «xy C©n chØnh khèi c¶m biÕn nhiÖt ®é ®Çu vµo . C©n chØnh khèi c¶m biÕn ¸p suÊt khÝ C©n chØnh khèi c¶m biÕn nhiÖt ®é xy lanh C©n chØnh khèi c¶m biÕn vµ khai b¸o vÞ trÝ cña van tiÕt l­u C©n chØnh khèi t¹o tÝn hiÖu ®iÒu khiÓn C©n chØnh khèi ®iÒu khiÓn van tiÕt l­u Bµi 7 m¹ch tù ®éng ®Õm tèc ®é M· bµi :HAR 02 07 07 Giíi thiÖu : Bµi häc nh»m cung cÊp cho häc sinh nh÷ng kiÕn thøc vª c¸c hÖ thèng m¹ch tù ®éng ®Õm tèc ®é øng dông trong ngµnh söa ch÷a ¤t«, gióp cho häc sinh ph©n tÝch ®óng m¹ch ®iÖn vµ l¾p ®Æt, söa ch÷a ®­îc c¸c hÖ thèng m¹ch ®iÖn ®ã. Môc tiªu thùc hiÖn: - Tr×nh bµy ®óng s¬ ®å khèi, chu tr×nh vµ nguyªn lý ho¹t ®éng cña m¹ch ®Õm tèc ®é ®éng c¬ - Tr×nh bµy ®óng h×nh d¹ng, ®Æc ®iÓm, tÝn hiÖu t¹i ngâ vµo vµ ra cña m¹ch ®iÖn c¸c khèi - KiÓm tra vµ thay thÕ ®­îc c¸c khèi bÞ h­ háng trong m¹ch ®Õm tèc ®é cña ®éng c¬ Néi dung chÝnh: I . S¬ ®å khèi, chu tr×nh vµ nguyªn lý ho¹t ®éng cña m¹ch ®Õm tèc ®é ®éng c¬ II . Tr×nh bµy h×nh d¹ng, ®Æc ®iÓm, tÝn hiÖu t¹i ngâ vµo vµ ra cña m¹ch ®iÖn c¸c khèi 1- H×nh d¹ng, ®Æc ®iÓm, tÝn hiÖu t¹i ngâ vµo vµ ra cña m¹ch ®iÖn khèi c¶m biÕn t­¬ng t¸c ®Çu vµo . 2- H×nh d¹ng, ®Æc ®iÓm, tÝn hiÖu t¹i ngâ vµo vµ ra cña m¹ch ®iÖn khèi ®Õm xung. 3- H×nh d¹ng, ®Æc ®iÓm, tÝn hiÖu t¹i ngâ vµo vµ ra cña m¹ch ®iÖn khèi gi¶i m· . 4- H×nh d¹ng, ®Æc ®iÓm, tÝn hiÖu t¹i ngâ vµo vµ ra cña m¹ch ®iÖn khèi giao tiÕp chuyÓn ®æi. 5- H×nh d¹ng, ®Æc ®iÓm, tÝn hiÖu t¹i ngâ vµo vµ ra cña m¹ch ®iÖn khèi hiÖn thÞ. III- KiÓm tra vµ thay thÕ c¸c khèi trong m¹ch ®iÖn ®Õm ®Õm tèc ®é ®éng c¬. 1- KiÓm tra vµ thay thÕ khèi c¶m biÕn t­¬ng t¸c ®Çu vµo . 2- KiÓm tra vµ thay thÕ khèi ®Õm xung. 3- KiÓm tra vµ thay thÕ khèi gi¶i m· . 4- KiÓm tra vµ thay thÕ khèi giao tiÕp chuyªn ®æi. 5- KiÓm tra vµ thay thÕ khèi hiÖn thÞ. Häc t¹i phßng häc lý thuyÕt theo ph¦¬ng ph¸p thuyÕt tr×nh cã th¶o luËn I- S¬ ®å khèi, chu tr×nh vµ nguyªn lý ho¹t ®éng cña m¹ch ®Õm tèc ®é ®éng c¬ Khèi khuÕch ®¹i tÝn hiÖu c¶m biÕn Khèi dao ®éng t¹o xung Khèi c¶m biÕn tia hång ngo¹i Khèi ph¸t tia hång ngo¹i Khèi chØ thÞ tèc ®é ®éng c¬ Khèi nguån cÊp chøc n¨ng vµ nhiÖm vô c¸c khèi Khèi ph¸t tia h«ng ngo¹i: cã nhiÖm vô ph¸t ra chïm tia cã gi¶i sãng cña tia h«ng ngo¹i. Khèi c¶m biÕn thu tia hång ngo¹i:co nhiÖm vô c¶m biÕn tia hång ngaäi ®­a dÕn sau mét vong quay cña motor. Khèi khuÕch ®¹i tÝn hiÖu cã nhiÖm vô khuÕch ®¹i tÝn hiÖu t¹o thµnh tõ kh«i c¶m biÕn ®­a ®Õn. Khèi dao ®éng t¹o xung vu«ng lµ mét m¹ch dao ®«ng ®a hµi ngo¹i kÝch cã nhiÖm vô t¹o ra tÝn hiÖu d­íi dang xung vu«ng. .khèi chi thÞ tèc ®é ®éng c¬:thùo chÊt lµ mét ®ång hå chØ thÞ cã nhiÖm vu khai b¸o cho ta biÕt tèc ®é cua ®éng c¬ lµ bao nhiªu. khèi nguån cã nhiÖm vô cÊp nguån cho c¸c khèi ho¹t ®«ng mét c¸ch æn ®Þnh vi m¹ch co ®é nh¹y cao nªn ®ßi hái cã tèc ®é æn ®inh cao. M¹ch ®iÖn øng dung trong thùc tÕ R8 C5 C6 R3 D1 3 1 2 Q C2 R2 VR R1 R9 C4 R5 C7 C1 R4 R6 - + IC17741 3 2 6 7 4 R7 C 2 4 6 7 1 5 8 0,5-2,5mA VCC T¸c dông linh kiÖn - R1 ,D1:T¹o thµnh khèi ph¸t xung ®ång bé trong ®ã R1 lµ ®iÖn tr¬ h¹n dßng D1 ,D1 lµ LED ph¸t chïm tia cã gi¶i sãng cña tia h«ng ngo¹i. - R2 ,D2 Q: h×nh thµnh khèi c¶m biÕn thu tia h«ng ngo¹i,trong ®ã R2 lµ d diÖn trë t¶i cña Q,D2.D2 lµ phÇn tö c¶m biÒntia hång ngo¹i. - C1 ;lµ tô liªn l¹c. - R3,R6 h×nh thµnh m¹ch cÇu ph©n ¸p. - C2: tô tho¸t xoay chiÒu. - R4,R5: ®iÖn trë h¹n dßng. - R7,C:t¹o thanh m¹ch håi tiÕp tõ ch©n 6 vÒ ch©n 2 cña IC17741 - IC17741:cã nhiÖm vô khuÕch ®¹u ®¶o pha tÝn hiÖu. - IC555:,R8,C4,C5,VR,R9: t¹o thµnh m¹ch dao ®éng ®a hµi tù kÝch.. - IC7812:lµ IC æn ¸p nguån 12V, cung cÊp cho m¹ch. Nguyªn lÝ ho¹t ®éng Khi m¹ch ®iÖn vµ motor ®­îc cÊp nguån, t¹i thêi ®iÓm nay motor quay,led D1 x ®­îc cÊp nguån th«ng qua R1 vµ ph¸t ra chum tia cã gi¶i sãng cña tia hång ngo¹i.Tia nµy ®­îc chiÒu tíi D2 th«ng qua khe hë trªn b¸nh ®µ, cø mét vong quay cua motor th× D1 l¹i chiÕu tíi D2 mét lÇn th«ng qua khe hë trªn b¸nh ®µ ,cø nh­ vËy motor quay cang nhanh thi sè lÊn chiÕu vµo D2 cang nhiÒu. T¹i thêi ®iÓm D2 thu mét tia h«ng ngo¹i th× D2 th«ng m¹nh dÉn ®Õn ¸p t¹i ch©n C cña transistor Q gi¶m, sau khi b¸nh ®µ cña motor quay qua khái vi trÝ khe hë th× D2 kh«ng ®­îc tia h«ng ngo¹i,th× D2 ng­ng dÉn ¸p t¹i ch©n C cña transistor Q tang lªn trë lai thêi ®iÓm ban ®Çu khi ta cÊp nguon cho m¹ch.cø cho c¸c vong quay kh¸c, v× vËy tÝn hiÖu ra t¹i ch©n C transistor Q co dang tÝn hiÖu hinh vu«ng. TÝn hiÖu nµy ®­îc ®­a ®Õn ch©n 3 cña IC 17741 th«ng qua tô liªn l¹c C1 ë d©y tin hiÖu ®­îc khuÕch ®¹i ®¶o pha lªn ®ñ lín råi ®­a tíi kÝch cho m¹ch dao ®éng ®a hµi ngo¹i kÝch tÝn hiÖu ra t¹i ch©n 6 cña IC17741 cã d¹ng Tin hiÖu nay ®­¬c ®ua ®Õn chan 2 cña IC555 (IC dao ®éng ®a hµingo¹i kÝch) tai ®ay tÝn hiÖu lÊy ra t¹i ch©n 3 cña m¹ch dao ®éng tÝn hiÖu xung vu«ng,tÝn hiÖu nµy ®­îc ®ua tíi ®ång hå ®Ó chØ thÞ ®é quay cña ®éng c¬ II- H×nh d¹ng , ®Æc ®iÓm ,tÝn hiÖu t¹i ngâ vµo vµ ra cña c¸c khèi 1- H×nh d¹ng , ®Æc ®iÓm ,tÝn hiÖu t¹i ngâ vµo vµ ra cña khèi c¶m biÕn t­¬ng t¸c ®Çu vµo. - M¹ch ®iÖn th­êng kÕt cÊu víi c¸c khèi sau : Khèi c¶m biÕn quang ®iÖn Khèi khuyÕch ®¹i tÝn hiÖu c¶m biÕn §Õn khèi xö lý Trong ®ã : khèi c¶m biÕn quang ®iÖn: §Ó khai b¸o tèc ®é cña ®éng c¬ ®Õn cho khèi xö lý trong kü thuËt ng­êi ta g¾n vËt lµm dÊu ®Ó ®Õm tèc ®é quay cña ®éng c¬ .khèi c¶m biÕn sÏ tiÕp nhËn sù thay ®æi ¸nh s¸ng cña vÖt dÊu ®Ó t¹o ra mét chuæi xung ®iÖn cã tÇn sè thay ®æi theo tèc ®é quay cña ®éng c¬. Khèi c¶m biÕn lµ khèi cã ®é nh¹y cao nªn th«ng th­êng ng­êi ta dïng c¸c phÇn tö nh­ :Transistor, Dièt quang, vµ c¸c tÕ bµo quang ®iÖn. Khèi khuÕch ®¹i tÝn hiÖu c¶m biÕn c¶m biÕn:lµ khèi cã nhiÖm vô tiÕp nhËn tÝn hiÖu tõ bé c¶m biÕn vµ khuÕch ®¹i nã lªn ®ñ lín ®Ó d­a ®Õn trung t©m xö lý. Trong thùc tÕ, ng­êi ta cã thÓ t¹o ra rÊt nhiÒu kiÓu m¹ch kh¸c nhau , nh­ng th­êng dïng m¹ch khuÕch ®¹i m¾c phøc hîp . M¹ch ®iÖn nguyªn lý: R2 HI §Õn trung t©m xö lý 2 R1 T2 R3 T3 T1 T Rp R4 - Chøc n¨ng ,t¸c dông cña c¸c linh kiÖn . Rp: ®iÖn trë thay ®æi ph©n cùc cho T1 R1: ®iÖn trë t¶I T1 vµ dÉn thiªn ¸p ph©n cho cùc B cña T2 R2: ®iÖn trë t¶I T2 vµ dÉn thiªn ¸p ph©n cho cùc B cñaT3 R3: ®iÖn trë æn ®Þnh nhiÖt cho T2 vµ t¹o håi tiÕp ©m R4 T¶I cña tÇng T 3 . T1,T2,T3,: KhuÕch ®¹i tÝn hiÖu c¶m biÕn - Chu tr×nh vµ nguyªn lý ho¹t ®éng cña m¹ch ®iÖn Khi xung ®iÖn ¸p ®ùoc t¹o nªn bëi vÕt s¸ng t¸c ®éng vµo c¶m biÕn. Xung ¸nh s¸ng ®ã chiÕu vµo phÇn tö c¶m biÕn quang ®iÖn t¹o nªn chuæi xung ®iÖn cã tÇn sè b»ng tèc ®é quay cña phÇn tö lµm d¸u vµ tû lÖ thuËn víi tãc ®é cña ®éng c¬ .Chuæi xung ®iÖn nµy ®­a ®Õn T1 , T2 ,T3 , T4 khuÕch ®¹i lªn ®ñ lín ®Ó ph¶n ¸nh tèc ®é cña ®éng c¬ cho khèi xö lý biÕt 2- H×nh d¹ng , ®Æc ®iÓm ,tÝn hiÖu t¹i ngâ vµo vµ ra cña khèi ®Õm xung. - m¹ch ®Õm cã nhiÒu lo¹i m¹ch ®Õm nh­ m¹ch ®Õm thang m­êi s¸u , m¹ch ®Õm thang m­êi v.v trong thùc tÕ víi c¸c chØ thÞ sè ng­êi ta th­êng dïng m¹ch ®Õm thang m­êi ®Ó tiÖn quang s¸t vµ dÔ ®äc. M¹ch ®Õm thang 10 gåm 4 trig¬ nèi tiÕp nhau nh­ h×nh 2- 6a Do m¾c 4 trig¬ nèi tiÕp , nÕu thùc hiÖnn b×nh th­êng cã thÓ tíi 16 sè ®Ó chØ ®¹t tíi 10 sè v¬i 4 trig¬ cÇn ph¶i thªm kh©u ph¶n håi , khi ®Õm ®Õn 9 xung tÊt c¶ c¸c trig¬ ®iÒu tr¶ vÒ tr¹ng th¸i 1 vµ xung th­ 10 , c¸c trig¬ trë vÒ 0 H×nh 2- 6. S¬ ®å logic cña bé ®Õm thËp ph©n vµ biÓu ®å c¸c ®Çu ra t t t t t b) Y11 Y21 X Y31 Y41 R Y20 S Y21 Y30 Y41 1 Y31 a) 2 Y40 3 R 4 S R S R S Y10 Y11 3- H×nh d¹ng , ®Æc ®iÓm ,tÝn hiÖu t¹i ngâ vµo vµ ra cña khèi gi¶i m·. M· ho¸ : M· ho¸ lµ nh÷ng kÝ hiÖu vÒ mét tËp hîp sè , tõ tæ hîp cña c¸c kÝ hiÖu ta cã thÓ ®äc ®­îc bÊt k× sè nµo Cã c¸c lo¹i m· ho¸ sau M· c¬ sè 10 , ®ã lµ hÖ ®Õm thËp ph©n cã 10 kÝ tù tõ 0 ,1,2 ,3 ..,9 M· c¬ sè 2 lµ m· ho¸ c¸c tr¹ng th¸i ®­îc kÝ hiÖu 0 va 1 ( m· nhÞ ph©n) §Ó thùc hiÖn m· ho¸ ng­êi ta th­êng dïng c¸c bé trig¬ hinh 2- 5 lµ s¬ ®å cña 1 trig¬ gåm hai ®Çu vµo S vµ R vµ mét ®Çu vµo chung T , 2 ®Çu ra Q vµ víi tÝn hiÖu yo vµ y1 5- H×nh d¹ng , ®Æc ®iÓm ,tÝn hiÖu t¹i ngâ vµo vµ ra cña khèi chuyÓn ®æi - hiÖn thÞ. - C¬ cÊu hiÖn thi sè b»ng lÐt 7 ®o¹n Nguyªn lÝ chØ thÞ sè H×nh 2- 4 lµ s¬ ®å khèi cña bé chØ thÞ sè . §¹i l­îng ®o x(t) qua bé biÕn ®ái thµnh xung (B§X) , sè xung N tØ lÖ víi ®é lín x(t) ®­îc ®­a vµo bé m· ho¸ (MH) , bé gi¶i m·(GM) vµ ®Ìn hiÖn sè . C¸c kh©u m· ho¸ , gi¶i m· vµ ®Ìn hiÖn sè t¹o thµnh bé chØ thÞ sè . - Bé hiÖn sè (chØ thÞ sè ) + HiÖn sè b»ng diot ph¸t quang : khi co sù t¸i hîp c¸c phÇn tö mang ®iÖn xuÊt hiÖn t¹i líp tiÕp xóc p.n ®Þnh thiªn thuËn nh­ c¸c ®iÖn tö tõ n sang t¸i hîp vãi lç trèng ë p chóng sÏ ph¸t ra n¨ng l­îng d­íi d¹ng nhiÖt ¸nh s¸ng, NÕu vËt liÖu b¸n dÉn trong suèt th× ¸nh s¸ng ®­îc ph¸t ra vµ líp tiÕp xóc lµ nguån s¸ng ( ®i«t ph¸t quang LED) Hinh 2- 7 a lµ mÆt cÇu cña LED b¶y thanh c¸c ®Ìn LED nµy cã anot chung hinh 2 - 7c ( hoÆc tÊt c¶ c¸c catèt chung). §é sôt ¸p trªn LED ®Þng thiªn thuËn 1,2V vµ dßng ®iÖn thuËn kho¶ng 20mA g c b H×nh 2-7. Bé hiÖn sè b¶y thanh c Mµng vµng nèi cat«t Lo¹i n ªpitaxi b d d c) + v T¸i hîp c¸c phÇn tö mang ®iÖn b) a ChÊm thËp ph©n g a f f e KhuyÕch t¸n lo¹i p e a) ¸nh s¸ng ph¸t x¹ Mµng kim lo¹i nèi anot + ®Ìn hiÖn sè tinh thÓ láng (LCD) tinh thÓ láng lµ mét trong c¸c hîp chÊt h÷u c¬ cã tÝnh chÊt quang häc . Chung ®­îc ®Æc thµnh líp gi÷a c¸c tÊm kÝnh víi c¸c ®iÖn cùc trong suèt kÕt tña ë mÆt trong , dßng toµn phÇn dïng ®Ó kÝch hoÆt tinh thÓ láng kho¶ng 300 nguån cung cÊp lµ nguån xoay chiÒu ( h×nh sin hoÆc vu«ng) Thuû tinh tinh thÓ láng MÆt g­¬ng trong « ph¶n x¹ kho¶ng trèng H×nh 2-8 : a) CÊu t¹o b) Bé hiÖn sè m¸y tÝnh b) a) MÆt ph¼ng - Bé gi¶i m· : lµ thiÕt bÞ dïng ®Ó biÕn ®æi tõ m· c¬ sè 2 hoÆc m· 2-10 thµnh m· c¬ sè 10 nghÜa lµ thÓ hiÖn ra d­íi d¹ng sè thËp ph©n, ngµy nay c¸c bé gi¶i m· ®­îc chÕ t¹o d­íi d¹ng vi m¹ch 23 22 21 H×nh 2-41 . Bé gi¶i m· 7 thanh 20 Ucc =+5V d 1 e R1 a f g R7 g Bé gi¶I m· 7 thanh R2 b a b c Vi m¹ch SN74247 cã cac ®Çu ra hë cùc gãp dïng ®iÒu khiÓn LED cã chïn Anèt +5V c¸c ®iÖn trë R1; R7 ®Ó h¹n chÕ dßng ®èt anèt (5-20mA) B¶ng 2-2 minh ho¹ sù lµm viÖc cña bé gi¶i m· b¶y thanh Ch÷ sè §Çu vµo m· nhÞ ph©n §Çu ra led 7 thanh Z 23 22 21 20 A b c d e f g 0 0 0 1 0 1 1 1 1 1 1 0 1 0 0 1 1 0 1 1 0 0 0 0 2 0 0 0 0 1 1 0 1 1 0 1 3 0 0 0 1 1 1 1 1 0 0 1 4 0 1 1 0 0 1 1 0 0 1 1 5 0 1 1 1 1 0 1 1 0 1 1 6 1 0 0 0 1 0 1 1 1 1 1 7 1 0 0 1 1 1 1 0 0 0 0 8+ph 1 1 1 0 1 1 1 1 1 1 1 9 1 1 1 1 1 1 1 1 0 1 1 10 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 - C¬ cÊu ®o kiÓu c¬ ®iÖn Khi cho dßng ®iÖn vµo mét c¬ cÊu chØ thÞ c¬ ®iÖn ,do t¸c ®éng cña tõ tr­êng lªn phÇn ®éng cña c¬ cÊu ®o sÏ t¹o ra mét momen quay M.§é lín cña momen nµy tû lÖ víi ®é lín cña dßng ®iÖn ®­a vµo c¬ cÊu: Mq = We - n¨ng l­îng ®iÖn tõ tr­êng ; - gãc quay phÇn ®éng. NÕu ®Æt vµo trôc cña phÇn ®éng mét lß xo c¶n ;khi phÇn quay lß xo bÞ xo¾n l¹i sinh ra m«men c¶n (M).M«men nµy tû lÖ thuËn víi gãc lÖch µ vµ ®­îc biÓu diÔn d­íi biÓu thøc: M= D D-hÖ sè phô thuéc vµo kÝch th­íc vµ vËt liÖu chÕ t¹o lß xo. Khi m«men c¶n bµng m«men quay ,phÇn ®éng cña c¬ cÊu dõng l¹i ë vÞ trÝ c©n b»ng : Mq = Mc. ta cã : ® §©y lµ ph­¬ng tr×nh ®Æc tÝnh thang ®o tõ ®ã ta biÕt ®­îc ®Æc tÝnh cña thang vµ tÝnh chÊt cña c¬ cÊu chØ thÞ . VÞ trÝ c©n b»ng cã thÓ x¸c ®Þnh b»ng ®å thÞ nh­ h×nh 2 - 10 .øng víi c¸c dßng ®iÖn kh¸c nhau ta cã gãc lÖch kh¸c nhau (víi dßng I1 ta cã µ c1, víi dßng I ta cã ). Mq2 M Mc c2 c1 Mq1 M H×nh 2-10 - Trôc vµ trô Lµ bé phËn ®¶m b¶o cho phÇn ®éng quay trªn trôc nh­ khung quay,kim chØ ,lß xo c¶n v.v.Trôc lµm b»ng thÐp trßn cã ®­êng kÝnh tõ 0,8 ¸ 1,5mm ®Çu trôc h×nh chãp víi gãc ®Ønh y = 45 ¸ 60 ®é vµ ®Ønh b¸n cÇu cã b¸n kÝnh 0,05 ¸ 0,3 mm(h×nh 2- 11).Trôc ®­îc chÕ t¹o b»ng lo¹i thÐp cøng pha iridi hoÆc osimi.Trô ®ë lµm b»ng ®¸ cøng (agat hay cacbua rundum). - Lß xo ph¶n kh¸ng. Lµ chi tiÕt thùc hiÖn hai nhiÖm vô :T¹o ra m«menc¶n vµ dÈn dßng ®iÖn vµo khung d©y .Lß xo ®­îc chÕ t¹o thµnh h×nh xo¾n èc (hinh 2-12)tõ ®ång berili hoÆc ®ång phètpho ®Ó cã ®é ®µn håi tèt vµ dÓ hµn. - D©y c¨ng vµ d©y treo Khi cÇn gi¶m m«men c¶n ®Ó t¨ng ®é nh¹y cña c¬ cÊu chØ thÞ ng­êi ta thay lß xo b»ng d©y c¨ng hoÆc d©y treo (h×nh 2-13).d©y c¨ng vµ d©y treo lµ c¸c ®o¹n d©y ph¼ng, cã thiÕt diÖn h×nh ch÷ nhËt ®­îc lµm b»ng ®ång berili hoÆc ®ång photpho. M«nmen ph¶n kh¸ng cña d©y c¨ng vµ d©y treo nhá vµ tr¸nh ®­îc ma s¸t - kim chØ Kim chØ lµ chi tiÕt ®­îc chÕ t¹o b»ng nh«m hoÆc hîp kim nh«m, víi dông cô cã cÊp chÝnh x¸c cao, kim ®­îc lµm b»ng thuû tinh. H×nh d¸ng cña kim phô thuét vµo cÊp chÝnh x¸c cña dông cô ®o vµ vÞ trÝ ®Æt dông cô ®Ó quan s¸t . H×nh 2-14 lµ mét sè lo¹i kim chØ th­êng dïng. - Thang ®o Thang ®o lµ dông cô ®Ó kh¾c ®é c¸c gi¸ trÞ cña ®¹i l­îng. Cã nhiÒu lo¹i thang ®o kh¸c nhau tuú thuéc vµo cÊp chÝnh x¸c vµ b¶n chÊ cña c¬ cÊu chØ thÞ. Thang ®o th­êng ®­îc chÕ t¹o tõ nh«m l¸, trªn mÆt kh¾c v¹ch chia ®é. §Ó tr¸nh sai sè khi ®äc ®«I khi ng­êi ta ®Æt g­¬ng ph¼ng chiÕu phÝa d­íi thang ®o. H×nh 2-15 lµ mét thang ®o th­êng dïng. - Bé phËn c¶n dÞu: lµ bé phËn ®Ó gi¶m qu¸ tr×nh dao ®éng cña phÇn dao ®éng vµ x¸c ®Þnh vÞ trÝ c©n b»ng ®­îc nhanh chãng. C¶n dÞu ®­îc ph©n thµnh 2 lo¹i : C¶n dÞu kh«ng khÝ vµ c¶n dÞu c¶m øng tõ. + C¶n dÞu kh«ng khÝ cã cÊu t¹o nh­ hinh 2-16a gåm mét hép kÝn trong ®ã cã l¸ nh«m chuyÓn ®éng g¾n liÒn víi trôc quay. Khi phÇn ®éng cña c¬ cÊu chØ thÞ chuyÓn ®éng, l¸ nh«m chuyÓn ®éng theo t¹o nªn lùc c¶n lµm gi¶m qu¸ tr×nh dao ®éng . + C¶n dÞu c¶m øng tõ gåm mét l¸ nh«m máng cã d¹ng h×nh qu¹t di chuyÓn trong khe hë cña nam ch©m vÜnh cöu (h×nh 2-16b). Khi l¸ nh«m chuyÓn ®éng, tõ tr­êng xuyªn qua l¸ nh«m t¹o nªn dßng c¶m øng trong l¸ nh«m chãng l¹i sù di chuyÓn ®ã. Tù nghiªn cøu vµ lµm bµi tËp 1. Tr×nh bµy ®óng s¬ ®å khèi, chu tr×nh vµ nguyªn lý ho¹t ®éng cña m¹ch ®Õm tèc ®é ®éng c¬ 2. Tr×nh bµy ®óng h×nh d¹ng, ®Æc ®iÓm, tÝn hiÖu t¹i ngâ vµo vµ ra cña m¹ch ®iÖn c¸c khèi H×nh d¹ng, ®Æc ®iÓm, tÝn hiÖu t¹i ngâ vµo vµ ra cña m¹ch ®iÖn khèi c¶m biÕn t­¬ng t¸c ®Çu vµo . H×nh d¹ng, ®Æc ®iÓm, tÝn hiÖu t¹i ngâ vµo vµ ra cña m¹ch ®iÖn khèi ®Õm xung. H×nh d¹ng, ®Æc ®iÓm, tÝn hiÖu t¹i ngâ vµo vµ ra cña m¹ch ®iÖn khèi gi¶i m· . H×nh d¹ng, ®Æc ®iÓm, tÝn hiÖu t¹i ngâ vµo vµ ra cña m¹ch ®iÖn khèi giao tiÕp chuyÓn ®æi. H×nh d¹ng, ®Æc ®iÓm, tÝn hiÖu t¹i ngâ vµo vµ ra cña m¹ch ®iÖn khèi hiÖn thÞ. Häc t¹i x­ëng thùc hµnh III- KiÓm tra vµ thay thÕ c¸c khèi trong m¹ch ®iÖn ®Õm tèc ®é ®éng c¬. KiÓm tra vµ thay thÕ khèi c¶m biÕn t­¬ng t¸c ®Çu vµo . KiÓm tra vµ thay thÕ khèi ®Õm xung. KiÓm tra vµ thay thÕ khèi gi¶i m· . KiÓm tra vµ thay thÕ khèi giao tiÕp chuyªn ®æi. KiÓm tra vµ thay thÕ khèi hiÖn thÞ. Thø tù tiÕn hµnh nh­ sau: B­íc 1. Ph©n tÝch s¬ ®å m¹ch. - X¸c ®Þnh vÞ trÝ c¸c khèi trong m¹ch ®iÖn ®Õm tèc ®é ®éng c¬. - §äc vµ ph©n tÝch ®­îc s¬ ®å m¹ch ®iÖn . B­íc 2.ChÈn ®o¸n - X¸c ®Þnh ®óng hiÖn t­îng h­ háng trong vïng m¹ch ®iÖn ®Õm tèc ®é ®éng c¬. - X¸c ®Þnh chÝnh x¸c vïng m¹ch ®iÖn ®Õm tèc ®é ®éng c¬. B­íc 3. Dß m¹ch thùc tÕ. Thùc hiÖn hai b­íc sau ®©y: - X¸c ®Þnh chÝnh x¸c vÞ trÝ cña m¹ch ®iÖn ®Õm tèc ®é ®éng c¬. - X¸c ®Þnh chÝnh x¸c vÞ trÝ cña tõng linh kiÖn trong bo m¹ch t­¬ng øng víi s¬ ®å. B­íc 4.KiÓm tra nguéi - BiÕt sö dông thµnh th¹o VOM ®Ó: - Ph¸t hiÖn ®­îc c¸c tr­êng hîp m¹ch in vµ ®Çu nèi ë vïng m¹ch ®iÖn ®Õm tèc ®é ®éng c¬ bÞ ng¾n m¹ch, hë m¹ch. - X¸c ®Þnh c¸c h­ háng kh¸c trong m¹ch ®iÖn ®Õm tèc ®é ®éng c¬. nh­: §IÖn trë ch¸y. §Ièt, tran si to,®øt ch©n, t¨ng trÞ sè. B­íc 5.KiÓm tra nãng BiÕt sö dông thµnh th¹o VOM vµ dao ®éng ký ®Ó thùc hiÖn ®óng c¸c c«ng viÖc theo tr×nh tù nh­ sau: KiÓm tra vµ thay thÕ khèi c¶m biÕn t­¬ng t¸c ®Çu vµo . KiÓm tra vµ thay thÕ khèi ®Õm xung. KiÓm tra vµ thay thÕ khèi gi¶i m· . KiÓm tra vµ thay thÕ khèi giao tiÕp chuyªn ®æi. KiÓm tra vµ thay thÕ khèi hiÖn thÞ. B­íc 6 X¸c ®Þnh linh kiÖn h­ háng. - So s¸nh sè liÖu ®o ®­îc víi sè liÖu ®­a ra trªn s¬ ®å chi tiÕt. - X¸c ®Þnh chÝnh x¸c c¸c linh kiÖn h­ háng ph¶i thay thÕ th«ng qua kÕt qu¶ cña sù kiÓm tra nguéi vµ KiÓm tra nãng. B­íc 7. LËp dù trï vµ lÊy vËt liÖu, linh kiÖn. - §Çy ®ñ vÒ sè l­îng (cã tÝnh ®Õn dù phßng). - §óng chñng lo¹i vµ tham sè hoÆc t­¬ng ®­¬ng. B­íc 8. Th¸o gì linh kiÖn bÞ háng - Sö dông thµnh th¹o má hµn vµ dông cô cÇm tay ®Ó: - Th¸o ®óng linh kiÖn bÞ h­ háng. - Dïng má hµn ®Æc chñng víi nhiÖt ®é võa ph¶i. - Kh«ng ®­îc lµm h­ háng m¹ch in vµ c¸c linh kiÖn kh¸c. B­íc 9. KiÓm tra vµ xö lý m¹ch in sau khi th¸o - X¸c ®Þnh t×nh tr¹ng m¹ch in sau khi th¸o linh kiÖn háng. - M¹ch in sau khi xö lý kh«ng bÞ ®øt m¹ch, ng¾n m¹ch vµ rß rØ. B­íc 10. L¾p r¸p linh kiÖn - Chän linh kiÖn ®óng chñng lo¹i, ®óng tham sè vµ chÊt l­îng tèt. - L¾p linh kiÖn ®óng vÞ trÝ vµ cùc tÝnh. - Mèi hµn tiÕp xóc tèt, bãng, trßn. B­íc 11. VÖ sinh m¹ch - C¸c mèi hµn, bo m¹ch s¹ch sÏ. - Kh«ng cßn bôi thiÕc B­íc 12. C©n chØnh C©n chØnh khèi c¶m biÕn t­¬ng t¸c ®Çu vµo . C©n chØnh khèi ®Õm xung. C©n chØnh khèi gi¶i m· . C©n chØnh khèi giao tiÕp chuyªn ®æi. C©n chØnh khèi hiÖn thÞ. Pan th­êng gÆp vµ c¸ch kh¾c phôc Pan 1: Khi ( A) ë vÞ trÝ (1 )thi cã nguån cÊp cho ch©n ( C) transistor ( Q)th«ng qua ®iÖn trë ( R1) m¹ch ho¹t ®éng b×nh th­êng. Khi A n»m ë vÞ trÝ ( 2) ta xem nh­ ®iÖn trë R2 bÞ ®øt (®iÖn ¸p cÊp cho ch©n C cña transistor kh«ng cã vµ ¸p ph©n cùc kh«ng ®o ®­îc v× tÝn hiÖu ®­a ®Õn ë mÊt thÊp nªn sau khi ®ua qua ( IC17741) khuÕch ®¹i ®¶o pha lªn. Nªn ta thÊy hiÖn t­îng sau khi chuyÓn c«ng t¾c( A) qua vi trÝ (2) th× kim ®«ng chØ thÞ t¨ng lªn ®ét ngét. Pan 2: Khi ( b) ë vÞ trÝ (1) th× ®iÖn trë R3 cã ¸p ph©n cùc cho ( IC) thuËt to¸n 7741, lóc nµy ( IC17741) ho¹t ®«ng b×nh th­êng. NÕ( B) tõ(1) sang vÞ trÝ ( 2) ta xem nh­ ®iÖn trë R3 bÞ ®øt, dÉn ®Õn kh«ng cã ¸p ph©n c­c cho( IC17741) lµm cho IC17741 kh«ng ho¹t ®éng do vËy khi ta ®o th× kim ®«ng hå chØ thÞ kh«ng lªn, m¹ch kh«ng ®o ®­îc tèc ®é cña ®éng c¬. Pan 3 : Lóc nay khoa (C ) ë v Þ trÝ (1) sang vÞ tri(2) luc nµy ngu«n nu«i IC17741 ho¹t ®«ng binh th­êng. NÕu chuyÓn c«ng t¾c ( C) tõ vÞ trÝ (1) sang vÞ trÝ (2) th× lóc nµy nguån nu«i cÊp cho IC17741 bi ®øt, dÉn ®Õn IC17741 kh«ng ho¹t ®éng tÝn hÖu c¶m biÕn ®ua tíi IC17741 sÏ bi d¸n ®o¹n t¹i ®©y, nªn kh«ng cã tÝn hiÖu ®­a ®Õn cho mach dao ®«ng ®a hµi ngo¹i kÝch nªn m¹ch nay kh«ng lµm viÖc, kim ® ång hå chØ thÞ kh«ng lªn, m¹ch kh«ng ®o ®­îc. Pan 4: Luc nµy khoa ( D) ë vÞ trÝ (1) nguån nu«i cña IC555 ®­îc cÊp th«ng qua ®iÖn trë h¹n dßng R8 ,IC555 ho¹t ®éng b×nh th­êng. NÕu chuyÓn c«ng t¾c tõ vÞ tri(1) sang vÞ tri(2) lóc nµy ta xem ®iÖn trë R8 bi døt, Êt nguån cÊp cho IC555 ho¹t ®éng.NÕu mach dao ®éng ®a hµi ngo¹i kÝch kh«ng ho¹t ®éng, tÝn sau khi khuÕch ®¹i ®­îc ®­a ®Õn cÊp cho m¹ch,v× vËy kh«ng lµm viÖc nªn tÝn hiÖu c¶m biÕn ®­a ®Õn ®ång bé chØ thÞ kh«ng cã vi vËy m¹ch kh«ng ®o ®­îc. Pan 5 : Lóc kho¸ ( E) ë vÞ trÝ (1),( D1) ®­îc nèi mass,kÝn m ¹ch,lóc cÊp ngu«n D1 phat ra mét chïm tia co gi¶i sãng cña tia hång ngo¹i ® Ó chiÕu ®Õn cho D2..NÕu chuyÓn c«ng t¾c tõ v Þ tr Ý (1) sang v Þ tr Ý (2)lóc nµy D1 hë mass D1 sÏ kh«ng ph¸t ra dßng tia cã gi¶i sãng tia hång ngo¹i , nªn kh«ng cã tia hång ngo¹i chiÕu ®Õn D2 qua khe hë b¸nh ®µ , D2 kh«ng dÉn nªn tÝn hiÖu c¶m biÕn khi ®ã ®­a tíi m¹ch khuÕch ®¹i kh«ng cã dÉn ®Õn m¹ch kh«ng ho¹t ®éng kim ®ång hå chØ thÞ kh«ng lªn. Pan 6 : lóc kho¸ ( F) tõ vÞ tri (1) sang vÞ trÝ (2) lóc nµy ch©n E cña transÝtor Q kh«ng ho¹t ®éng tÝn hiÖu c¶m biÕn ®­a ®Õn. NÕu chuyÓn c«ng t¾c (F) tõ vÞ tri (1) sang vÞ tri (2) lóc nµy ch©n E cña transistor hë mass transitor Q kh«ng ho¹t ®éng tÝn hiÖu c¶m biÕn t¹o thµnh ®­îc lÊy ra ë ch©n C cña transistor Q kh«ng cã nªn kh«ng cã tÝn hiÖu ®­a qua c¸c m¹ch kh¸c, m¹ch kh«ng ho¹t ®éng kim ®ång hå chØ thÞ kh«ng lªn. Pan 7 : lóc kho¸ G ë vÞ trÝ (1) tô C3 ®Êu mass ,v× C5 cã nhiÖm vô dËp xung nhän nªn m¹ch ho¹t ®éng æn ®Þnh h¬n. NÕu chuyÓn c«ng t¾c (G) tõ vÞ trÝ (1) sang vÞ trÝ (2) lóc nµy tô C5 hë mass ,m¹ch ®iÖn vÉn ho¹t ®éng,v× C5 nªn kh«ng dËp t¾c xung nhiÔu kim ®ång hå chØ thÞ kh«ng ho¹t ®éng. Pan 8 : Lóc kho¸ H ë vÞ tri(1) ®ång hå chØ thÞ nèi mass nªn kÝn m¹ch khi ®ã ®«ng hå tèt. NÕu chuyÓ c«ng t¾c H tõ vÞ trÝ (1) sang vÞ trÝ (2) th× ®ång hå chØ thÞ lóc nµy sÏ hë mass dÉn ®Õn ®«ng hå chØ thÞ kh«ng lªn nªn mach kh«ng ®o ®­îc. Bµi 8 m¹ch tù ®éng ®iÒu khiÓn chuyÓn m¹ch ®a chøc n¨ng. M·bµi :HAR 02 07 08 Giíi thiÖu : M¹ch ®iÒu khiÓn chuyÓn m¹ch ®a chøc n¨ng lµ mét thiÕt bÞ tæ hîp cã kh¶ n¨ng biÕn ®æi tÊt c¶ c¸c d÷ liÖu ë ®Çu vµo theo c¸c m· ®Þa chØ cña nã vµ cho c¸c ®Çu duy nhÊt mét nguån d÷ liÖu ë møc cao .M¹ch kho¸ sè cã c«ng t¾c ®Æt tr­íc lµ mét m¹ch logic tæ hîp cã nhiÒu ®Çu vµo cïng mét lóc ë d¹ng d÷ liÖu sè cã c¸c møc cao thÊp kh¸c nhau cho ra ®Çu ra duy nhÊt mét nguån d÷ liÖu ë ®Çu ra ë møc cao ®ñ møc ®Ó kÝch cho m¹ch c«ng suÊt ho¹t ®éng ð ®iÒu khiÓn chuyÓn m¹ch Môc tiªu thùc hiÖn: Häc xong bµi nµy häc viªn sÏ cã kh¶ n¨ng: Tr×nh bµy ®óng s¬ ®å khèi, nguyªn lý ho¹t ®éng cña mét sè m¹ch ®iÖn tù ®éng ®iÒu khiÓn chuyÓn m¹ch ®a chøc n¨ng. - KiÓm tra vµ thay thÕ ®­îc c¸c khèi bÞ h­ háng trong hÖ thèng chuyÓn m¹ch ®a chøc n¨ng. Néi dung chÝnh: I . S¬ ®å khèi ,nguyªn lý ho¹t ®éng vµ c«ng dông cña m¹ch ®iÖn tù ®éng ®iÒu khiÓn hÖ thèng chuyÓn m¹ch ®a chøc n¨ng . II . KiÓm tra vµ thay thÕ khèi bÞ h­ háng trong hÖ thèng chuyÓn m¹ch ®a chøc n¨ng. 1 - KiÓm tra vµ thay thÕ khèi ®Õm thø tù kÝch thÝch . 2 - KiÓm tra vµ thay thÕ khèi gi¶i m· sè thø tù kÝch thÝch ®Çu vµo. 3 - KiÓm tra vµ thay thÕ khèi giao tiÕp. Häc t¹i phßng häc lý thuyÕt theo ph¦¬ng ph¸p thuyÕt tr×nh cã th¶o luËn I- S¬ ®å khèi ,nguyªn lý ho¹t ®éng vµ c«ng dông cña m¹ch ®iÖn tù ®éng ®iÒu khiÓn hÖ thèng chuyÓn m¹ch ®a chøc n¨ng . 1. S¬ ®å khèi Nguån 12V Nguån dù liÖu 1 Nguån dù liÖu 2 Nguån 5V Nguån dù liÖu 3 M¹ch logic tæ hîp 3 K§ c«ng suÊt 3 ChuyÓn m¹ch 3 M¹ch logic tæ hîp 2 K§ c«ng suÊt 2 ChuyÓn m¹ch 2 M¹ch logic tæ hîp 1 K§ c«ng suÊt 1 ChuyÓn m¹ch 1 - khèi nguån : cung cÊp nguån mét chiÌu æn ®Þnh cho tÊt c¶ c¸c m¹ch .Cô thÓ lµ nguån 5V vµ 12V. Nguån 5V cung cÊp cho c¸c m¹ch tæ hîp. Nguån 12V cung cÊp cho m¹ch c«ng suÊt - khèi d÷ liÖu1,2,3 :chøa c¸c bé m· sè kh¸c nhau t­¬ng øng voi mét thÎ ta co c¸c nguån d÷ liÖu t­¬ng óng. Nh­ vËy mét thÎ chØ cã thÓ më mét kho¸ mµ th«i. Cô thÓ trong tµi liÖu ta cã c¸c nguån d÷ liÖu sau : Nguån d÷ liÖu 1 : 11100111 nguån d÷ liÖu 2: 01111110 Nguån d÷ liÖu 3: 11111001 C¸c nguån nµy cã chøc n¨ng kÕt nèi víi nguån d÷ liÖu trªn thÎ ®Ó t¸c ®éng vµo ®Çu vµo cña c¸c m¹ch tæ hîp . - khèi logic tæ hîp 1,2,3 :nhËn c¸c m· d÷ liÖu sè ë c¸c khèi cã møc ®Þnh ¸p cao thÊp kh¸c nhau.Cho ra ë ®Çu ra duy nhÊt mét nguån d÷ liÖu ë møc cao ®Ó kÝch thÝch cho m¹ch c«ng suÊt. - khèi c«ng suÊt 1,2,3: nhËn nguån d÷ liÖu ë møc cao ë ®Çu ra cña c¸c m¹ch logic tæ hîp t¸c ®éng vµo (T) lµm cho (T) th«ng b¶o hoµ ðkÝch më kho¸. - kho¸:thùc chÊt lµ mét cuén hót bªn trong nã lµ mét thanh s¾t ngang dïng ®Ó ®ãng më cöa khi cã tÝn hiÖu kÝch vµo . S¬ ®å nguyªn lý . C7 CL1 R1 C2 æn ¸p 12v C3 æn ¸p 3v D CL2 C4 C8 L1 C1 C5 C4 QA S1 S2 S3 S4 S5 S6 S7 S8 G1 G2 G3 5V/A 12V/A S¬ ®å nguyªn lÝ ho¹t ®éng lý cña m¹ch kho¸ sè 3. Chøc n¨ng ,t¸c dông cña c¸c linh kiÖn . - Bé n¾n h×nh cÇu :gåm D1 ,D2 ,D3,D4 n¾n ®iÖn ¸p 12V/AC thµnh ®iÖn ¸p mét chiÒu cã ®é æn ®Þnh thÊp. -Tô C1,C2:lµ c¸c tô läc cao thÊp ë ®µu ra cña bé n¾n nh»m lµm cho ®iÖn ¸p ë ®µu ra b»ng ph¼ng h¬n. - Tô C3,C4:t­¬ng tù läc nhiÔu ë ®Çu ra cña m¹ch æn ¸p tr­íc khi ®­a ®Õn khèi c«ng suÊt. - IC 7812 :do ®iÖn ¸p n¾n ra sau khi läc ch­a æn ®Þnh nªn dïng IC nµy cã nhiÖm vô æn ®Þnh ®iÖn ¸p ë ®Çu ra lµ 12V. - M¹ch tæ hîp: Cã nhiÒu c¸ch ®Ó thµnh lËp m¹ch logic tæ hîp sau ®©y chØ giíi thÖu 1 m¹ch tæ hîp cã 8 d÷ liÖu ®Çu vµo ®­îc x©y dùng dùa trªn cæng AND. S1 S2 S3 S4 S5 S6 S7 S8 G1 G2 G3 M¹ch kho¸ sè sö dông ®Çu vµo nµy lµ c¸c dö kiÖn sè ®Ó më kho¸ t­¬ng øng víi nguån d÷ liÖu ®Çu vµo ta cã ®­îc c¸c tr¹ng th¸i ®Çu vµo cña nã cã c¸c møc ®iÖn ¸p lµ P2,P3,P4,P5,P6,P7 ë møc cao; P1,P8 = 0 (ë møc thÊp ).§©y chÝnh lµ ®iÒu quan träng trong m¹ch kho¸ sè nµy nÕu nh­ nhËp thÎ vµo kh«ng ®óng m· th× cöa sÏ kh«ng më .C¸c m· nµy cho c¸c d÷ liÖu lÇn l­ît ®i qua c¸c cæng AND.Vµ ®iÒu khiÓn c¸c nguån d÷ liÖu ë ®Çu vµo. Khi nhËn ®­îc sù kÝch thÝch tõ nguån d÷ liÖu th× m¹ch lohic tæ hîp ho¹t ®éng, c¸c m· d÷ liÖu ë ®Çu vµo ®Òu ë møc cao (P1,P8 qua cæng (Not)) ®Ó ®æi thµnh møc cao ð®Çu ra cña G1,G2 ë møc cao ð ®Çu vµo G3 ë møc cao .TiÕp tôc ®­a ra ë ®Çu ra cña m¹ch logic tæ hîp mét nguån d÷ liÖu duy nhÊt ë møc cao ð t¹o nguån kÝch cho m¹ch c«ng suÊt ho¹t ®éng. - R1: lÊy ®iÖn cÊp cho cùc B cña Q - Q: lµ (T) c«ng suÊt lµm viÖc ë chÕ ®é b·o hoµ - D: dièp chèng dßng ®iÖn ¸p ng­îc tõ nguån 12V ®Õn cùc C (Q) - L: cuén d©y h¹n chÕ bít dßng truyÒn ®Õn cùc C Chu tr×nh vµ nguyªn lý ho¹t ®éng cña m¹ch ®iÖn - Khi ch­a cÊp nguån d÷ liÖu: (tøc khi ch­a nhËp thÎ vµo nguån d÷ liÖu) c¸c ngâ d÷ liÖu sè ë ®Çu vµo t­¬ng øng ë møc thÊp do ®ã kh«ng cã nguån d÷ liÖu ra ë m¹ch logic tæ hîp ðkh«ng cã dßng ra ë cùc C cña Q ®Ó kÝch cho kho¸ më . - Khi cÊp nguån d÷ liÖu ë ®Çu vµo :ngay lËp tøc bé m· cña nguån d÷ liÑu lµ (01111110) kÕt hîp víi m· d÷ liÖu ë trªn thÎ ( ®ãng nguån ) ®­a tíi ®Çu vµo cña m¹ch logic tæ hîp ®Ó cho ra duy nhÊt mét d÷ liÖu ë møc cao ®ñ ®Ó kÝch thÝch cho transistor ho¹t ®éng b·o hoµ t¹o dßng ra ë cùc C cña Q lµ lín nhÊt (Icmax) ðkÝch cho kho¸ më. - Khi khãa ®· më ,do ®Æc tÝnh cña cuén hÝt lµ hót thanh s¾t khi cã dßng qua ban ®Çu vµ duy tr× tr¹ng th¸i ®ã m·i cho ®Õn khi kÝch vµo cùc B(Q) mét nguån ®iÖn ¸p b»ng 0 th× nã sÏ tr¶ thanh ngang vÒ tr¹ng th¸i ban ®Çu . Nªn khi rót thÎ ra th× thanh ngang vÉn hót l¹i ð cöa vÉn më - Khi muèn kho¸ ta chØ cÇn nhÊn c«ng t¾c th× lËp tøc èng hÝt nh· thanh ngang ra ð cöa kho¸ .Së dÜ nh­ vËy lµ ta ®Êu ch©n (B) cña transistor th«ng qua c«ng t¾c ®Î ®­a vÒ mass. - Khi cÇn më kho¸ : §èi víi lo¹i m¸y nµy khi ta l¾p ®Æt sö dông th× ta cã thÓ dïng trong mét c«ng t¾c .Nh­ng trong tr­êng hîp rêi th× ta c¾m ®iÖn vµo. - Khi cÇn më kho¸ :bËt c«ng t¾c vÒ phÝa ON . Ch¾c ch¾n ë ®©y kho¸ cöa còng ®­îc l¾p s½n, rÕt ®óng vi trÝ .Ta d¾t thÎ vµo ®óng vÞ trÝ ®óng mÆt.Ngay lÆp tøc èng hót sÏ ho¹t ®éng .Kho¸ sÏ ®­îc më, cöa sÏ ë vÞ trÝ më . - Khi cÇn kho¸ : ta hµnh tr×nh ng­îc l¹i nh­ sau: - KhÐp cöa l¹i , rót thÎ ra trong tr­êng hîp cßn thÎ - nh­ng nÕu cho ta ®· rót thÎ th× èng hót vÉn còng vÉn hót , khi ®ã ta nhÊn Reset ngay lÆp tøc èng hót sÏ nh¶ ra , cöa sÏ ®­îc kho¸ an toµn .Nh­ng vÉn cßn tiÕng beo trong cöa .©m thanh nµy nh¾c nhë ta c¾t ®iÖn nhÊn c«ng t¾c vÒ OFF. Hµnh tr×nh lÆp ®i lÆp l¹i nh­ vËy ta sÏ ®ãng më cña mét c¸ch dÔ dµng. §Ó ®­a ra ®­îc c¸ch vËn hµnh nh­ vËy .Chóng ta ®· cã b¶ng chØnh nh­ sau: ë møc thÇp UrIc1 UrIc2 UBE UBT 2,5V 0,4V 0,1V 5,5V ë møc cao 5V 1V 0,7V 12V Chó thÝch :víi IC1:IC 4082 Ut : ®iÖn ¸p ®Æt trªn èng hót IC2 :IC 4081 Rt : ®iÖn trë èng hÝt = 50 Tù nghiªn cøu vµ lµm bµi tËp - Tr×nh bµy ®óng s¬ ®å khèi cña m¹ch ®iÖn tù ®éng ®iÒu khiÓn hÖ thèng chuyÓn m¹ch ®a chøc n¨ng . - Tr×nh bµy ®óng nguyªn lý ho¹t ®éng vµ c«ng dông cña m¹ch ®iÖn tù ®éng ®iÒu khiÓn hÖ thèng chuyÓn m¹ch ®a chøc n¨ng . Häc t¹i x­ëng thùc hµnh II- KiÓm tra vµ thay thÕ khèi bÞ h­ háng trong hÖ thèng chuyÓn m¹ch ®a chøc n¨ng. KiÓm tra vµ thay thÕ khèi ®Õm thø tù kÝch thÝch . KiÓm tra vµ thay thÕ khèi gi¶i m· sè thø tù kÝch thÝch ®Çu vµo. KiÓm tra vµ thay thÕ khèi giao tiÕp. Thø tù tiÕn hµnh nh­ sau: B­íc 1. Ph©n tÝch s¬ ®å m¹ch. - X¸c ®Þnh vÞ trÝ c¸c khèi trong hÖ thèng chuyÓn m¹ch ®a chøc n¨ng - §äc vµ ph©n tÝch ®­îc s¬ ®å m¹ch ®iÖn . B­íc 2.ChÈn ®o¸n - X¸c ®Þnh ®óng hiÖn t­îng h­ háng trong hÖ thèng chuyÓn m¹ch ®a chøc n¨ng - X¸c ®Þnh chÝnh x¸c vïng m¹ch hÖ thèng chuyÓn m¹ch ®a chøc n¨ng B­íc 3. Dß m¹ch thùc tÕ. Thùc hiÖn hai b­íc sau ®©y: - X¸c ®Þnh chÝnh x¸c vÞ trÝ cña m¹ch ®iÖn hÖ thèng chuyÓn m¹ch ®a chøc n¨ng - X¸c ®Þnh chÝnh x¸c vÞ trÝ cña tõng linh kiÖn trong bo m¹ch t­¬ng øng víi s¬ ®å. B­íc 4.KiÓm tra nguéi - BiÕt sö dông thµnh th¹o VOM ®Ó: - Ph¸t hiÖn ®­îc c¸c tr­êng hîp m¹ch in vµ ®Çu nèi ë vïng m¹ch ®iÖn hÖ thèng chuyÓn m¹ch ®a chøc n¨ng c¬ bÞ ng¾n m¹ch, hë m¹ch. - X¸c ®Þnh c¸c h­ háng kh¸c trong m¹ch ®iÖn hÖ thèng chuyÓn m¹ch ®a chøc n¨ng nh­: §IÖn trë ch¸y. §Ièt, tran si to,®øt ch©n, t¨ng trÞ sè. B­íc 5.KiÓm tra nãng BiÕt sö dông thµnh th¹o VOM vµ dao ®éng ký ®Ó thùc hiÖn ®óng c¸c c«ng viÖc theo tr×nh tù nh­ sau: KiÓm tra vµ thay thÕ khèi ®Õm thø tù kÝch thÝch . KiÓm tra vµ thay thÕ khèi gi¶i m· sè thø tù kÝch thÝch ®Çu vµo. KiÓm tra vµ thay thÕ khèi giao tiÕp. Thø tù tiÕn hµnh nh­ sau: B­íc 6 X¸c ®Þnh linh kiÖn h­ háng. - So s¸nh sè liÖu ®o ®­îc víi sè liÖu ®­a ra trªn s¬ ®å chi tiÕt. - X¸c ®Þnh chÝnh x¸c c¸c linh kiÖn h­ háng ph¶i thay thÕ th«ng qua kÕt qu¶ cña sù kiÓm tra nguéi vµ KiÓm tra nãng. B­íc 7. LËp dù trï vµ lÊy vËt liÖu, linh kiÖn. - §Çy ®ñ vÒ sè l­îng (cã tÝnh ®Õn dù phßng). - §óng chñng lo¹i vµ tham sè hoÆc t­¬ng ®­¬ng. B­íc 8. Th¸o gì linh kiÖn bÞ háng - Sö dông thµnh th¹o má hµn vµ dông cô cÇm tay ®Ó: - Th¸o ®óng linh kiÖn bÞ h­ háng. - Dïng má hµn ®Æc chñng víi nhiÖt ®é võa ph¶i. - Kh«ng ®­îc lµm h­ háng m¹ch in vµ c¸c linh kiÖn kh¸c. B­íc 9. KiÓm tra vµ xö lý m¹ch in sau khi th¸o - X¸c ®Þnh t×nh tr¹ng m¹ch in sau khi th¸o linh kiÖn háng. - M¹ch in sau khi xö lý kh«ng bÞ ®øt m¹ch, ng¾n m¹ch vµ rß rØ. B­íc 10. L¾p r¸p linh kiÖn - Chän linh kiÖn ®óng chñng lo¹i, ®óng tham sè vµ chÊt l­îng tèt. - L¾p linh kiÖn ®óng vÞ trÝ vµ cùc tÝnh. - Mèi hµn tiÕp xóc tèt, bãng, trßn. B­íc 11. VÖ sinh m¹ch - C¸c mèi hµn, bo m¹ch s¹ch sÏ. - Kh«ng cßn bôi thiÕc B­íc 12. C©n chØnh C©n chØnh khèi ®Õm thø tù kÝch thÝch . C©n chØnh khèi gi¶i m· sè thø tù kÝch thÝch ®Çu vµo. C©n chØnh khèi giao tiÕp. Pan 1 : §ót ®Çu vµo cæng NOT P1 a) HiÖn t­îng : §øt ®Çu v¶o cæng NOT P1 th× P1,P3 ,P4 vÉn ho¹t ®éng b×nh th­êng vµ truyÒn d÷ liÖu ®Õn ®Çu ra cña Q1 cßn P1 kh«ng cã ë ngâ ra G1 . b) KiÓm tra vµ söa chöa : kiÓm tra ë ngâ ra cña G1 kh«ng ph¶i ®iÖn ¸p ë møc cao (5V) lÇn l­ît kiÓm tra c¸c ®Çu vµo P2P3P4 lµ ë møc cao nh­ng ®Çu ra cæng NOT ë møc thÊp .TiÕp tôc kiÓm tra ®Çu vµo ë thÊp ðchøng tá ®øt P1 ta nèi l¹i chæ ®øt ®Ó m¹ch häat ®éng trá l¹i. Pan 2: §ót ®Çu vµo d÷ liÖu P2 a) HiÖn t­îng : P1 ,P3 ,P4 ho¹t ®éng b×nh th­êng ,mÊt P2 kh«ng cã d÷ liÖu vµo G1. b)KiÓm tra : Ta kiÓm tra ®Çu ra G1 nÕu kh«ng cã ®iÖn ¸p ë møc cao (5V). LÇn l­ît kiÓm tra ®Çu vµo cña c¸c ngâ d÷ liÖu P2 kh«ng cã ®iÖn ¸p ë møc cao ð®ót ngâ d÷ liÖu vµo P2. c) C¸ch kh¾c phôc : Nèi l¹i ngâ d÷ liÖu P2 cña m¹ch logic G1 . 3)Pan 3: ®øt ®Çu vµo d÷ liÖu P3 a)HiÖn t­îng :c¸c ngâ vµo P1,P2.P4 ho¹t ®éng b×nh th­êng vµ truyÒn d÷ liÖu ®Õn G1 nh­ng . P3 kh«ng ®­a d÷ liÖu vµo G1. b)KiÓm tra :KiÓm tra ®Çu ra cña G1 kh«ng ph¶i ®iÖn ¸p (5V) .LÇn l­ît kiÓm tra c¸c ngâ d­ liÖu®µu vµo G1 thÊy P1, P2 ,P4 ë møc cao nh­ng ngâ d÷ liÖu vµo P3 l¹i ë móc thÊp ðP3 bÞ ®øt nguån d÷ liÖu c) C¸ch kh¾c phôc :Nèi l¹i nguån d÷ liÖu P3 4) Pan 4 : §øt nguån d÷ liÖu P5 a)HiÖn t­îng :c¸c nguån d÷ liÖu ë ®Çu vµo P6,P7,P8 ho¹t ®éng b×nh th­êng vµ truyÒn c¸c nguån d÷ liÖu nµy ®Õn G2 nh­ng mÊt dù liÖu P5 ®Õn G2. b)KiÓm tra :KiÓm tra thÊy ngâ ra G2 kh«ng ph¶i ë møc ®iÖn ¸p cao (5V) ta lÇn l­ît kiÓm tra c¸c ngâ vµo P6 ,P7 ,P8 nÕu cã gi¸ trÞ ë møc cao nh­ng mÊt d÷ liÖu P5 . C) C¸ch kh¾c phôc : Nèi l¹i nguån d÷ liÖu P5. 5)Pan 5: §øt ®Çu ra ë nguån d÷ liÖu P8 a)HiÖn t­îng:c¸c nguån d÷ liÖu ë ®Çu vµo P5, P6 ,P7 ®Òu cã nh­ng ë ®µu vµo cña cæng G2 l¹i kh«ng thÊy nguån d÷ liÖu P8. b)KiÓm tra :KiÓm tra nÕu ®Çu ra G2 kh«ng ph¶i ®iÖn ¸p ë møc cao ,ta lÇn l­ît kiÓm tra c¸c ngâ vµo cña nguån d÷ liÖu thÊy P5 ,P6 ,P7 ë møc cao nh­ng ngâ vµo nguån d÷ liÖu P6 ë møc thÊp mÆc dï ®Çu vµo cæng NOT lµ cã ®øt ë cæng ra NOT.TiÕn hµnh thay cæng NOT. 6)Pan 6: §øt d÷ liÖu ë ngâ ra G1 a)HiÖn t­îng :Khi ®øt d÷ liÖu ë ngâ ra G1 th× d÷ liÖu ë ngâ ra G2 vÉn ho¹t ®éng b×nh th­êng vµ truyÒn ®­îc nguån d÷ liÖu ra ®Çu ra. b)Kتm tra :KiÓm tra ngâ ra G3 nÕu kh«ng ph¶i ®iÖn ¸p ë møc cao ta kiÓm tra ®Çu vµo cña G3 .NÕu ®Çu vµo ë G2 ë møc cao nh­ng ë ®Çu ra G2 ë móc thÊp ðmÊt ®Çu ra cña G1 nèi l¹i m¹ch ho¹t ®éng trë lai. 7) Pan 7: §øt d÷ liÖu ë ®µu ra G3 a) HiÖn t­îng :kho¸ kh«ng më mÆc dï kiÓm tra dßng 12V vÉn tèt vµ c¸c ®Çu vµo cña G3 ë møc cao. b) KiÓm tra vµ kh¾c phôc : KiÓm tra nÕu ®iÖn ¸p ngâ ra cña nguån 12V vÉn ho¹t ®éng æn ®Þnh vµ ®Çu vµo G3 vÉn ë møc cao.nh­ng ®Çu ra ë G3 ë møc thÊp ð®øt ngâ d÷ liÖu ë ®Çu ra G3.Nèi l¹i ®Ó m¹ch ho¹t ®éng trë l¹i. 8) Pan 8: §øt cuén d©y L a) .HiÖn t­îng : kho¸ kh«ng më mÆc dï ®Çu ra cña nguån 12V vÉn tèt vµ ®Çu ra cña G3 ë møc cao . b) KiÓm tra vµ kh¾c phôc : ta kiÓm tra ®o UBE= 0,3V nguån vÉn ho¹t ®éng tèt tiÕp tôc ®o Uc cña Q b»ng 0V (Uc=0) ð ®øt cuén d©y ð nèi l¹i m¹ch ho¹t ®éng trë l¹i . 9) Pan 9: §øt nguån 5V a) C¸c ®Çu vµo c¸c cæng ®Òu b»ng 0 ðkh«ng cã nguån d÷ liÖu ë ®Çu ra :kiÓm tra nÕu cã nguån 12V/AC, tiÕp tôc kiÓm tra ®Çu ra cña m¹ch æn ¸p vÉn b×nh th­êng ®Çu vµo IC cæng l¹i mÊt ®iÖn ¸p ð ®øt nguån 5V . Ta tiÕn hµnh nèi l¹i m¹ch sÏ lµm viÖc b×nh th­êng . 10) Pan 10: §øt nguån 12V: a) HiÒn t­îng:ThÊy kh«ng cã ®iÖn ë ®Çu ra cña m¹ch æn ¸p cho dï ®Çu vµo biÕn ¸p lµ 12V. b) KiÓm tra vµ kh¾c phôc:KiÓm tra thÊy ®Çu vµo biÕn ¸p vÉn cã nguån lµ 12V/AC tiÕp tôc kiÓn tra ®Çu vµo m¹ch æn ¸p cã nh­ng ®Çu ra cña m¹ch æn ¸p kh«ng cã ®iÖn ¸p ðthay thÕ IC 7812. C¸c thuËt ng÷ chuyªn m«n Tµi liÖu tham kh¶o