Slide bải giảng môn Triết học

Slide bải giảng môn Triết học Chương 01 - Triết học và vai trò của Triết học trong đời sống xã hội Chương 02 - Khái lược lịch sử Triết học phương Đông: Ấn Độ - Trung Hoa Chương 03 - Khái lược lịch sử Triết học phương Tây: Cổ đại và trung đại - Phục hưng và cận đại - Hiện đại Chương 04 - Khái lược lịch sử Triết học Mác - Lênin Chương 05 - Chủ nghĩa duy vật biện chứng - cơ sở của thế giới quan khoa học Chương 06 - Phép biện chứng duy vật - Phương pháp luận của nhận thức khoa học và thực tiễn Chương 07 - Nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn của Triết học Mác - Lênin Chương 08 - Lý luận hình thái kinh tế - xã hội và con đường đi lên CNXH ở Việt Nam Chương 09 - Vấn đề giai cấp dân tộc nhân loại Chương 10 - Lý luận về nhà nước và nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam Chương 11 - Quan điểm Triết học Mác - Lênin về con người và xây dựng con người Việt Nam hiện nay

ppt26 trang | Chia sẻ: aloso | Ngày: 03/09/2013 | Lượt xem: 4963 | Lượt tải: 17download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Slide bải giảng môn Triết học, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
CHƯƠNG I TRIẾT HỌC VÀ VAI TRÒ CỦA TRIẾT HỌC TRONG ĐỜI SỐNG XÃ HỘI Nội dung chính I. Khái niệm triết học và đối tượng của triết học 1. Khái niệm triết học 2. Đối tượng của triết học II. Tính quy luật của sự hình thành và phát triển của triết học III. Vai trò của triết học trong đời sống xã hội 1. Vai trò thế giới quan và phương pháp luận của triết học 2. Vai trò của triết học đối với khoa học cụ thể và tư duy lý luận Siêu hình và biện chứng NỘi dung chi tiẾt I. KHÁI NIỆM TRIẾT HỌC VÀ ĐỐI TƯỢNG CỦA TRIẾT HỌC 1. Kh¸i niÖm TriÕt häc Thuật ngữ triết học (philosophia) có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp φιλοσοφια có nghĩa là yêu mến sự thống thái (love of wisdom). Ở Trung hoa, triết 哲 gồm 3 từ ghép lại:手 thủ (cái tay); 斤 cân (cái riều) ; 口 khẩu (cái miệng), có nghĩa là sự truy tìm, sự hiểu biết sâu sắc (bằng lý luận) về bản chất của đối tượng. Triết học xuất hiện từ thế kỷ VII-VI tr.CN ở một số nước có nền văn minh sớm như Ấn Độ, Trung Hoa, Hy Lạp ... Nhìn chung ở phương Đông hay phương Tây, đều có thể hiểu: Triết học là một hệ thống tri thức lý luận chung nhất về thế giới (về vũ trụ, về con người, về vị trí, vai trò con người trong thế giới) Sự ra đời của triết học do hai nguồn gốc: - Nguồn gốc nhận thức: sự phát triển của tư duy trừu tượng cho phép trừu tượng hóa, khái quát những tri thức cụ thể, riêng lẻ thành hệ thống tri thức lý luận chung nhất. - Nguồn gốc xã hội: Triết học ra đời khi lực lượng sản xuất đã đạt đến một trình độ nhất định, khi lao động trí óc đã trở thành một lĩnh vực độc lập tách khỏi lao động chân tay, khi xã hội đã phân chia thành giai cấp bóc lột và giai cấp bị bóc lột. b) Đối tượng của triết học Đối tượng của triết học thay đổi qua các thời kỳ lịch sử phát triển của nó. - Thời cổ đại, triết học chưa có đối tượng riêng của nó. Ở Hy Lạp cổ đại, Triết học bao gồm tất cả các khoa học: siêu hình học, toán học, vật lý học, thiên văn học, chính trị học, đạo đức học, lôgíc học, mỹ học, v.v.. Nhà triết học đồng thời là nhà khoa học nói chung. Ở Trung Hoa và Ấn Độ cổ đại, tư tưởng triết học nằm trong các học thuyết chính trị, đạo đức, tôn giáo. - Thời Trung cổ, triết học trở thành đầy tớ của tôn giáo, chỉ có nhiệm vụ lý giải, chứng minh những tín điều tôn giáo. - Thế kỷ XVII-XVIII, triết học duy vật dựa trên khoa học thực nghiệm phát triển mạnh mẽ và đấu tranh quyết liệt chống lại tư tưởng phong kiến và giáo điều tôn giáo. Tuy nhiên trong thời kỳ này người ta vẫn quan niệm “triết học là khoa học của các khoa học”. Quan niệm này tồn tại mãi cho đến thế kỷ XVIII. Hêghen là nhà triết học cuối cùng coi triết học là một hệ thống hoàn chỉnh của nhận thức trong đó mỗi ngành khoa học chỉ là một bộ phận hợp thành hệ thống. Sự phát triển của các bộ môn khoa học độc lập từng bước làm phá sản tham vọng của triết học muốn đóng vai trò “khoa học của các khoa học”. Cuộc khủng hoảng trong quan niệm về đối tượng của triết học làm nảy sinh một số quan điểm sai trái. Có quan điểm cho rằng triết học đã trở thành “vua Lear”. Có quan điểm phủ nhận vai trò thế giới quan của triết học, quy triết học về chức năng phân tích lôgíc, phân tích ngôn ngữ (CN thực chứng lôgíc, triết học ngôn ngữ) hoặc công cụ của hoạt động thực tiễn (chủ nghĩa thực dụng). Sự ra đời của Triết học Mác-Lênin chấm dứt quan niệm truyền thống coi triết học là khoa học của các khoa học đồng thời cũng chống lại quan niệm hạ thấp vai trò của triết học xuống thành công cụ của tôn giáo, khoa học hay hoạt động thực tiễn. Theo quan điểm triết học Mác-Lênin, triết học là một hình thái ý thức xã hội, trên cơ sở giải quyết đúng đắn mối quan hệ giữa vật chất và ý thức, nó vạch ra những quy luật chung nhất của tự nhiên, xã hội và tư duy để định hướng cho sự nhận thức và hoạt động thực tiễn của con người. Triết học là một hình thái ý thức xã hội khác với chính trị, khoa học, đạo đức, tôn giáo ... + Triết học là hệ thống lý luận; nhà triết học không chỉ đưa ra những quan điểm, nguyên tắc nhất định mà vấn đề quan trọng là dựa vào lập luận lôgíc và vào thực tiễn xã hội để chứng minh cho quan điểm, tư tưởng của mình, khác với tôn giáo chỉ dựa vào niềm tin mù quáng. + Triết học cũng khác với các khoa học cụ thể: Triết học nghiên cứu những nguyên lý, những quy luật chung nhất, còn các khoa học cụ thể thì nghiên cứu những quy luật cụ thể và đặc thù. II. ĐẶC ĐIỂM CỦA SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA TRIẾT HỌC + Là một hình thái ý thức xã hội, sự ra đời và phát triển của triết học luôn luôn gắn liền với điều kiện kinh tế xã hội của thời đại và mỗi dân tộc. Bởi vì, các nhà triết học sống trong những điều kiện xã hội nhất định, nên tư tưởng triết học của họ có kế thừa những thành tựu văn hóa, tư tưởng của dân tộc và nhân loại trong thời đại của mình và không thể thoát ra khỏi những hạn chế nhất định của thời đại mình đang sống. + Sự ra đời và phát triển của triết học gắn liền với cuộc đấu tranh giữa các giai cấp, các lực lượng xã hội. Vì mỗi nhà triết học đều sống trong những giai cấp, tầng lớp xã hội nhất định, nên tư tưởng triết học của họ cũng phản ánh và bảo vệ lợi ích của những giai cấp, tầng lớp nhất định. + Gắn liền, chịu sự tác động và tác động đến các hình thái ý thức xã hội khác như khoa học, chính trị, tôn giáo. Ví dụ, Triết học chịu ảnh hưởng và tác động đến chính trị, tôn giáo, khoa học, nghệ thuật, v.v. + Sự ra đời và phát triển của triết học luôn luôn gắn liền với cuộc đấu tranh giữa các trào lưu, khuynh hướng, trường phái đối lập nhau, trong đó nổi bật nhất là cuộc đấu tranh giữa chủ nghĩa duy tâm và chủ nghĩa duy vật. + Sự phát triển của triết học vừa là quá trình phủ định nhau, thay thế nhau, đồng thời có sự sự xâm nhập lẫn nhau, kế thừa lẫn nhau giữa các học thuyết, các trường phái. III. VAI TRÒ CỦA TRIẾT HỌC TRONG ĐỜI SỐNG XÃ HỘI 1. Vai trò (chức năng) thế giới quan và phương pháp luận của triết học a) Vai trò thế giới quan của triết học Thế giới quan (worldview, world outlook) là toàn bộ những quan điểm, quan niệm chung nhất của con người về thế giới về con người, về cuộc sống và vai trò của con người trong thế giới. Thế giới quan là sự thống nhất giữa tri thức và niềm tin, lý trí và tình cảm. Tri thức là yếu tố quan trọng hàng đầu trong thế giới quan. Tri thức chỉ trở thành thế giới quan khi nó gắn liền với tình cảm và niềm tin. Thế giới quan có nhiều loại: thần thoại, tôn giáo, triết học. Thần thoại (huyền thoại) là hình thức thế giới quan của người nguyên thủy. Nó quan niệm mỗi hiện tượng tự nhiên và xã hội đều do một vị thần cai quản. Đó là cách giải thích đơn giản về tự nhiên và xã hội. Tôn giáo là niềm tin mù quáng của con người vào một lực lượng siêu tự nhiên tối cao, quyết định số phận của con người. Tôn giáo còn là khát vọng của con người được giải thoát khỏi những đau khổ để vươn tới sự bất tử và hạnh phúc vĩnh cửu ở kiếp sau. Triết học là cấp độ cao nhất của thế giới quan. Sự ra đời của triết học là sự phản kháng chống lại niềm tin mù quáng của tôn giáo. Đặc điểm của thế giới quan triết học là sự nhận thức, giải thích thế giới bằng tư duy lý luận, bằng lập luận lôgíc. Nó đề cao vai trò của lý trí so với tình cảm và niềm tin. Vì thế, triết học được coi là hạt nhân lý luận của thế giới quan. Thế giới quan vừa là kết quả của sự nhận thức thế giới của con người, vừa đóng vai trò lăng kính qua đó con người xem xét, nhìn nhận thế giới, định hướng cho cuộc sống, cho hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn của mình. Nếu có một thế giới quan triết học đúng đắn thì mới có một cách nhìn nhận đúng đắn về thế giới và cuộc sống. Trong lịch sử triết học, chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa duy tâm là hai khuynh hướng thế giới quan đối lập nhau. Chủ nghĩa duy tâm là giới quan của tôn giáo, các giai cấp và các thế lực thống trị lỗi thời. Nó bảo vệ sự bất bình đẳng và bất công trong xã hội. Chủ nghĩa duy vật là thế giới quan của khoa học, các lực lượng tiến bộ, cách mạng, góp phần tích cực vào cuộc đấu tranh vì công bằng và tiến bộ xã hội. b) Vai trò (chức năng) phương pháp luận của triết học Phương pháp luận (methodology) là lý luận về phương pháp, khoa học về phương pháp. Phương pháp luận là hệ thống những quan điểm, nguyên tắc xuất phát chỉ đạo chủ thể trong việc xác định, lựa chọn phương pháp cho hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn. Phương pháp luận có nhiều cấp độ: - Phương pháp luận ngành (bộ môn) là phương pháp luận của một ngành khoa học cụ thể. - Phương pháp luận chung được sử dụng cho nhiều ngành khoa học - Phương pháp luận chung nhất hay phương pháp luận triết học được áp dụng cho toàn bộ hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn của của con người và là cơ sở lý luận để xây dựng phương pháp luận của các ngành khoa học . PPL có thể là khoa học hay không khoa học. Nếu xuất phát từ PPL đúng đắn thì sẽ xác định được phương pháp đúng đắn cho hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn. Ngược lại, nếu xuất phát từ PPL sai lầm thì sẽ áp dụng những phương pháp không đúng cho nhận thức và hoạt động thực tiễn. Triết học mácxit có sự thống nhất giữa thế giới quan duy vật và phép biện chứng, là cơ sở cho nhận thức khoa học và hoạt động cách mạng vì sự tiến bộ của xã hội. 2. Vai trò của triết học đối với các khoa học cụ thể và tư duy lý luận Triết học một mặt là kết quả sự khái quát từ những tri thức khoa học cụ thể, mặt khác nó có vai trò rất to lớn đối với sự phát triển của các khoa học cụ thể. Triết học là thế giới quan, phương pháp luận cho các khoa học cụ thể. Trong lịch sử triết học, chủ nghĩa duy vật đóng vai trò tích cực đối với sự phát triển của khoa học. Trái lại, chủ nghĩa duy tâm được sử dụng làm công cụ biện minh cho tôn giáo và các thế lực lỗi thời, cản trở sự phát triển của khoa học. Vào thời cổ đại ở Hy Lạp, triết học tự nhiên (triết học của Talet, Đêmôcrit, Arixtôt, v.v., một hình thức của chủ nghĩa duy vật cổ đại) có vai trò rất lớn đối với sự phát triển của khoa học. Trong thời Trung cổ ở Tây Âu, thần học và triết học kinh viện là công cụ biện hộ cho Kinh thánh, chống lại những phát minh mới của khoa học. Đến thời kỳ Phục hưng và cận đại các nhà triết học và khoa học khôi phục và phát triển chủ nghĩa duy vật làm vũ khí đấu tranh giải phóng cho khoa học và nhân loại thoát khỏi sự thống trị của tôn giáo. Triết học duy vật đã góp phần quan trọng vào sự phát triển của khoa học tự nhiên. Sự ra đời của triết học duy vật biện chứng là kết quả của những thành tựu mới của khoa học tự nhiên và phong trào đấu tranh của giai cấp vô sản. Triết học duy vật biện chứng đã thực sự đóng vai trò thế giới quan và phương pháp luận cho các khoa học. Ăngghen đã chỉ rõ: “Nhưng một dân tộc muốn đứng vững trên đỉnh cao của khoa học thì không thể không có tư duy lý luận.... chỉ có phép biện chứng mới có thể giúp cho khoa học tự nhiên vượt khỏi những khó khăn về lý luận”. [t. 20, tr. 489] “Dù những nhà khoa học tự nhiên có làm gì đi nữa thì họ cũng vẫn bị triết học chi phối. Vấn đề chỉ ở chỗ họ muốn bị chi phối bởi một thứ triết học tồi tệ hợp mốt, hay họ muốn được hướng dẫn bởi một hình thức tư duy lý luận dựa trên sự hiểu biết về lịch sử tư tưởng và những thành tựu của nó”. [t. 20, tr. 693]

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • pptChuong01._Triet_hoc_va_vai_tro_cua_triet_hoc_trong_doi_song_xa_hoi.ppt
  • pptChuong02._Khai_luoc_LSTH_phuong_Dong1_An_Do_.ppt
  • pptChuong02._Khai_luoc_LSTH_phuong_Dong2_Trung_hoa_.ppt
  • pptChuong03._Khai_luoc_LSTH_phuong_Tay1_co_dai_va_trung_co_.ppt
  • pptChuong03._Khai_luoc_LSTH_phuong_Tay2_Phuc_hung_va_can_dai_.ppt
  • pptChuong03._Khai_luoc_LSTH_phuong_Tay3_hien_dai_.ppt
  • pptChuong04._Khai_luoc_LSTH_Mac-Lenin.ppt
  • pptChuong05.Chu_nghia_DVBC-co_so_ly_luan_cua_TGQ_khoa_hoc.ppt
  • pptChuong06.PBCDV-PPL_nhan_thuc_khoa_hoc_va_thuc_tien.ppt
  • pptChuong07.Nguyen_tac_TN_giua_ly_luan_va_thuc_tien.ppt
  • pptChuong08.Ly_luan_HTKTXH_va_con_duong_di_len_CNXH_o_VN.ppt
  • pptChuong09.Van_de_Giai_cap_dan_toc_nhan_loai.ppt
  • pptChuong10.Ly_luan_ve_nha_nuoc_va_nha_nuoc_PQXHCNVN.ppt
  • pptChuong11.Quan_diem_TH_Mac-Lenin_ve_con_nguoi_va_VD_xay_dung_con_nguoi_VN_hien_nay.ppt
Tài liệu liên quan