Nhi khoa cơ sở - Nhi dinh dưỡng

Nhi khoa cơ sở - Nhi dinh dưỡng. 1. Dinh dưỡng trẻ em 2.Các thời kỳ tuổi trẻ 3. Sự phát triển tinh thần-vận động trẻ em 4. Đặc điểm hệ tiêu hoá trẻ em 5. Đặc điểm hệ hô hấp trẻ em 6. Đặc điểm hệ tim mạch trẻ em 7. Đặc điểm hệ tiết niệu trẻ em 8. Đặc điểm hệ thần kinh trẻ em 9. Đặc điểm hệ nội tiết trẻ em 10. Đặc điểm hệ tạo máu trẻ em 11. Đặc điểm trẻ sơ sinh đủ tháng và thiếu tháng 12. Những bệnh thận thường gặp ở trẻ em 13 Những bệnh máu thường gặp ở trẻ em 14. Những bệnh tim mạch thường gặp ở trẻ em 15. Những bệnh thần kinh thường gặp ở trẻ em 16 Bệnh do giun sán ống tiêu hóa trẻ em 17. Thiếu vitamin A (bệnh khô mắt) 18. Còi xương do thiếu vitamin D 19. Bệnh tê phù (do thiếu vitamin B1) 20. Thiếu dinh dưỡng protein-năng lượng DINH DƯỠNG TRẺ EM Mục tiêu Xác định được tầm quan trọng của việc nuôi con bằng sữa mẹ Nêu được thành phần của sữa mẹ Trình bày phương pháp nuôi con bằng sữa mẹ Giải thích được vai trò của ăn dặm đối với sức khoẻ và bệnh tật của trẻ Nêu được nhu cầu dinh dưỡng cho từng lứa tuổi. Dinh dưỡng chiếm một vị trí quan trọng đối với sức khoẻ trẻ em. Nó ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình tăng trưởng, phát triển của trẻ, ảnh hưởng đến tình hình bệnh tật làm bệnh tật dễ phát sinh, hay làm bệnh chậm lành hoặc nặng hơn ở trẻ thiếu dinh dưỡng. Vì thế dinh dưỡng trẻ em không chỉ giới hạn về dinh dưỡng của trẻ sau sinh mà phải bao hàm dinh dưỡng của bà mẹ lúc mang thai và xa hơn nữa là tình trạng dinh dưỡng của mẹ trước lúc mang thai. 1. Nuôi con bằng sữa mẹ 1.1. Sinh lý của sự sản xuất sữa Sữa mẹ được sản xuất từ những tế bào của nang sữa (tuyến vú). Xung quanh nang sữa là các tế bào cơ, nó co thắt và đẩy sữa ra ngoài qua ống dẫn, dẫn sữa từ nang sữa ra ngoài. Ở phần quần vú , các ống trở nên rộng hơn và hình thành các xoang sữa. Đó là nơi sữa được gom lại để chuẩn bị cho một bữa ăn. Ống hẹp trở lại khi nó qua núm vú. Tổ chức xung quanh ống dẫn sữa và nang sữa gồm có mô mỡ, mô liên kết, mạch máu. Tổ chức mỡ và mô liên kết quyết định độ lớn của vú. Cuối thời kỳ thai nghén, vú lớn gấp 2 - 3 lần so với lúc bình thường. Sau khi sinh, sản xuất sữa mẹ được điều chỉnh bởi hai phản xạ : 1.1.1.Phản xạ sinh sữa Khi đứa trẻ mút vú, xung động cảm giác đi từ vú lên não tác động lên thuỳ trước của tuyến yên để bài tiết ra prolactin. Prolactin đi vào máu đến vú làm cho các tế bào bài tiết sữa sản xuất ra sữa. Phần lớn prolactin ở trong máu trong khoảng 30 phút sau bữa bú. Chính vì thế, nó giúp vú tạo sữa cho bữa ăn tiếp theo. Đối với bữa ăn này, đứa trẻ bú sữa mà nó đã có sẵn trong vú.Vì thế, cần cho trẻ bú nhiều thì vú mẹ sẽ tạo nhiều sữa. Prolactin thường được sản xuất nhiều về ban đêm, vì vậy nên cho con bú vào ban đêm để duy trì việc tạo sữa . Prolactin làm cho bà mẹ cảm thấy thư giãn và đôi khi buồn ngủ vì thế bà mẹ có thể nghỉ ngơi tốt ngay cả khi cho con bú vào ban đêm. Ngoài ra prolactin còn ngăn cản sự phóng noãn vì thế có thể giúp mẹ không có thai trở lại. 1.1.2. Phản xạ xuống sữa (hay tiết sữa) Khi trẻ bú, xung động từ vú tác động lên thuỳ sau tuyến yên để bài tiết ra oxytocin. Oxytocin đi vào máu đến vú và làm cho các tế bào cơ chung quanh nang sữa co lại, làm cho sữa đã được tập trung vào nang sữa chảy theo ống dẫn sữa đến xoang sữa và chảy ra ngoài. Đây là phản xạ xuống sữa ( hay tiết sữa hoặc phun sữa). Oxytocin được sản xuất nhanh hơn prolactin. Nó làm sữa trong vú chảy ra cho bữa bú này. Oxytocin có thể hoạt động trước khi trẻ bú, khi bà mẹ chờ đợi một bữa bú. Nếu phản xạ oxytocin không làm việc tốt thì trẻ có thể có khó khăn trong việc nhận sữa.

pdf151 trang | Chia sẻ: tlsuongmuoi | Ngày: 19/07/2013 | Lượt xem: 1984 | Lượt tải: 5download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Nhi khoa cơ sở - Nhi dinh dưỡng, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
ng ?. Thường những trẻ suy dinh dưỡng nặng trong giai đoạn đầu của điều trị rất chán ăn hoặc do bệnh lý, tâm lý hoặc do nhiễm trùng, nấm miệng - Không kiểm soát được ỉa chảy. - Có sự ức chế tâm lý do thiếu săn sóc về tình cảm. - Trẻ bị suy dinh dưỡng quá nặng, đến quá muộn trong điều kiện không hồi phục được . SUY DINH DƯỠNG PROTEIN-NĂNG LƯỢNG TRẺ EM Câu hỏi lượng giá 1. Nhóm tuổi bị suy dinh dưỡng nhiều nhất là A. < 6 tháng tuổi B. 6 - 24 tháng tuổi C. 25 - 36 tuổi D. 37 - 47 tháng tuổi E. 48 tháng 2. Nguyên nhân hàng đầu gây suy dinh dưỡng của trẻ em Việt Nam là: A. Nhiễm trùng, nhất là do lao B. Thiếu kiến thức nuôi con và chế độ dinh dưỡng của trẻ chưa tốt C. Mạng lưới y tế chưa tốt D. Phòng và chữa bệnh trẻ chưa đúng mức E. Tiêm chủng mở rộng không phủ đầy đủ trẻ 3. Những biến đổi của hệ thống miễn dịch trong suy dinh dưỡng : A. Tuyến ức teo dẫn đến ức chế miễn dịch thể dịch B. Đáp ứng miễn dịch trung gian tế bào bị giảm, tế bào T ít. C. Chức năng bạch cầu đa nhân và các thành phần bổ thể ít thay đổi D. Giảm IgA tiết gây nên giảm đáp ứng miễn dịch tại chỗ niêm mạc E. Câu B và D đúng 4. Chỉ số cân nặng / tuổi ( CN/T) : A. Là chỉ số chính để đánh giá SDD nhưng có hạn chế lớn khi trẻ bị phù. B. Được dùng để đánh giá suy dinh dưỡng trong mọi trường hợp C. Ít được sử dụng ở cộng đồng để phân loại suy dinh dưỡng D. Chỉ dùng khi có biểu đồ tăng trưởng E. Không được áp dụng phổ biến vì bà mẹ không nhớ chính xác tuổi con 5. Để đánh giá xem chế độ ăn có phù hợp với nhu cầu hiện tại của trẻ không, nên dựa vào: A. Cân nặng B. Cân nặng/ tuổi C. Cân nặng/ chiều cao D. Chiều cao E. Chiều cao/ tuổi 6. Có sự khác biệt rõ ràng về giới tính với tỷ lệ và mức độ suy dinh dưỡng ở trẻ em Việt nam. Trẻ gái bị suy dinh dưỡng nhiều hơn trẻ trai. Nhận xét này : A. Đúng B. Sai. 7. SDD là một trong những nguyên nhân gây tử vong cao ở trẻ em, nhất là khi bệnh phối hợp với bệnh (...A..) hay (..B..). ĐÁP ÁN: 1B, 2B, 3E, 4A, 5C, 6B, 7 A: tiêu chảy; B: nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính Tài liệu tham khảo 1. Chiến lược quốc gia về dinh dưỡng giai đoạn 2001 – 2010, NXB Y học – Hà Nội 2001 2. Đào Ngọc Diễn (1997), “Tiêu chảy và suy dinh dưỡng”, Bài giảng tập huấn dinh dưỡng lâm sàng, Viện dinh dưỡng. 3. Tạ Thị Ánh Hoa (1997), “Bệnh suy dinh dưỡng”, Bài giảng Nhi khoa, NXB Đà Nẵng, trang 118 – 141. 4. Nguyễn Công Khẩn, Hà Huy Khôi (2002), “Tình hình và các thách thức về dinh dưỡng ở Việt Nam hiện nay”, Hội nghị Khoa học dinh dưỡng, Viện Dinh dưỡng Quốc gia. 5. Hà Huy Khôi (1997), “Phương pháp đánh giá tình trạng dinh dưỡng”, Phương pháp dịch tễ học dinh dưỡng, NXB Y học, trang 96 – 134. 6. Ngô Thị Kim Nhung (1998), “Bệnh suy dinh dưỡng”, Bài giảng Nhi Khoa – chương trình đào tạo bác sĩ tuyến cơ sở, NXB Đà Nẵng, tr. 127-144. 7. Tổ chức Y tế Thế giới (2001), hướng dẫn xử trí lồng ghép các bệnh thường gặp ở trẻ em. CHƢƠNG TRÌNH TIÊM CHỦNG MỞ RỘNG Mục tiêu 1. Trình bày được mục tiêu và tầm quan trọng của Chương trình tiêm chủng mở rộng. 2. Ra quyết định về chỉ định và chống chỉ định tiêm chủng . 3. Xác định và xử lý các tác dụng phụ về tai biến của tiêm chủng . 4. Tổ chức được một buổi tiêm chủng. 5. Hướng dẫn được các bà mẹ về chủng ngừa, miễn dịch và tiêm chủng vaccin. 1. Mục tiêu và tầm quan trọng của chƣơng trình tiêm chủng mở rộng Thấm nhuần phương châm y học dự phòng của Đảng và nhà nước, mấy chục năm qua nhà nước và ngành y tế đã coi trọng công tác tiêm chủng phòng bệnh. Từ năm 1981 nước ta đã tham gia chương trình tiêm chủng mở rộng với ý thức tiêm chủng là phương pháp phòng bệnh tích cực và hiệu quả nhất. Đây là một chương trình phòng bệnh cấp quốc gia mang tính xã hội hóa cao, chúng ta đã đề ra mục tiêu cho từng thời kỳ, chiến lược và các biện pháp thực hiện. Được sự giúp đỡ của OMS và UNICEF và nỗ lực của toàn ngành y tế, đến nay chương trình đã gặt hái được nhiều thành tựu. Mục tiêu của chương trình là : - Giảm trên 90% tỷ lệ mắc các bệnh truyền nhiễm trẻ em (bạch hầu, ho gà, uốn ván, sởi, bại liệt, lao). - Phổ cập tiêm chủng phòng 6 bệnh cho trên 90% trẻ em dưới 1 tuổi trong cả nước. - Tiến tới thanh toán bệnh bại liệt và loại trừ uốn ván sơ sinh vào năm 2000. 2. Dịch tễ học các bệnh trong chƣơng trình tiêm chủng mở rộng Theo tổ chức y tế thế giới có 8- 10 triệu người mắc lao hàng năm, trong thập kỷ tới có thêm 300 triệu người nhiễm lao, 90 triệu ngưòi mắc lao và 30 triệu người chết vì bệnh lao. Tại Việt nam tỷ lệ nhiễm lao hàng năm hiện nay là 1.5% dân số,với 76 triệu dân có 130.000 người mắc lao hàng năm, tỷ lệ phát hiện được 40.7%, số lao chưa phát hiện được là 77.000 người hằng năm, lao phổi có BK (+) mới xuất hiện hàng năm là 60.000 người. Với khả năng giải quyết hiện nay bệnh lao vẫn còn là một bệnh xã hội quan trọng trong thập niên tới. Năm 1979 toàn thế giới có 23130 cas bị bệnh bạch hầu, trong đó châu Âu chỉ có 548 cas và Pháp 1 cas năm 1980. Ở Mỹ 1920 có 1568 cas mắc bệnh, 163 cas tử vong, đến 1965 giảm xuống 168 cas mắc bệnh, có 16 cas chết và hiện nay 1 vài cas hàng năm . Ở nước ta theo số liệu của viện Vệ Sinh Dich Tễ (VSDT) trung ương, tỷ lệ mắc bệnh năm 1983 ở Miền Bắc là 6,95 / 100.000 dân , miền trung 1,74 / 100.000 dân , miền nam 4,89 / 100.000 dân. Bạch hầu qua 15 năm tại B.V Huế có 157 cas, tỷ lệ tử vong 30.2%. Trên thế giới ước lượng 600.000 trường hợp ho gà hàng năm, tỷ lệ mắc tại Thừa thiên Huế 1981 -1995 là 98,9/100.000 dân, tỷ lệ tử vong tại bệnh viện 4.5%, nguy cơ cao ở trẻ dưới 6 tháng. Hàng năm trên thế giới khoảng 50 triệu trẻ bị sởi, ước tính khoảng 722.000 trẻ dưới 5 tuổi, tử vong khoảng 40% ở trẻ nhỏ kèm suy dinh dưỡng, tập trung ở các nước Châu Phi và Đông nam Á. Tại Việt nam 1979 - 1999 cả nước có 579.678 trường hợp bị sởi, tử vong 2.190 trường hợp,năm 2000 miền Bắc có dịch sởi 25/28 tỉnh thành, nguy cơ cao ở trẻ dưới 5 tuổi kèm suy dinh dưỡng, không tiêm chủng. Tại các nước có lưu hành bệnh bại liệt, tỷ lệ lây nhiễm ở trẻ dưới 3 tuổi là 70 - 80%,tại Thừa thiên Huế, sau hơn 10 năm uống phòng bại liệt đến 1995 tỷ lệ bệnh giảm 85.2/100.000 dân, tỷ lệ tử vong ở bệnh viện 6.8 -16.1%. Năm 2000 Việt Nam được công nhận thanh toán bệnh bại liệt và tiếp tục giám sát bệnh này trong các năm tiếp theo. Khoảng 30% dân số thế giới với 2 tỷ người có biểu hiện huyết thanh học nhiễm virus viêm gan B. Trên thế giới ước tính có khoảng 350 triệu người mang virus viêm gan B mãn tính, khoảng 1 triệu người chết vì viêm gan mãn bao gồm xơ gan và ung thư gan. Tổ chức y tế thế giới khuyến cáo, tất cả các nước cần đưa vaccin viêm gan B vào TCMR cho trẻ dưới 1 tuổi. Năm 1997 vaccin viêm gan B đã được đưa vào TCMR tại Việt Nam. Tuy nhiên , hàng năm TCMR mới chỉ đủ vaccin cho khoảng 20% số trẻ dưới 1 tuổi trong cả nước. Kế hoạch 5 năm 2002 -2006 nhằm mở rộng diện tiêm vaccin viên gan B cho trẻ dưới 1 tuổi trong cả nước. Từ năm 2003, tất cả trẻ dưới 1 tuổi trong cả nước sẽ nằm trong diện tiêm vaccin viêm gan B. Qua 15 năm 1980 -1996 tại BVTƯ Huế có 153 trường hợp uốn ván trẻ lớn, 235 trường hợp uốn ván sơ sinh, trung bình hàng năm 10 -20 trường hợp uốn ván sơ sinh, với tỷ lệ tử vong rất cao 60 - 70% , đến nay tỷ lệ này đã giảm rõ, hàng năm còn lát đát vài trường hợp. 3. Miễn dịch học trong tiêm chủng vaccin Tiêm chủng nhằm mục đích phòng một bệnh xác định, bằng cách tạo nên miễn dịch chủ động cho người được tiêm chủng. Một số bệnh truyền nhiễm trước đây xẩy ra nhiều và gây tử vong khá cao ở trẻ em. Ngày nay có thể nói, không còn thấy xảy ra ở một số nước trên thế giới, là nhờ sự phát minh của thuốc chủng ngừa. Đó là các vaccin gây miễn dịch chủ động . Miễn dịch có hai loại : chủ động và thụ động . 3.1 Miễn dịch chủ động Là khi cơ thể tự tạo ra kháng thể và duy trì lượng kháng thể này trong một thời gian nhất định để chống lại bệnh . Miễn dịch này có được sau khi bị mắc bệnh hoặc sau khi được tiêm chủng. Miễn dịch chủ động thường xuất hiện lâu sau vài tuần, nhưng bền bỉ hơn so với miễn dịch thụ động. Các loại vaccin cho miễn dịch chủ động. Vaccin được điều chế từ độc tố, từ vi khuẩn hoặc virus đã chết hoặc còn sống nhưng đã được làm giảm độc lực và khả năng gây bệnh đã được phá bỏ, chỉ còn khả năng gây miễn dịch . 3.2 Miễn dịch thụ động Là khi cơ thể nhận kháng thể từ mẹ chuyền sang hoặc là các loại thuốc có chứa kháng thể được điều chế từ người hoặc động vật. Miễn dịch thụ động có hiệu quả ngay nhưng ngắn hạn. Các loại huyết thanh như SAT, SAD dưới hình thức cô đọng các globulin lấy từ người có bệnh hay từ động vật đều cho miễn dịch thụ động . Để việc chủng ngừa có hiệu quả tốt, phải thực hiện sự chủng ngừa trước thời gian trẻ có nguy cơ nhiễm bệnh. Chủng ngừa được tiến hành ngay từ tháng đầu, năm đầu tiên của trẻ . Mỗi nước có tình hình bệnh tật khác nhau, có những ưu tiên giải quyết khác nhau vì vậy lịch chủng ngừa của mỗi nước là khác nhau . 3.3 Các bệnh có thể phòng được bằng chủng ngừa Các bệnh do vi khuẩn : bệnh lao, bệnh bạch hầu, ho gà, uốn ván, thương hàn, dịch tả, dịch hạch, não mô cầu type A,C, Hemophilus influenzae type b... Các bệnh do virus : đậu mùa, bại liệt, sởi, rubéole (sởi Đức), quai bị, cúm, dại, viêm gan virus A, B, viêm não Nhật Bản B... Hiện nay người ta đã bỏ chủng ngừa đậu mùa bởi vì hết người mắc bệnh. Nhờ tổ chức chủng ngừa bệnh đậu mùa cho 100% trẻ em ở tất cả các quốc gia trong những năm 1960 - 1970 nên từ năm 1978 trở đi không còn ai mắc bệnh. Trường hợp mắc bệnh cuối cùng được tìm thấy ở một người lớn 27 tuổi ở Somalia năm 1977. Điều này cũng khẳng định hiệu quả rất cao của công tác chủng ngừa. Do đó hiện nay Tổ Chức Y Tế Thế Giới kêu gọi tất cả các quốc gia, bằng mọi cách tổ chức tiêm chủng cho 100% trẻ em dưới 1 tuổi đối với 6 bệnh hiểm nghèo : lao, bạch hầu, ho gà, uốn ván, bại liệt, sởi ... để đến năm 2000, có thể quét sạch các bệnh trên đây trong bệnh lý nhi khoa. 4. Phân loại vaccin và bảo quản vaccin Vaccin là một tác nhân gồm các vi khuẩn chết, độc tố của vi khuẩn đã được làm giảm độc lực hoặc các vi khuẩn hay virus còn sống mà đã làm yếu đi. Vì vậy vaccine chỉ mang tính kháng nguyên và không gây bệnh, khi tiêm chủng cho trẻ, trẻ sẽ chủ động tạo ra kháng thể để phòng bệnh. 4.1 Phân loại vaccin Vaccine sống chứa các tác nhân còn sống nhưng chúng ta đã làm yếu đi vì vậy không gây nguy hiểm. Vaccin sống gồm : BCG, Bại liệt (OPV) và vaccin sởi trong đó bại liệt ở dạng lỏng còn BCG và vaccin sởi ở dạng bột khô lạnh vì vậy khi dùng có kèm theo một ống nước riêng (chất hòa tan) không được dùng nước cất hay một dung dịch khác vì sẽ làm hỏng vaccin. Vaccin BH-HG-UV là loại vaccin chết gồm ba thành phần vi khuẩn ho gà chết, độc tố của bạch hầu và uốn ván đã làm giảm độc lực gọi là Toxoid. Vaccine BH-UV là loại vaccine chết chỉ chứa hai thành phần bạch hầu và uốn ván. Vaccine uốn ván là loại vaccine chết chỉ chứa thành phần uốn ván, dùng tiêm cho phụ nữ và các bà mẹ có thai để phòng uốn ván sơ sinh .Vaccin sống thường tạo kháng thể hữu hiệu hơn vaccine chết vì vậy gây miễn dịch cơ bản cho trẻ cần tiêm đủ 3 mũi BH-HG-UV. 4.2 Bảo quản vaccin Hiện nay tất cả các loại vaccine phải được bảo quản ở nhiệt độ từ 00 C - 80 C. Việc bảo quản này tạo thành một hệ thống dây chuyền lạnh, vaccine luôn luôn ở trong tủ lạnh từ nơi sản xuất đến nơi phân phối đến khi tiêm cho trẻ . Tại mỗi tuyến bảo quản có quy định nghiêm ngặt về nhiệt độ và thời gian lưu trữ cho phép . Trong tủ lạnh vaccin sởi và bại liệt luôn luôn bỏ ở ngăn đá, còn BCG, BH-HG-UV, viêm gan B và ống thuốc pha (dung môi) sởi, BCG bỏ ngoài ngăn đá. Không để vaccin ở cánh cửa tủ lạnh, đã đem ra khỏi tủ lạnh để sử dụng thì không nên bỏ vào lại, không nên mở tủ lạnh quá 3 lần/ngày, không nên bỏ thuốc chủng thừa qua ngày mai . Vaccin sống khó bảo quản hơn vaccine chết. Không những bị hủy bởi nhiệt độ mà còn bởi các chất sát trùng và ánh sáng, vì vậy phải lưu ý 2 yếu tố này khi tiến hành tiêm chủng . Cả vaccin sống và vaccin chết đều có thể bị hư do bảo quản chứ không riêng gì vaccine sống. Khi vaccin bị hư (không còn mang tính kháng nguyên) nếu tiêm cho trẻ sẽ không có tai biến gì nhưng trẻ không tạo kháng thể và trẻ có thể bị bệnh mà ta đã tiêm chủng . Điều này làm mất lòng tin của bà mẹ vào cán bộ y tế và về phía chúng ta thì mất công tốn tiền .Vì vậy bảo quản dây chuyền lạnh là quan trọng . Thời gian bị hủy vaccine ở nhiệt độ 370 C : BCG : 2 tuần DPT : 4 ngày Bại liệt : 1 ngày Sởi : 1 giờ Dây chuyền lạnh là hệ thống phân phối vaccine ở trạng thái còn nguyên hiệu lực từ nơi sản xuất đến tận nơi tiêm chủng. Hệ thống dây chuyền lạnh là rất quan trọng và cần thiết vì vaccin rất nhạy cảm với nhiệt độ. Ba yếu tố cấu thành dây chuyền lạnh là : trang thiết bị, con người và các thao tác sử dụng. Nếu 1 trong 3 bộ phận cấu thành này có sai sót thì cả hệ thống dây chuyền lạnh sẽ hư vỡ nhất là đối với tuyến trung ương vì nơi đây số lượng vaccin lớn nhất, trị giá hàng tỷ đồng. Bất kỳ một sai sót nào cũng là một tai họa nghiêm trọng. 5. Chỉ định và chống chỉ định tiêm chủng Hiện nay, do nhu cầu bảo vệ trẻ em, người ta đã giới hạn đến mức tối thiểu các chống chỉ định chủng ngừa. Đối với trẻ em suy dinh dưỡng, sơ sinh thiếu tháng, thiếu cân ... trước đây có người khuyên nên tránh chủng ngừa, nhưng ngày nay ngược lại, có chỉ định nên chủng bởi vì, dù phản ứng đáp ứng miễn dịch của trẻ có yếu hơn bình thường nhưng vẫn có và đủ khả năng để bảo vệ trẻ. Trẻ rất cần được bảo vệ các bệnh trên bởi vì dễ mắc, thường diễn biến nặng và tỷ lệ tử vong cao. Như vậy còn lại những chống chỉ định sau đây : - Trẻ đang mắc một bệnh nhiễm trùng cấp tính . - Trẻ đang có bệnh ung thư. - Trẻ đang có bệnh suy giảm miễn dịch bẩm sinh hay mắc phải . - Không tiêm chủng BCG cho những trẻ đã biết là mắc AIDS. - Không tiêm BH-HG-UV2 và BH-HG-UV3 cho những trẻ có co giật hoặc sốc trong vòng 3 ngày sau lần tiêm BH-HG-UV1. - Không tiêm BH-HG-UV cho những trẻ có co giật tái phát hoặc đang mắc các bệnh của hệ thống thần kinh trung ương. 6. Lịch tiêm chủng 6.1 Lịch tiêm chủng cho trẻ em dưới 1 tuổi Lứa tuổi Vaccin Dưới 1 tháng : BCG VGB1 (24 giờ sau sinh) 2 tháng tuổi : BH - HG - UV 1 Bại liệt 1 VGB2 3 tháng tuổi : BH - HG - UV 2 Bại liệt 2 4 tháng tuổi : BH - HG - UV 3 Bại liệt 3 VGB3 9 - 11 tháng : Sởi Chú ý: - BCG (vaccin phòng lao), BH- HG - UV (vaccin phòng bạch hầu - ho gà- uốn ván), VGB (vaccin phòng viêm gan B) - Khoảng cách giữa hai lần tiêm BH-HG-UV và giữa hai lần uống bại liệt tối thiểu phải một tháng . - Nếu không cho trẻ tiêm BCG ngay dưới một tháng được, thì trong lần tiêm chủng đầu tiên cần cho ngay trẻ tiêm BCG và uống bại liệt cùng lúc với tiêm BH-HG-UV và viêm gan B. - Cần đảm bảo tiêm đủ các loại vaccin cho trẻ ngay trong năm đầu (1 mũi BCG, 3 mũi BH- HG-UV, 3 lần uống bại liệt, một mũi sởi và 3 mũi VGB). - Không nên tiêm BH-HG-UV mũi 2 hoặc mũi 3 cho trẻ bị phản ứng mạnh với mũi trước. Nên bỏ thành phần ho gà, dùng vaccin bạch hầu - uốn ván tiêm đủ 3 mũi. - Viêm gan B nên tiêm sớm sau sinh, trong vòng 24 giờ đầu, hoặc 3 ngày đầu. 6.2 Lịch tiêm chủng cho phụ nữ 6.2.1 Lịch tiêm chủng cho phụ nữ trẻ ở tuổi sinh đẻ (15 - 35 tuổi) Liều vaccin Thời gian tiêm Thời kỳ bảo vệ UV1 15-35 tuổi, hoặc càng sớm càng tốt khi có thai Không có tác dụng bảo vệ UV2 Ít nhất 4 tuần sau UV1 3 năm UV3 Ít nhất 6 tháng sau UV2 5 năm UV4 Ít nhất 1 năm sau UV3 10 năm UV5 ít nhất 1 năm sau UV4 suốt thời kỳ sinh đẻ 6.2.2 Lịch tiêm chủng cho phụ nữ có thai đề phòng uốn ván sơ sinh Vaccin Thời gian UV 1 : càng sớm càng tốt, hoặc sau khi có thai UV 2 : cách UV 1 ít nhất là 30 ngày và trước khi đẻ 30ngày 7. Các tai biến và cách xử trí Tiêm chủng là một biện pháp hiệu lực nhất, ít tốn kém của y học hiện đại. Hằng năm ở các nước đang phát triển có khoảng 6 triệu trẻ em chết vì 6 bệnh được bảo vệ trong chương trình tiêm chủng mở rộng .Bên cạnh hiệu lực cao, tiêm chủng vaccine có thể gây ra một số biến cố. Tuy vậy tỷ lệ quá thấp, kém xa so với tác hại do bệnh gây ra nếu không được tiêm chủng . 7.1 Khi tiêm vaccin BCG - Phản ứng thông thường : khoảng 2 tuần sau khi tiêm, chổ tiêm có một nốt đỏ, hơi sưng đường kính khoảng 10mm. Hai đến 3 tuần sau trở thành ổ áp xe nhỏ rồi loét ra và tự lành để lại sẹo có đường kính khoảng 5mm. Cần phải nói cho bà mẹ biết đó là phản ứng tốt, và phải kiểm tra sẹo ở lần tiêm sau, nếu không có phải tiêm lại. - Phản ứng mạnh : áp xe sâu hơn, sưng hạch nách hoặc gần khuỷu tay. Nguyên nhân có thể do : Kim tiêm không vô trùng. Tiêm dưới da quá sâu ( sai kỷ thuật) Tiêm liều lượng vaccin nhiều hơn quy định. Xử trí :Nếu chỉ có phản ứng tại chổ thì không cần điều trị gì.Nếu loét to, hạch sứng to cần chuyển đi khám bệnh vì một số trường hợp cần phải điều trị. - Phản ứng nhanh : xảy ra nếu trẻ đã có miễn dịch với lao thì có thể xuất hiện sưng đỏ ngay sau khi tiêm chưa được 2 tuần. Nguyên nhân do : Trẻ đã tiêm BCG. Trẻ đã bị nhiễm lao. Xử trí : Nếu do trẻ đã tiêm BCG thì không cần điều trị gì. Nếu nghi trẻ đã bị nhiễm lao thì gởi trẻ đi khám bệnh. 7.2 Khi tiêm vaccin BH- HG - UV - Sốt cao trên 390 C (2 - 6% trẻ tiêm). - Phản ứng tại chổ tiêm : đỏ da, có nốt cứng hoặc đau nơi tiêm, trẻ quấy khóc hơn ngày thường, trong vòng 48 giờ : 5 - 10% trẻ tiêm . Báo cho bà mẹ biết trước điều đó và không cần điều trị gì, các triệu chứng hết sau 1-2 ngày . Nếu có sốt cao có thể cho uống paracetamol. - Áp xe : đau và sưng tại chổ tiêm sau 1 tuần hoặc hơn. Nguyên nhân do : Kim tiêm không vô trùng Tiêm không đúng độ sâu Xử trí : Chườm khăn nóng lên chổ tiêm Cho kháng sinh nếu cần Nếu không khỏi gửi đi chọc tháo mủ - Biến chứng thần kinh : thường là hiếm và là do thành phần ho gà trong vaccine. Có trường hợp nặng : co giật , có dấu hiệu thần kinh , trụy mạch , biểu hiện bệnh não sau chủng ngừa. Cần chuyển đi bệnh viện và ngưng chích mũi tiếp theo. 7.3 Khi tiêm UV Đau nhẹ, có quầng đỏ, nóng và sưng từ 1-3 ngày tại chổ tiêm, thường hay gặp ở những lần tiêm sau . 7.4 Khi tiêm vaccin Sởi - Sốt cao trên 390 C xuất hiện ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 sau tiêm (5 - 15%). - Phát ban nhẹ : 5% trẻ tiêm . Nói với bà mẹ biết trước điều đó rằng các phản ứng này nhẹ hơn khi trẻ bị mắc bệnh sởi nhiều. Cho uống paracetamol nếu trẻ sốt cao. - Biến cố thần kinh : hiếm 1/1 triệu liều tiêm . 7.5. Khi uống vaccin Bại liệt Thường không có phản ứng gì, nếu trẻ đang bị tiêu cháy khi uống vaccin thì tác dụng sẽ kém hơn, Trong vòng 10 năm người ta thấy số liệt liên quan với uống phòng vaccine là 1/1 triệu trẻ em uống vaccine. Tỷ lệ bại liệt do tiếp xúc với trẻ uống phòng là 1/5 triệu liều vaccine được phân phối. 7.6 Khi tiêm vaccin Viêm gan B Vaccin viêm gan B rất an toàn. Có thể có phản ứng nhẹ sau khi tiêm như sưng tấy tại chổ tiêm (3 -9%), mệt mỏi, đau đầu và khó chịu (8 -18%), sốt trên 37.70 C (0.4 -8%). Những phản ứng này thường xuất hiện trong vòng 1 ngày sau khi tiêm và kéo dài 1 đến 3 ngày. Khi tiêm vaccin viêm gan B cùng lúc với tiêm BH-HG-UV thì tỷ lệ bị sốt và khó chịu không cao hơn . Phản ứng mạnh do tiêm vaccin rất hiếm gặp bao gồm các dấu hiệu nổi mày đay, khó thở và sốc ( khoảng 1/600.000 liều tiêm vaccin) 8. Cách tổ chức thực hiện tiêm chủng 8.1 Tổ chức tốt một buổi tiêm chủng - Phải nắm được số trẻ em trong đối tượng tiêm chủng sắp tới. (Số trẻ em < 1 tuổi trong 1 năm = tổng số dân x 0,02 ) - Phải nắm được nhu cầu từng loại vaccin của lần tiêm chủng sắp tổ chức. - Tuyên truyền, vận động, thông báo ngày, giờ, địa điểm cụ thể cho các đối tượng có con em trong diện tiêm chủng sắp tới để bà con đi đông đủ. - Lãnh vaccin ở tuyến trên và bảo quản vaccine tốt. - Sửa soạn dụng cụ tiêm chủng, nồi hấp tiệt trùng, bơm tiêm, kim tiêm, khay tiêm, chất sát trùng ... Chú ý khâu vô trùng các dụng cụ, sổ sách ghi chép đầy đủ. -Tiếp đón ân cần, niềm nở các bà mẹ tại địa điểm tiêm. -Tiêm vaccin đúng đối tượng, đúng kỹ thuật . - Ân cần giải thích cho các bà mẹ sau khi tiêm và nhắc nhở bà mẹ mang con đến tiêm lần tiêm tới. 8.2 Tiến hành tiêm chủng 8.2.1 Đảm bảo vô khuẩn - Phòng tiêm một chiều, có lối vào và lối ra riêng. - Bơm kim tiêm tiệt khuẩn, mỗi mũi tiêm có bơm và kim tiêm riêng hoặc ít ra phải có kim tiêm riêng. - Cán bộ tiêm phải mặc áo choàng, đeo khẩu trang, rửa tay sạch sẽ . - Không làm nhiễm bẩn các dụng cụ tiêm chủng đã được tiệt khuẩn khi thao tác. 8.2.2 Đảm bảo hiệu lực vaccin - Giữ lạnh liên tục vaccin khi vận chuyển đến nơi tiêm. + Kiểm tra xem phích lạnh có rạn nức không, nắp phích có khít không. + Kiểm tra bình tích lạnh lĩnh ở huyện (thành phố) có ở nhiệt độ 00 C không, có đá đã đông cứng, nếu mới lấy ở ngăn đá ra thì đợi cho tới khi có vài giọt nước xuất hiện trên mặt bình tích lạnh, mới xếp chúng vào trong phích vaccin. + Không để vaccin BH -HG - UV tiếp xúc với bình tích lạnh hoặc đá lạnh . có thể bọc giấy báo các lọ vaccin này. + Kiểm tra chỉ thị nhiệt độ trên lọ vaccin Viêm gan B, nếu hình vuông bên trong hình tròn đổi màu, cùng màu với hình tròn hoặc có mầu sẩm hơn thì huỷ bỏ, không sử dụng. + Đi lĩnh vaccin sớm, nhất là về mùa hè để tránh ánh sáng khi vận chuyển. Đảm bảo đúng loại vaccin và đủ số liều vaccin cần, vaccin còn hạn dùng. + Nếu không có bình tích lạnh, thay bằng 1,5 Kg nước đá. phải bọc đá trong túi nilon để tránh làm ướt và hỏng nhãn vaccin. - Giữ lạnh vaccin trong suốt buổi tiêm. + Chỉ mở phích vaccin khi cần thiết sau đó lại đậy nắp cho khít ngay. + Không để vaccin ngoài trời nắng hoặc cạnh bếp đun. + Đọc nhiệt kế ít nhất 2 lần vào lúc bắt đầu buổi tiêm và kết thúc buổi tiêm. Ghi kết quả vào sổ quản lý vaccin. + Để các lọ vaccin đã mở vào cốc có đá lạnh hay trên 1 bình tích lạnh. 8.2.3 Đảm bảo kỷ thuật tiêm chủng - Tiêm BCG Căng da vùng cánh tay trái với ngón trỏ và ngón cái, dùng một ống tiêm riêng, kim 0.45 mm. Bỏ đi vài giọt vaccin sau khi tiệt trùng bằng nhiệt độ. Tiêm 0,1ml vaccin trong da để gây một cục u ở da có đường kính 5mm . Nốt u do tiêm BCG sẽ biến mất trong vòng nữa giờ. Khoảng 2 hoặc 3 tuần sau đó 1 khối u đỏ, nhỏ, hơi đau sẽ xuất hiện tại chổ tiêm và tồn tại vài tuần sau đó u trở thành một abcès nhỏ, loét và đóng vảy, vảy bong đi để lại 1 cái sẹo lồi màu đỏ. Sẹo nhỏ dần, nhạt và thấp dần tồn tại như vậy trong nhiều năm. Vết sẹo đó cho ta biết trẻ đã chủng BCG và chủng đạt yêu cầu. Nếu chưa có sẹo sau 6 tuần tiêm lại mũi BCG. - Tiêm viêm gan B Vaccin viên gan B được đóng lọ 1 liều, 2 liều, 6 liều hoặc 10 liều . Liều cho trẻ em 0,5ml, mỗi liều chứa từ 1,5 g đến 10 g HBsAg tuỳ nhà sản xuất. Tiêm bắp đùi, không tiêm vào mông, tiêm ngay sau sinh, tốt nhất là trong vòng 24 giờ đầu sau sinh. - Tiêm vaccin Sởi Cho chất dung môi vào vaccin khô . Nên tiêm da cánh tay trái, tiêm 0,5ml vaccin dưới da, không nên lưu thuốc trong ống tiêm quá 1/2 giờ. - Cho uống vaccin Bại liệt Vaccin bại liệt chứa cả 3 type virus dưới dạng viên hoặc nước. Chủng bằng cách nhỏ vào miệng 2 giọt thuốc hoặc uống 1 viên. Hiện nay chương trình dùng loại uống. Phải đảm bảo trẻ nuốt thuốc. - Tiêm vaccin BH - HG - UV Gồm vi khuẩn ho gà chết, độc tố bạch hầu và uốn ván giảm độc lực . Lắc lọ vaccin sao cho phần vaccin lắng xuống đáy được hoà trộn đều với dung dịch ở trên, Nếu bạn nghĩ rằng lọ vaccin đã bị đông băng và tan lại thì nên kiểm tra xem có bị hỏng không bằng thử nghiệm lắc, nếu lắc thuốc thấy phần trên trong phần dưới đục là thuốc hỏng, phải huỷ vaccin. Tiêm 0,5ml vaccin vào bắp đùi, không tiêm vào mông. - Tiêm vaccin UV Vaccin uốn ván được tiêm cho tất cả phụ nữ có thai và phụ nữ tuổi sinh đẻ, vùng có nguy cơ cao. Lắc lọ vaccin sao cho phần vaccin lắng xuống đáy được hoà trộn đều với dung dịch ở trên. Nếu bạn nghĩ lọ vaccin đã bị đông băng và tan lại thì kiểm tra xem có bị hỏng không bằng thử nghiệm lắc. Hỏi người phụ nữ muốn tiêm tay phải hay tay trái, tiêm 0,5 ml vaccin sâu vào bắp. 8.2.4. Kết thúc buổi tiêm chủng - Tính số mũi tiêm chủng trong buổi tiêm chủng bằng cách đếm số mũi của từng loại vaccin đã tiêm để có số liệu báo cáo. - Huỷ bỏ vaccin và dụng cụ tiêm chủng sau buổi tiêm : Tất cả vaccin đã được mở trong buổi tiêm chủng đều phải được huỷ bỏ cuối buổi tiêm chủng bất kể đó là loại vaccin nào. Vaccin huỷ và dụng cụ bơm kim tiêm được huỷ đúng quy trình chôn hoặc đốt. - Hoàn thành việc sổ sách tiêm chủng. - Đánh giá sau buổi tiêm và báo cáo kết quả tiêm chủng hàng tháng. 9. Cách theo dõi, quản lý và đánh giá tiêm chủng - Quản lý và theo dõi tốt đối tượng trong chương trình không được bỏ sót đối tượng có chỉ định tiêm - Quản lý thai nghén tốt để chủng ngừa uốn ván đầy đủ cho bà mẹ và kịp thời bổ sung đối tượng phải được tiêm sau khi sinh - Có sổ theo dõi tiêm chủng tại trạm y tế, và phiếu tiêm chủng cho từng đối tượng tiêm để theo dõi các mũi tiêm theo đúng lịch tiêm chủng - Nhắc các bà mẹ đến khám lại nếu có sốt hoặc phản ứng bất thường sau tiêm để kịp thời phát hiện và xử lý các tác dụng phụ sau tiêm chủng - Kiểm tra sẹo BCG lần tiêm tiếp theo sau khi tiêm BCG để kịp thời có chỉ định tiêm lại - Quản lý các bệnh trong diện tiêm chủng mở rộng tại địa bàn để đánh giá kết quả - Quản lý và phân tích được số liệu tiêm chủng, tỷ lệ tiêm chủng , tỷ lệ có sẹo BCG sau lần tiêm đầu tiên , tỷ lệ tai biến sau tiêm, số trẻ em sinh trong tháng , số trẻ em dưới 1 tuổi, số phụ nữ có thai, tỷ lệ không tiêm chủng, lý do không tiêm - Chế độ báo cáo đầy đủ, chính xác . - Hoàn tất các yêu cầu , các biểu mẩu của chương trình để quản lý chương trình tốt 10. Tổ chức giáo dục sức khỏe tại cộng đồng Hàng tháng trong các buổi tiêm chủng cho trẻ, đây là dịp để các bà mẹ tập trung với số lượng khá, cán bộ y tế nên tranh thủ cơ hội này để tổ chức giáo dục sức khỏe cộng động với nhiều chủ đề phong phú . - Giáo dục y tế về tiêm chủng : Nói cho bà me biết ích lợi của việc tiêm chủng. Tiêm chủng cho trẻ phòng được bệnh gì đồng thời cũng cho bà mẹ biết một vài tác dụng phụ của từng loại vaccin có thể xảy ra và cách xử trí. Nhắc và hẹn bà mẹ đem con tới chủng lần tiếp theo. - Tổ chức lồng ghép chương trình tiêm chủng mở rộng với các chương trình y tế quốc gia khác. Ví dụ : đồng thời với tiêm chủng cho trẻ uống Vitamin A, trong chương trình Vitamin A chống mù lòa, nhắc các bà mẹ có quen biết với các đối tượng có thai nên đi khám thai để quản lý thai nghén, lợi ích của khám thai định kỳ. Nói chuyện về phòng bệnh ỉa chảy, ho sốt, cách nuôi con, chương trình sửa mẹ, cách theo dõi cân nặng... - Trả lời cho bà mẹ các thắt mắc về tiêm chủng về con trẻ. - Thông báo cho bà mẹ các vấn đề về y tế liên quan. CTTCMR là một chương trình đã được xã hội hóa cao nhất trong các chương trình y tế, trong đó có sự chỉ đạo trực tiếp của chính quyền các cấp các ngành, sự tham gia của các đoàn thể, sự nổ lực của toàn ngành y tế, trước hết là hệ vệ sinh phòng dịch và y tế cơ sở, sự hưởng ứng của nhân dân, các bà mẹ, sự đóng góp nhiều mặt của các tổ chức quốc tế, chính phủ một số nước . Nhân dân bắt đầu quen và hiểu ngày càng rõ hơn CTTCMR phòng 6 bệnh phổ biến trẻ em . Một điều quan trọng khác là ngoài tác dụng bảo vệ tính mạng và sức khỏe trẻ em, thành công của chương trình đã tiết kiệm cho nhà nước và nhân dân rất nhiều về mặc kinh tế. Giảm số trẻ mắc bệnh, giảm số công dân tàn phế cho tương lai, tiết kiệm kinh phí cho điều trị cho xử lý các vụ dịch, giảm tốn kém cho gia đình trong việc chữa chạy, ma chay, tiết kiệm ngày công, tạo điều kiện cho cha mẹ yên tâm sản xuất . Chƣơng trình tiêm chủng mở rộng ( Câu hỏi kiểm tra ) 1. Chỉ định chủng ngừa cho trẻ em dưới 1 tuổi ? 2. Phản ứng không mong đợi sau chủng ngừa và cách giải quyết của bạn ? Tài liệu tham khảo 1. Thực hành tiêm chủng . Bài 1 -11 (2001). Chương trình tiêm chủng mở rộng. 2. Triển khai tiêm vaccin viêm gan B trong tiêm chủng mở rộng. (2002) . Chương trình tiêm chủng mở rộng. 3. Hoàng Minh (1999) . Bệnh lao và Nhiễm HIV/AIDS. Nhà xuất bản Y học . 4. Tài liệu huấn luyện kỹ năng xử trí lồng ghép trẻ bệnh . (2002) . Chương trình IMCI quốc gia . PHÁT TRIỂN THỂ CHẤT Ở TRẺ EM Mục tiêu 1. Kể được những yếu tố ảnh hưởng đến sự tăng trưởng 2. Kể được những chỉ số đánh giá sự phát triển thể chất 3. Trình bày được những chỉ số đánh giá sự trưởng thành 4. Nêu được các công thức tính nhanh để đánh giá sự phát triển thể chất của trẻ khi không có biểu đồ theo dõi trong khám lâm sàng Theo dõi sự phát triển thể chất của trẻ theo từng độ tuổi là vấn đề quan trọng trong chăm khóc trẻ khoẻ. Khám trẻ toàn diện là phải đánh giá sự phát triển thể chất của trẻ có phù hợp với lứa tuổi không song song với việc thăm khám lâm sàng phát hiện ra bệnh lý. 1. Những yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển về thể chất 1.1. Sụn tăng trưởng Phát triển nhờ vào sụn tăng trưởng, gồm 2 quá trình: - Quá trình tăng trưởng về chiều cao. - Quá trình trưởng thành tương ứng với hiện tượng cốt hoá từ từ. 1.2. Những yếu tố ảnh hưởng đến sự tăng trưởng - Yếu tố di truyền và giống nòi. - Yếu tố dinh dưỡng và chuyển hoá. Nếu không có đủ dinh dưỡng thì quá trình tăng trưởng sẽ không bình thường. Điều đó giải thích , ở các nước thế giới thứ 3, tình trạng suy dinh dưỡng sẽ làm cho trẻ có chiều cao thấp. Những bệnh lý kém hấp thu khác cũng làm thiếu dinh dưỡng và dẫn đến phát triển chiều cao thấp. Suy thận cũng dẫn đến lùn. - Yếu tố nội tiết: + Nội tiết tố kích thích tuyến giáp (TSH) và nội tiết tố tăng trưởng (GH) của tuyến yên ảnh hưởng lên quá trình tăng trưởng về chiều dài của sụn. + Nội tiết tố tuyến giáp ảnh hưởng đến quá trình trưởng thành hơn là quá trình tăng trưởng, suy tuyến giáp sẽ làm ảnh hưởng nặng nề đến sự cốt hoá, vì vậy cần thiết phải đặt vấn đề sàng lọc thiếu hormone tuyến giáp ngay từ thời kỳ sơ sinh để có biện pháp điều trị nhằm cho trẻ đạt được sự phát triển thể chất bình thường theo tuổi . + Nội tiết tố sinh dục chỉ ảnh hưởng đến gần giai đoạn trưởng thành. Nó làm chiều cao tăng nhanh lúc bắt đầu dậy thì, có ảnh hưởng nhiều hơn lên quá trình trưởng thành (nó kết thúc sự phát triển về chiều cao bằng cách cốt hoá vĩnh viễn những sụn tăng trưởng) + Glucocorticoide ít có ảnh hưởng đến sự tăng trưởng bình thường. Nếu hormone này được tăng tiết hoặc được đưa từ ngoài vào sẽ ức chế quá trình tăng trưởng điển hình trong hội chứng thận hư trẻ đang giai đoạn phát triển. - Yếu tố tinh thần kinh. 2. Những chỉ số đánh giá sự phát triển về thể chất Sự phát triển thể chất gồm 2 hiện tượng: - Hiện tượng số lượng: đo bằng centimeter (cm) hoặc gram (g). Gồm cân nặng, chiều cao, vòng đầu. - Hiện tượng trưởng thành: đó là sự thay đổi về chất lượng của các mô (mô xương, răng, cơ quan sinh dục, tâm thần kinh). 2.1. Nghiên cứu chính xác sự phát triển thể chất Những biểu đồ: dựa vào các biểu đồ này sẽ biết mối liên quan giữa chiều cao và vòng đầu so với tuổi, cân nặng so với chiều cao. Trong thực hành sử dụng 2 loại biểu đồ: - Biểu đồ tính theo độ lệch chuẩn DS (SD) Giới hạn thay đổi bình thường nằm giữa - 2SD và + 2SD - Biểu đồ được diễn tả bằng percentile hoặc centile . 2.2. Những chỉ số đánh giá sự phát triển thể chất trẻ em 2.2.1.Tăng trưởng về chiều cao Ghi nhớ những mốc tăng trưởng sau: Tăng trưởng nhanh từ 0 - 4 tuổi: 50cm lúc sinh, 100cm lúc 4 tuổi. Tăng trưởng trung bình 5 - 6 cm/năm từ 4 tuổi đến tuổi bắt đầu tuổi dậy thì. Giảm dần và ngừng tăng trưởng vào cuối tuổi dậy thì. Theo dõi sự tăng trưởng bằng những biểu đồ (đã trình bày ở trên) cho phép: + So sánh sự phát triển của đứa trẻ với sự phát triển trung bình có nghĩa là so sánh trẻ với những trẻ cùng tuổi, cùng giới, cùng nòi giống. + Đánh giá tốc độ tăng trưởng bằng cách nghiên cứu biểu đồ phát triển của đứa trẻ đó trong nhiều năm. Bình thường đứa trẻ phát triển trong vùng tăng trưởng về chiều cao bình thường của nó. Nếu như trong quá trình theo dõi thấy có sự thay đổi về vùng tăng trưởng chiều cao phản ánh một sự quá phát triển hoặc một sự kém phát triển về tốc độ tăng trưởng, cả 2 đều biểu hiện sự bất thường. Ngoài ra trong thực hành có thể dùng công thức sau để tính nhanh một cách ước lượng chiều cao của trẻ: X = 75 cm + 5 cm (N -1) , N : số tuổi của trẻ lớn hơn 1 tuổi 2.2.2. Tăng trưởng vòng đầu Tăng trưởng não bộ tăng nhanh trong năm đầu và gần như kết thúc vào 6 tháng tuổi. Để theo dõi sự tăng trưởng của vòng đầu sẽ đo đường kính của vòng đầu và theo dõi bằng biểu đồ DS ( SD) hoặc biểu đồ percentile. Có công thức tính mối liên quan giữa vòng đầu của trẻ ( 1 tuổi và chiều cao như sau: PC = T/2 + 10 PC: đường kính vòng đầu; T: chiều cao 2.2.3. Sự tăng trưởng về cân nặng Theo dõi sự phát triển cân nặng bằng biểu đồ DS hoặc biểu đồ Percentile. Cũng có ý nghĩa giống như theo dõi sự phát triển chiều cao bằng biểu đồ. Trong thực hành lâm sàng có thể sử dụng công thức tính nhanh sau đây khi trong tay không có sẵn biểu đồ biểu diễn chiều cao, cân nặng, vòng đầu : Cân nặng trẻ dưới 6 tháng tuổi = Cân nặng lúc sinh + 600 (n) Cân nặng trẻ trên 6 tháng = Cân nặng lúc sinh + 500 (n) Trong đó n là số tháng, N là số tuổi. 3. Những chỉ số đánh giá sự trưởng thành 3.1. Tuổi xương Thường được sử dụng nhiều nhất để đánh giá sự trưởng thành. Đánh giá dựa trên sự xuất hiện từ từ những điểm cốt hoá của sụn đầu xương dài hoặc xương ngắn (khối xương cổ chân và cổ tay) từ lúc sinh đến tuổi dậy thì. Hình vẽ minh hoạ.Tuỳ theo sự trưởng thành của xương, người ta ghi nhận thời điểm xuất hiện, dạng, thời điểm cứng của những điểm cốt hoá để định tuổi xương. Phương pháp này cần đến những xét nghiệm về X.Q để có chỉ định tuỳ theo tuổi chụp những vùng xương mà có nhiều biến đổi nhất như: - Từ lúc sinh đến 1 tuổi: bàn chân và chi dưới trái (đối với một số tác giả người ta khuyên nên chụp 1/2 bộ xương trái thẳng sau) - Từ 6 tháng đến tuổi dậy thì : bàn tay và cổ tay trái trên film thẳng (dựa trên Atlas của tác giả Greulich và Pyle), minh hoạ hình vẽ. - Từ tuổi dậy thì nghiên cứu xương của cổ tay và bàn tay. Tất cả những điều trên để nhằm xác định 3 thông số mà thường phù hợp với nhau trên cùng một đứa trẻ, được đánh giá là phát triển thể chất bình thường: - Tuổi đời: tuổi thực sự được tính theo ngày sinh. - Tuổi chiều cao: tuổi được ghi nhận theo chiều cao. - Tuổi xương: được ghi nhận theo mức độ trưởng thành của xương. 3.2. Tuổi tính theo răng Người ta cố gắng nêu ra một mối liên quan giữa tuổi theo sự xuất hiện của những răng vĩnh viễn, nhưng trên thực hành lâm sàng không sử dụng. Răng sữa mọc khác nhau về thời gian tuỳ theo từng trẻ, có trẻ sinh ra đã mọc răng nhưng ngược lại có những trẻ mọc răng đầu tiên vào khoảng 13-14 tháng. Như vậy không thể dựa vào những răng mọc để đánh giá sự phát triển thể chất ở trẻ em. Bình thường những răng sữa mọc theo thời gian như sau: Răng cửa giữa dưới Răng cửa bên, dưới Răng cửa giữa trên Răng cửa bên, trên Răng hàm nhỏ, dưới Răng hàm nhỏ trên Răng nanh dưới Răng nanh trên Răng hàm số 2 dưới 6 tháng 7 tháng 7 1/2 9 12 14 16 18 20 3.3.Tuổi tính theo sự dậy thì ( xem bài: dậy thì của chương nội tiết ) PHÁT TRIỂN THỂ CHẤT Ở TRẺ EM TỰ LƯỢNG GIÁ 1. Yếu tố nào sau đây ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất: A. Di truyền B. Trí tuệ C. Tiêu hoá D. Nước biển E. Địa dư 2. Một trẻ 2 tuổi được mang đến phòng khám nhi vì cháu bị tiêu chảy từ hơn 2 tuần qua. Nếu bạn là bác sĩ bạn sẽ phải làm gì: A. Khám toàn thể các bộ phận B. Khám nội khoa và xác định biểu đồ tăng trưởng C. Sờ thóp xem có mất nước không D. Hỏi xem thử cháu có ăn uống tốt không E. Xét nghiệm phân cho cháu bé 3. Chỉ có di truyền , giống nòi và dinh dưỡng là có ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất trẻ em. A. Đ B. S C. Thêm khí hậu D. Thêm thời tiết E. Thêm hoàn cảnh xã hội 4. Trẻ nữ 3 tuổi, bị rối loạn chuyển hoá gluten gọi là bệnh Coeliaque, trẻ có cân nặng, chiều cao ở dưới mức – 3 SD, nguyên nhân gây chậm phát triển thể chất ở cháu bé này là: A. Di truyền B. Gíông nòi C. Dinh dưỡng D. Chuyển hoá E. Nội tiết 5. Cách tốt nhất để theo dõi sự phát triển về thể chất khi không có biểu đồ cân nặng là: A. Theo dõi bằng biểu đồ tăng trưởng về chiều cao, cân nặng, vòng đầu trong năm đầu B. Nêu công thức tính nhanh cân nặng của trẻ trên 1 tuổi C. Nêu công thức tính nhanh cân nặng của trẻ dưới 1 tuổi và trên 1 tuổi D. Theo dõi bằng cách đo và cân hàng tháng trong năm đầu E. Theo dõi bằng cách cân và đo hàng năm sau 1 tuổi 6. Một trẻ trai 30 tháng tuổi, có cân nặng lúc sinh 2500 gr, lúc 9 tháng đi tiêm chủng sởi cân nặng 8 kg, từ 11 tháng cháu thường bị ỉa chảy. Để theo dõi sự phát triển thể chất của cháu bé này là theo dõi: A.Cân nặng B. Theo dõi trên biểu đồ bằng cách chấm những mốc biết được về cân nặng C.Chiều cao, cân nặng, vòng đầu trong năm đầu D.Số răng mọc E.Tuổi xương 7. Một bé gái sinh non có cân nặng lúc sinh thấp 1500 gram, tháng nào cháu cũng lên dược trung bình 300 gram, đến nay cháu 12 tháng cân nặng 8 kg . Cháu bé bị chậm phát triển thể chất . Các bạn có ý kiến gì thêm A. Đ B. S C. Không đủ dữ liệu D. Loại sơ sinh lúc sinh E. Tuổi thai lúc sinh 8. Trẻ nam 13 tháng tuổi, cân nặng 8 kg, chiều cao 72 cm, mẹ cháu cho là cháu bị suy dinh dưỡng. Bác sĩ không có biểu đồ cân nặng và chiều cao trong tay. Dựa trên cơ sở nào để tư vấn cho bà mẹ: A. Công thức tính nhanh cân nặng và chiều cao B. Hỏi chiều cao, cân nặng lúc sinh rồi tính nhanh theo công thức C. Dựa vào biều đồ tăng trưởng D. Khám toàn thân nếu trẻ khoẻ thì kết luận bình thường E. Đánh giá phát triển tinh thần - vận động 9. Về những loại biểu đồ theo dõi sự phát triển thể chất trẻ em, câu nào sau đây là đúng: A. Biểu đồ tăng trưởng về chiều cao, cân nặng, vòng đầu trong năm đầu B. Biểu đồ tăng trưởng về cân nặng C. Biểu đồ tăng trưởng theo độ lệch chuẩn và Bách phân vị (Percentile) D. Theo dõi bằng cách đo và cân hàng tháng trong năm đầu E. Theo dõi bằng cách cân và đo hàng năm sau 1 tuổi 10. Theo dõi cân nặng bằng biểu đồ tăng trưởng của một trẻ là bình thường nếu nằm ở mức : A. Trung bình ( ký hiệu chữ M ) B. + 1 SD C. -1 SD D. 2,5% percentile E. 97,5% percentile ĐÁP ÁN 1A 2B 3B 4D 5C 6B 7B 8B 9C 10A Tài liệu tham khảo 1. Bài giảng nhi khoa Hà Nội, tập I, Trang 20 - 22 2. C. ROY (Paris) Pediatrie, Université Francophones, Ellipses/ Aupelf, 1989 Croissance , Pp 25 - 33 3. R.S. ILLINGWORTH L’enfant normal, Masson, 1997 Croissance staturo - ponderale, Pp 57 – 85 ĐẶC ĐIỂM HỆ DA - CƠ - XƢƠNG TRẺ EM Mục tiêu 1. Trình bày được những đặc điểm thành phần cấu tạo của da và lớp mỡ dưới da. 2. Nêu được một số bệnh lý về hệ da- cơ- xương ở trẻ em. 3. Hướng dẫn cho các bà mẹ cách chăm sóc về da, cơ, xương của trẻ em qua từng lứa tuổi . 1. Da và tổ chức dƣới da 1.1. Cấu tạo da của trẻ em 1.1.1. Da của trẻ sơ sinh: mỏng xốp chứa nhiều nước. Các sợi cơ và sợi đàn hồi phát triển ít. Sau khi trẻ sinh ra, trên da phủ một lớp màu trắng ngà, đó là lớp thượng bì bong ra, được gọi là chất gây, có nhiệm vụ bảo vệ che chở và dinh dưỡng cho da; làm cơ thể đỡ mất nhiệt, có tác dụng miễn dịch, vì vậy không nên rửa sạch ngay, mà phải đợi sau 48 giờ mới lau sạch, nếu không thì dễ bị hăm đỏ các nếp gấp. Những biểu hiện thường gặp ở da của trẻ sơ sinh - Đỏ da sinh lý. - Vàng da sinh lý : 80 - 85% trẻ sơ sinh có hiện tượng vàng da sinh lý, vàng da xuất hiện từ ngày thứ 2 - 5 sau khi sinh và kéo dài đến ngày thứ 7 - 8 thì hết; nhưng ở trẻ đẻ non có khi kéo dài đến 3 - 4 tuần. - Vàng da bệnh lý 1.1.2. Da của trẻ em: mềm mại, có nhiều mao mạch, lớp thượng bì mỏng, sờ vào mịn như nhung. Tuyến mồ hôi trong 3 - 4 tuần đã phát triển nhưng chưa hoạt động. Điều hoà nhiệt chưa hoàn chỉnh. Tuyến mỡ phát triển tốt . 1.2. Lớp mỡ dưới da: Được hình thành từ lúc thai nhi 7 - 8 tháng, nên trẻ đẻ non lớp mỡ này phát triển yếu. Ở trẻ em, trong 6 tháng đầu lớp mỡ dưới da phát triển mạnh, bề dày trung bình từ 6 - 15 mm, trẻ gái phát triển hơn trẻ trai. Lớp mỡ dưới da chứa nhiều axit béo no như axit Palmitic, axit Stearic và ít axit béo không no như axit. Oleic hơn người lớn.. Do đó về mùa lạnh, trẻ nhỏ khi bị bệnh nặng thường dễ bị cứng bì (sclérème) hoặc phù cứng bì (sclèrodème), nhất là trẻ đẻ non thường dễ bị tình trạng này. Cần chú ý thành phần hóa học kể trên để tránh tiêm các loại thuốc tan trong dầu như long não, vì thuốc dễ làm cho da bị cứng và lâu tan nên gây áp - xe . 1.3. Đặc điểm sinh lý của da Bề mặt da của trẻ em so với trọng lượng cơ thể cao hơn người lớn. Do đó sự thải nước theo đường da ở trẻ em sẽ lớn hơn người lớn. Diện tích da ở người lớn là 1,73 m2. Diện tích da ở trẻ em được tính theo công thức . Trong đó S tính theo m2 và p tính theo kg 1.3.1. Chức năng bảo vệ: da bảo vệ các lớp tổ chức sâu chống lại các tác nhân cơ, hoá học bên ngoài; chức năng này ở trẻ nhỏ rất yếu so với người lớn. Do đó da trẻ em rất dễ bị tổn thương và nhiễm trùng. 1.3.2. Chức năng hô hấp và bài tiết: ở trẻ nhỏ, sự hô hấp ở ngoài da biểu hiện rất mạnh so với người lớn. Trong những tháng đầu tuyến mồ hôi chưa làm việc nên da chưa có tác dụng tiết mồ hôi. S p p 90 74 1.3.3. Chức năng điều hoà nhiệt: do da có nhiều mạch máu, tuyến mồ hôi chưa hoạt động, hệ thần kinh chưa hoàn thiện nên điều hoà nhiệt kém, trẻ dễ bị nóng quá hay lạnh quá. 1.3.4. Chức năng chuyển hoá: ngoài chuyển hoá hơi nước, da còn cấu tạo nên các men, các chất miễn dịch, đặc biệt là chuyển hoá tiền vitamin D thành vitamin D dưới tác dụng của tia cực tím. Vì vậy cần cho trẻ tắm nắng để phòng bệnh còi xương. 2. Hê cơ Hệ cơ cùng với hệ xương chịu trách nhiệm về hoạt động của cơ thể. Sự vận động của các cơ có liên quan đến võ não. Những hoạt động và rèn luyện thân thể đều làm tăng thêm hoạt động tinh thần của con người . 2.1. Cấu tạo 2.1.1. Hệ cơ trẻ sơ sinh: chiếm khoảng 25% trọng lượng cơ thể, đến khi trưởng thành hệ cơ chiếm 42% trọng lượng cơ thể. Cơ trẻ em chứa nhiều nước, ít đạm, mỡ và các muối vô cơ, nên khi trẻ bị ỉa chảy thì sụt cân nhanh . 2.1.2. Hệ cơ trẻ em: phát triển không đồng đều. Ở trẻ dưới 6 tuổi, các cơ ở đùi, vai, cẳng chân cánh tay phát triển sớm hơn, trong khi đó các cơ nhỏ như cơ ở bàn tay, ngón tay phát triển chậm hơn. Vì vậy trẻ nhỏ chưa làm được các động tác khéo léo, tỷ mỷ cần sử dụng đến những ngón tay. 2.2. Đặc điểm sinh lý 2.2.1. Cơ lực : thông thường bên phải mạnh hơn bên trái. Cơ lực trẻ em còn yếu nên không cho trẻ luyện tập thân thể và lao động quá mức . 2.2.2. Trương lực cơ : Trẻ em trong những tháng đầu sau sinh có hiện tượng tăng trương lực cơ sinh lý, đặc biệt ở chi trên và chi dưới kéo dài trong vòng 2 -4 tháng . 2.3. Một số bệnh lý về hệ cơ thường gặp ở trẻ em - Thiếu cơ bẩm sinh : thường gặp ở cơ ngực, hoặc bó ức sườn . - Nhược cơ bẩm sinh - Bệnh nhược cơ nặng ở tuổi thiếu niên . - Bệnh loạn dưỡng cơ tiến triển 3. Hệ xƣơng Xương là chỗ dựa của toàn bộ cơ thể. Một số xương có nhiệm vụ bảo vệ não, tim, phổi . 3.1. Xương thai nhi: hầu hết là tổ chức sụn, sau đó dần dần tạo thành xương và phát triển cho đến lứa tuổi 20 - 25. 3.2. Xương sơ sinh: chứa nhiều nước, ít muối khoáng. Khi trẻ lớn thì nước giảm, muối khoáng tăng. Do vậy xương trẻ em mềm và có độ chun dãn hơn. Màng ngoài xương dày, nên trẻ thường bị gãy xương theo dạng cành tươi. Sự tạo cốt và hủy cốt nhanh . 3.3. Điểm cốt hoá: thường ở giữa các đầu xương và xuất hiện theo từng thời kỳ. Người ta có thể dựa vào điểm cốt hoá để xác định lứa tuổi của trẻ: 3-4 tháng xuất hiện điểm cốt hoá ở xương mác; 3 tuổi: xương tháp; 4-6 tuổi: xương bán nguyệt và xương thang; 5-7 tuổi: xương thuyền; 10-13 tuổi: xương đậu. 3.4. Đặc điểm của một số xương 3.4.1. Xương sọ: Ở trẻ em xương sọ phần đầu dài hơn phần mặt. Hộp sọ trẻ em tương đối to so với kích thước của cơ thể so với người lớn. Hộp sọ phát triển nhanh trong năm đầu. Khi sinh ra trẻ có 2 thóp: thóp trước và thóp sau. Thóp trước sẽ đóng kín khi trẻ được 1 tuổi - 18 tháng. Thóp sau nhỏ hơn và sẽ đóng kín trong vòng 3 tháng đầu. 3.4.2. Xương sống : Xương cột sống chưa ổn định. - Lúc sơ sinh cột sống rất thẳng. - 2 tháng tuổi : trục sống lưng quay về phía trước . - 6 tháng tuổi : cột sống quay về phía sau. - 1 năm tuổi : cột sống vùng lưng cong về phía trước. - 7 tuổi : xương sống có 2 đoạn uốn cong ở cổ và ngực . - Tuổi dậy thì : cong ở vùng thắt lưng . Một số bệnh gặp ở vùng xương sống : + Hội chứng Klippel Fell : số đốt sống cổ giảm đi hoặc có nhiều nửa đốt sống hợp lại thành một khối xương. Cổ ngắn và bờ chân tóc thấp. Cử động của cổ bị hạn chế . + Bệnh lao cột sống : thường thấy tổn thương ở đoạn lưng và thắt lưng . + Tật nứt gai đôi cột sống ( spina bifida ) : thường thấy ở đoạn L4 - S1 . 3.4.3. Lồng ngực: Trẻ dưới 1 tuổi, đường kính trước - sau của lồng ngực bằng đường kính ngang. Càng lớn lồng ngực càng dẹt. Xương sườn nằm theo chiều ngang. Tuổi đi học xương sườn nằm theo đường dốc nghiêng. 3.4.4. Răng : trẻ sơ sinh chưa có răng. Trẻ khoẻ mạnh bắt đầu mọc răng vào tháng thứ 6. Đến 2 tuổi hết thời kỳ mọc răng sữa. Tổng số răng sữa là 20 cái. Có thể tính số răng theo công thức sau: Số răng = số tháng - 4 . Từ 5 - 7 tuổi mọc răng hàm, từ 6 - 7 tuổi bắt đầu thay răng sữa bằng răng vĩnh viễn , tổng số răng vĩnh viễn là 32 cái. Trẻ bị còi xương răng mọc chậm, men răng xấu.. DAC DIEM DA CO XUONG CÂU HỎI KIỂM TRA 1.Cấu tạo của chất gây trên da trẻ sơ sinh là A. Lớp có màu trắng ngà. B. Do tế bào lớp thượng bì bong ra. C. Làm cho cơ thể đỡ mất nhiệt D. Có tác dụng miễn dịch E. Không nên lau ngay 2.Lớp mỡ dưới da được hình thành: A. Ngay từ những tháng đầu tiên của bào thai. B. Từ tháng thứ 4-5 của thời kỳ bào thai. C. Từ tháng thứ 7-8 của thời kỳ bào thai. D. Chỉ được hình thành vào tháng cuối cùng của thai kỳ khi trẻ đủ tháng. E. Phụ thuộc vào tình trạng dinh dưỡng của mẹ khi mang thai. 3.Cấu tạo lớp mỡ dưới da ở trẻ em: A. Chứa nhiều acid béo no và ít acid béo không no. B. Chứa nhiều acid béo không no và ít acid béo no hơn người lớn. C. Có nhiều acid béo no và ít acid béo không no hơn người lớn. D. Không có gì khác biệt so với người lớn. E. Chỉ khác biệt so với người lớn ở trẻ suy dinh dưỡng và đẻ non. 4.Đặc điểm cấu tạo hệ cơ của trẻ em: A. Chứa nhiều nước và chất béo B. Chứa nhiều nước và chất béo, ít đạm và muối vô cơ C. Chứa nhiều nước, ít đạm, mỡ và muối vô cơ. D. Chứa ít nước, nhiều đạm và mỡ. E. Chứa nhiều muối vô cơ, ít nước giống người trưởng thành. 5.Các đặc điểm sinh lý của hệ cơ trẻ em là A. Trẻ sơ sinh, tăng trương lực cơ sinh lý ở các chi kéo dài đến 3-4 tháng B. Cơ lực trẻ em yếu hơn so với người lớn. C. Cơ lực ở tay phải mạnh hơn tay trái. D. Tuổi dậy thì, cơ lực của con trai mạnh hơn con gái. E. Tất cả đều đúng 6.Xương trẻ sơ sinh có đặc điểm A. Chứa nhiều nước, ít muối khoáng. B. Hầu hết là tổ chức sụn. C. Mềm và có độ chun dãn cao. D. Sự tạo cốt và hủy cốt nhanh. E. Màng ngoài xương dày. 7.Đặc điểm về xương sọ của trẻ em: A. Ở trẻ em xương sọ phần mặt dài hơn phần đầu. B. Hộp sọ trẻ em tương đối nhỏ so với kích thước của cơ thể so với người lớn. C. Hộp sọ phát triển nhanh trong năm tháng đầu. D. Hộp sọ phát triển nhanh trong năm đầu E. Các khe khớp xương sọ đã cốt hóa 8.Thời gian xuất hiện điểm cốt hoá của xương A. 3-4 tháng tuổi xuất hiện điểm cốt hoá ở xương đùi. B. 3 tuổi xuất hiện điểm cốt hoá ở đầu dưới xương mác. C. 4-6 tuổi xuất hiện điểm cốt hoá ở xương tháp. D. 5-7 tuổi xuất hiện điểm cốt hoá ở xương thang E. 10-13 tuổi xuất hiện điểm cốt hoá ở xương đậu. 9.Thời gian xuất hiện điểm cốt hoá của xương A. 3-4 tháng tuổi xuất hiện điểm cốt hoá ở xương mác. B. 3 tuổi xuất hiện điểm cốt hoá ở đầu dưới xương bán nguyệt. C. 4-6 tuổi xuất hiện điểm cốt hoá ở xương tháp. D. 5-7 tuổi xuất hiện điểm cốt hoá ở xương thang E. 10-13 tuổi xuất hiện điểm cốt hoá ở xương chày. 10.Đặc điểm về xương lồng ngực của trẻ nhỏ: A. Đường kính trước - sau của lồng ngực nhỏ hơn đường kính ngang. B. Đường kính trước - sau của lồng ngực lớn hơn đường kính ngang. C. Đường kính trước - sau của lồng ngực bằng hơn đường kính ngang D. Xương sườn nằm theo đường dốc nghiêng.. E. Càng nhỏ, lồng ngực càng dẹt ĐÁP ÁN 1B 2C 3A 4C 5E 6A 7D 8E 9A 10C 11C 12B 13E 14D 15D Tài liệu tham khảo 1. Nhi Khoa tập I, Bộ môn Nhi, trường đại học Y khoa Hà nội, nhà xuất bản Y học và Thể dục thể thao, 1985. 2. Bài giảng Nhi Khoa, Bộ môn Nhi, Trường đại học Y Khoa Hà Nội, Nhà xuất bản Y học, Hà Nội, 1997. 3. Khái luận về Nhi khoa, tập IV, nhà xuất bản Y học, 1983. MỤC LỤC NHI KHOA I (Nhi khoa cơ sở - Nhi dinh dưỡng) Tên bài giảng Tiết LT Tiết LS Trang 1. Dinh dưỡng trẻ em 3 9 1 2.Các thời kỳ tuổi trẻ 1 3 11 3. Sự phát triển tinh thần-vận động trẻ em 1 3 14 4. Đặc điểm hệ tiêu hoá trẻ em 1 6 17 5. Đặc điểm hệ hô hấp trẻ em 1 6 20 6. Đặc điểm hệ tim mạch trẻ em 1 3 24 7. Đặc điểm hệ tiết niệu trẻ em 1 3 29 8. Đặc điểm hệ thần kinh trẻ em 1 3 32 9. Đặc điểm hệ nội tiết trẻ em 1 3 36 10. Đặc điểm hệ tạo máu trẻ em 1 3 41 11. Đặc điểm trẻ sơ sinh đủ tháng và thiếu tháng 2 0 44 12. Những bệnh thận thường gặp ở trẻ em 1 3 48 13 Những bệnh máu thường gặp ở trẻ em 1 3 51 14. Những bệnh tim mạch thường gặp ở trẻ em 1 3 54 15. Những bệnh thần kinh thường gặp ở trẻ em 1 3 59 16 Bệnh do giun sán ống tiêu hóa trẻ em 2 6 62 17. Thiếu vitamin A (bệnh khô mắt) 1 3 72 18. Còi xương do thiếu vitamin D 2 6 76 19. Bệnh tê phù (do thiếu vitamin B1) 1 3 81 20. Thiếu dinh dưỡng protein-năng lượng 3 9 85 21. Chương trình tiêm chủng mở rộng 1 3 97 22. Đặc điểm phát triển thể chất trẻ em 1 3 105 23. Đặc điểm hệ da cơ xương trẻ em 1 3 108 

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • pdfNhi I.pdf
  • pdfNhi II.pdf
  • pdfnhi III.pdf
  • pdfnhi IV.pdf
Tài liệu liên quan