Nghiên cứu Chuẩn mực xã hội trong doanh nghiệp ở làng nghề bát Tràng hiện nay - Lê Thị Thúy Ngà

3. Ket luận Như vảy. mỏi DN/CSSX-KD đều đưa ra những chuán mực để tất cả các thảnh viẻn cùa mình tuân thủ. Tuy nhiẻn chuẩn mực của doanh nghiệp chịu ành hưởng cùa chuán mực làng - xã Bát Trảng. Đỏ lả chuẩn mục hợp dồngrthỏa thuận, đổi cỏng và chuẩn mực xử lý ỏ nhiễm môi trưởng hay chuẩn mực xử phạt trong doanh nghiệp. Trong chuẩn mực hợp đổngrthỏa thuận, đổi công, việc thoà thuận (đổi cỏng) giữa người Chù DN/CSSX - KD với Người lao động đã được coi trọng hon họp đồng. Tuy nhiẻn. việc ký hợp đổng với Người lao động phụ thuộc vào tay nghẻ cùa Người lao động cũng như vị tri công việc mả họ đảm nhản. Một số Người lao động lả quán lý và có trinh độ tay nghề cao được ký họp đồng ở Bát Tràng Đảy lả một sự lựa chọn trong quan hê trao đổi giữa ngựẽrt Chu và ngưởí lao động. Giá trị trọng thoả thuận (đổi cỏng) dã biến thảnh chuẩn mực không chính thức cùa cộng đống nơi đảy. Việc ký kết hợp đồng đói vót các đổi tác làm ản. với khách hàng lại đưọc coi trọng hơn đổi với việc thoá thuận (dổi công) và nỏ cũng là chuẩn mục chinh thúc được mọi DN/CSSX - KD ở đảy tuản thủ. Trong chuẩn mực xừ lý ô nhiễm mở trưởng, hầu hét các Chù DN/CSSX -KD và Nguởí lao động đều cho rầng cần có những quy định xử lý. Nhưng những quy định nảy chưa thật sự phổ biến ngưởí ta thưởng gọi là thởí cơ hay tinh huống xung đột. tinh huống xung đột lả yếu tỏ' thởi đềm lảm chuyển mảu thuẫn thảnh xung đột Khi mảu thuẫn biểu hiện ra bằng xung đột. thi xung đột được nhìn nhặn là một quá trinh, vả mâu thuẫn trở thành một phần - một giai đoạn cùa xung đột. Trong nhiẻu trướng họp. các xung đột đi xa hơn so với mâu thuẫn ban dầu. thậm chi dẫn đến nhũng hậu quả nghiêm trọng, không đáng có so với nhũng khởi phát nguyỏn nhản cùa mảu thuẫn. Mảu thuẳn vợ chồng trong gia đinh xuất phái từ sự khác biệt vẻ quan đểm. thái độ. hành vi ứng xử. lối sóng cùa các chủ thể trong quá trinh tổ chức đòl sống sinh hoại gia đinh, trong mói quan hẻ hỏn nhản. Nhũng khác biệt này gảy ra nhũng căng thảng, xích mích, bát hoà trong quan hệ khi khỏng đạt được sự thống trong suy nghĩ, hành động, mục trêu đạt đưọc cho nhũng ván đề cụ thể của gia đinh. Thể hiện sự không phù hợp giũa nhũng kỹ vọng và sự thực hiện các vai trò cùa các chủ thể trong đởl sống gia đinh. Nhũng mảu thuẫn có khi tì nguồn góc dẵn đến nhũng xung đột vợ chồng vỏí nhiều mức dọ vả txểu hiện khác nhau. Việc vận dụng lý thuyết xung đột trong nghiên cứu gia đinh, cho phép nhả nghiẻn cứu nhìn nhận mảu thuẫn, xung đột tì hiện tượng phổ biến không thể tránh khỏi và cỏ vai ưỏ trong quá trinh phát triển cùa "đường đởi’ gia đinh. Cá nhản trong mối quan hẻ nảy bị thúc đẩy bởi những mưu cáu lợi ích cho bản thản, khi nguồn tải nguyên đàm bảo cho nhũng mưu cầu nảy luôn khan hiếm. Lý thuyết nảy gợi mở cho nhà nghiẻn cứu xem xét mảu thuẫn tì những kiến tạo do các chù thể trong quan hỗ vợ chổng khi có sự khác biệt về nhu cầu. lọí ích. Mâu thuẫn không phải tì hiện tượng mà tì quá trinh, có khởi phát, diễn biến vả hệ quà. trong đó xung đột cỏ thể nằm trong một giai đoạn cùa mâu thuẫn, nhưng nó có thể đi xa và diễn biến phức tạp hơn nhũng mâu thuẵn khỏi phát ban đầu.

pdf8 trang | Chia sẻ: thucuc2301 | Ngày: 26/11/2020 | Lượt xem: 41 | Lượt tải: 0download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Nghiên cứu Chuẩn mực xã hội trong doanh nghiệp ở làng nghề bát Tràng hiện nay - Lê Thị Thúy Ngà, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
26 Taåp chñ Nghiïn cûáu khoa hoåc cöng àoaân Söë 9 thaáng 11/2017 NGHIÏN CÛÁU - TRAO ÀÖÍI CHUÊÍN MÛÅC XAÄ HÖÅI TRONG DOANH NGHIÏÅP Úà LAÂNG NGHÏÌ BAÁT TRAÂNG HIÏÅN NAY (Qua nghiïn cûáu trûúâng húåp xaä Baát Traâng, huyïån Gia Lêm, thaânh phöë Haâ Nöåi) LÏ THÕ THUÁY NGAÂ* * Trûúâng Àaåi hoåc Cöng àoaân Toám tùæt: Baát Traâng laâ möåt laâng nghïì coá truyïìn thöëng lêu àúâi, nöíi tiïëng vïì saãn xuêët göëm, sûá úã trong nûúác vaâ trïn thïë giúái. Caác doanh nghiïåp úã Baát Traâng ngaây caâng chuá troång àêìu tû phaát triïín saãn xuêët - kinh doanh. Trong hoaåt àöång cuãa mònh, möîi möåt doanh nghiïåp àïìu hûúáng vaâo nhûäng giaá trõ àïí phaát triïín. Bïn caånh nhûäng giaá trõ, caác doanh nghiïåp/cú súã saãn xuêët - kinh doanh (DN/CSSX- KD) úã Baát Traâng cuäng tuên theo nhûäng chuêín mûåc xaä höåi. Baâi viïët àaä phên tñch vïì nhûäng chuêín mûåc trong doanh nghiïåp hiïån nay úã Baát Traâng trong möëi quan hïå chuã yïëu giûäa ngûúâi chuã vaâ ngûúâi lao àöång. Ngoaâi ra, baâi viïët cuäng phên tñch chuêín mûåc cuãa doanh nghiïåp trong möëi quan hïå vúái cöång àöìng vaâ chõu sûå aãnh hûúãng cuãa chuêín mûåc cöång àöìng laâng nghïì Baát Traâng. Tûâ khoáa: Chuêín mûåc, chuêín mûåc xaä höåi, kinh doanh. SOCIAL STANDARDS  IN ENTERPRISES  IN  CURRENT BAT  TRANG  TRADE VILLAGE (Based  on  the  case  study  of  Bat  Trang  commune,  Gia  Lam  district,  Hanoi) Abstract: Bat Trang  is a village with a long tradition, famous  for pottery and porcelain  in the country and  in the world. Businesses in Bat Trang increasingly focus on developing production - business. In their activities, each business is driven by values to develop. Beside these values, the business / production / business establishments in Bat Trang also follow social norms. The paper analyzes current business standards in Bat Trang in the primary relationship between employers and employees. In addition, the article also analyzes the standards of enterprises in relation to the community and is influenced by Bat Trang village community standards. Keywords: standards, social norms, business Ngaây nhêån: 9/10/2017 Ngaây phaãn biïån: 16/10/2017 Ngaây duyïåt àùng: 06/11/2017 Trong baâi viïët naây, taác giaã sûã duång böå dûä liïåuluêån aán  tiïën sô àûúåc  tiïën haânh nghiïn cûáutaåi xaä Baát Traâng, huyïån Gia Lêm, thaânh phöë Haâ Nöåi, vaâo thúâi gian thaáng 4/2014. Nghiïn cûáu kïët húåp phûúng phaáp àõnh lûúång vaâ phûúng phaáp àõnh tñnh trong àiïìu tra xaä höåi hoåc. Àöëi phûúng phaáp àõnh lûúång, bïn caånh baãng cêu hoãi chung, nghiïn cûáu coân sûã duång baãng cêu hoãi riïng giaânh cho chuã doanh nghiïåp vaâ ngûúâi lao àöång. Dung lûúång mêîu àõnh lûúång laâ 370 phiïëu (trong àoá 300 phiïëu giaânh cho ngûúâi lao àöång vaâ 70 phiïëu giaânh cho ngûúâi chuã doanh nghiïåp vaâ cú súã saãn xuêët höå gia àònh). 1. Khaái niïåm vïì chuêín mûåc xaä höåi Thuêåt ngûä chuêín mûåc xaä höåi àûúåc sûã duång phöí biïën trong ngaânh xaä höåi hoåc (Vaske & Whittaker 2004). Àoá laâ têåp húåp nhûäng mong àúåi, yïu cêìu, quy tùæc àöëi vúái haânh vi cuãa caác thaânh viïn trong xaä höåi. Chuêín mûåc qui àõnh cho möîi thaânh viïn nhûäng viïåc naâo nïn laâm, khöng nïn laâm vaâ cêìn xûã sûå nhû thïë naâo cho àuáng trong möîi tònh huöëng xaä höåi (Vuä Cao Àaâm, 2007). Khi noái àïën Chuêín mûåc laâ nhûäng quy tùæc haânh vi coá tñnh bùæt buöåc phaãi haânh àöång. Vò vêåy, khi noái àïën Chuêín mûåc laâ noái àïën nhûäng quy tùæc trong haânh vi coá nhûäng giaá trõ phöí biïën. Viïåc tuên thuã noá àûúåc caác thaânh viïn khaác tröng àúåi vaâ thûâa nhêån. Chuêín mûåc coá hai hònh thûác: thaânh vùn vaâ bêët thaânh vùn. + Chuêín mûåc thaânh vùn: àoá laâ nhûäng quy àõnh cuãa phaáp luêåt hay àaåo àûác vïì quan hïå vaâ hoaåt àöång xaä höåi noái chung vaâ vïì saãn xuêët - kinh doanh noái riïng nhû Luêåt doanh nghiïåp, Luêåt lao àöång, Quy chïë àaåo àûác kinh doanh, àaåo àûác nghïì nghiïåp,... + Chuêín mûåc bêët thaânh vùn: àoá laâ nhûäng thïí lïå cuãa cöång àöìng noái chung, nhûäng quy àõnh cuãa cöång àöìng laâng - xaä vïì saãn xuêët - kinh doanh noái riïng, nhû caác thöng lïå vïì thoãa thuêån/àöíi cöng, mûác thuâ lao/tiïìn cöng àöëi vúái ngûúâi Thúå, thöng lïå thûúãng - phaåt vïì mùåt àaåo àûác nghïì nghiïåp,... 27Taåp chñ Nghiïn cûáu khoa hoåc cöng àoaân Söë 9 thaáng 11/2017 NGHIÏN CÛÁU - TRAO ÀÖÍI 2. Thûåc traång vïì chuêín mûåc xaä höåi trong doanh nghiïåp úã Baát Traâng Khi phên tñch vïì chuêín mûåc xaä höåi trong doanh nghiïåp úã Baát Traâng, kïët quaã cho thêëy rùçng nhûäng chuêín mûåc àûúåc thûåc hiïån ngay khi doanh nghiïåp/ cú súã saãn xuêët - kinh doanh (DN/CSSX - KD) xaác àõnh àûúåc nhûäng muåc tiïu, sûá mïånh cuãa doanh nghiïåp. Caác Chuã doanh nghiïåp/cú súã saãn xuêët - kinh doanh àïìu cöë gùæng phöí biïën nhûäng muåc tiïu, sûå mïånh àoá túái caác thaânh viïn thöng qua sûå phên cöng lao àöång. Möåt trong nhûäng nhiïåm vuå maâ Chuã DN/ CSSX - KD phaãi thûåc hiïån àoá laâ àïì ra nhûäng quy àõnh àïí caác thaânh viïn thûåc hiïån. Chuêín mûåc laâ nhûäng quy àõnh trong doanh nghiïåp Nhûäng quy àõnh naây chñnh laâ nhûäng chuêín mûåc moåi ngûúâi tuên thuã vaâ taán thaânh. Àöëi vúái ngûúâi lao àöång, hoå cuäng cêìn biïët nhûäng quy àõnh àoá khi bùæt àêìu laâm viïåc: laâm cöng viïåc gò? Thúâi gian laâm viïåc? Thu nhêåp? Hònh thûác traã cöng... Àoá cuäng laâ yïëu töë cêìn trao àöíi/thoãa thuêån giûäa ngûúâi Chuã vaâ Ngûúâi lao àöång trong DN/CSSX - KD. Baãng 1. Nhûäng quy àõnh cuãa DN/CSSX - KD Nguöìn: Kïët quaã khaão saát 370 ngûúâi chuã vaâ lao àöång taåi DN/CSSX - KD Nhûäng chuêín mûåc trong DN/CSSX - KD àûúåc thïí hiïån trong caác quy àõnh cuãa doanh nghiïåp. Tûâ thöng tin thu thêåp àûúåc chuáng ta thêëy, nhòn chung, caác doanh nghiïåp àïìu coá caác quy àõnh vïì thúâi gian laâm viïåc vaâ chêët lûúång saãn phêím àöëi vúái Ngûúâi lao àöång khi laâm viïåc taåi DN/CSSX - KD; cuäng nhû nhûäng quy àõnh cuãa doanh nghiïåp àöëi vúái doanh nghiïåp vïì traã cöng/thuâ lao/tiïìn lûúng vaâ thúâi gian lao àöång. Liïåu rùçng doanh nghiïåp khaác nhau coá sûå khaác biïåt vïì nhûäng chuêín mûåc hay khöng? Àöëi vúái caác quy àõnh doanh nghiïåp àöëi vúái Ngûúâi lao àöång vïì traã cöng/thuâ lao/tiïìn lûúng vaâ thúâi gian lao àöång, caách àöëi xûã vúái ngûúâi lao àöång, àiïìu kiïån lao àöång, thúâi gian lao àöång, chïë àöå nghó ngúi, chïë àöå thûúãng àïìu khöng coá sûå khaác biïåt giûäa caác loaåi hònh doanh nghiïåp (vò mûác yá nghôa p > 0,1) Riïng àöëi vúái quy àõnh phaåt trong doanh nghiïåp, vúái mûác yá nghôa p = 0,02 <0,05: chûáng toã coá sûå khaác biïåt giûäa caác loaåi hònh doanh nghiïåp; giaá trõ hïå söë tûúng quan Cramer’s V = 0,217 chûáng toã möëi quan hïå úã mûác trung bònh. Cuå thïí, söë liïåu tûúng quan àaä chó roä quy àõnh phaåt úã caác cöng ty cöí phêìn chiïëm tyã lïå cao nhêët (44,4%) vaâ doanh nghiïåp nhaâ nûúác (36,4%); cöng ty TNHH coá hònh thûác xûã phaåt (29,1%) vaâ CSSX  - KD (13,7%). Riïng  loaåi hònh doanh nghiïåp húåp taác xaä khöng coá sûå lûåa choån vïì hònh thûác phaåt cuãa doanh nghiïåp (0%). Àöëi vúái quy àõnh cuãa Ngûúâi lao àöång àöëi vúái doanh nghiïåp, úã nhûäng quy àõnh thúâi gian laâm viïåc vaâ chêët lûúång saãn phêím, khöng coá sûå khaác biïåt giûäa caác loaåi hònh doanh nghiïåp àöëi vúái hai quy àõnh (vò mûác yá nghôa p >0,1). Riïng àöëi vúái quy àõnh Ngûúâi lao àöång vi phaåm thoãa thuêån seä coá nhûäng hònh thûác xûã lyá àöëi vúái hoå thò coá sûå khaác biïåt giûäa caác loaåi hònh doanh nghiïåp àöëi vúái quy àõnh naây (vúái mûác yá nghôa p = 0,04 < 0,05). Giaá trõ Cramer’s V = 0,205, chûáng toã sûå tûúng quan giûäa loaåi hònh doanh nghiïåp vaâ quy àõnh vïì xûã lyá khi Ngûúâi lao àöång vi phaåm thoãa thuêån. Quy àõnh naây chiïëm tyã lïå cao nhêët úã cöng ty cöí phêìn (33,3%), tiïëp àïën laâ loaåi hònh húåp taác xaä (22,2%); loaåi hònh húåp doanh nghiïåp nhaâ nûúác (18,2%) vaâ cöng ty TNHH (12,7%) chiïëm tyã lïå thêëp hún vaâ thêëp nhêët laâ CSSX - KD (5,6%). Vúái caách suy nghô thöng thûúâng, chuáng ta thûúâng nghô rùçng nhûäng ngûúâi laâm tû nhên thûúâng phaãi boã tiïìn tuái àïí àêìu tû, chùæc chùæn hoå seä nghô àïën lúåi ñch kinh tïë nhiïìu hún so vúái caác doanh nghiïåp nhaâ nûúác hay húåp taác xaä. Vò vêåy, hoå seä coá nhûäng quy àõnh chùåt cheä trong thûúãng - phaåt àïí ngûúâi lao àöång tuên thuã. Tuy nhiïn, trïn thûåc tïë khöng phaãi vêåy. Nhûäng ngûúâi quaãn lyá vaâ ngûúâi lao (1) Maác-Ùngghen tuyïín têåp, NXB Chñnh trõ Quöëc gia - Sûå thêåt, Haâ Nöåi, 1971, têåp I tr 43 - Giaáo trònh Kinh tïë chñnh trõ hoåc Maác-Lïnin, Phûúng thûác saãn xuêët xaä höåi chuã nghôa. Chûúng trònh trung cêëp. Vuå Huêën hoåc, Ban Tuyïn huêën Trung ûúng, in lêìn thûá ba - Nhaâ xuêët baãn Saách giaáo khoa Maác - Lïnin, 1978, tr 45. (2) Lïnin, Bïånh êëu trô “taã khuynh” trong phong traâo cöång saãn. Saách giaáo khoa Chñnh trõ kinh tïë hoåc - Viïån Nghiïn cûáu kinh tïë thuöåc Viïån haân lêm khoa hoåc Liïn xö, xuêët baãn lêìn thûá ba - NXB Chñnh trõ Quöëc gia - Sûå thêåt, Haâ Nöåi, 1959, tr 95. (3) Cûúng lônh xêy dûång àêët nûúác trong thúâi kyâ quaá àöå lïn chuã nghôa xaä höåi. NXB Chñnh trõ Quöëc gia - Sûå thêåt, Haâ Nöåi 1991, tr 4. (4) Vùn kiïån Àaåi höåi àaåi biïíu toaân quöëc lêìn thûá XII - 1- 2016, NXB Chñnh trõ Quöëc gia - Sûå thêåt, Haâ Nöåi 2016, tr 16. Nhûäng quy àõnh Söë lûúång Tyã lïå % DN àöëi vúái NLÀ Traã cöng/thuâ lao/tiïìn lûúng 297 80,3 Caách àöëi xûã vúái NLÀ 50 15,9 Àiïìu kiïån LÀ 60 16,2 Thúâi gian LÀ 310 83,8 Chïë àöå nghó ngúi 134 36,2 Thûúãng 111 30,0 Phaåt 63 17,0 NLÀ vúái DN Thúâi gian laâm viïåc 296 80,0 Chêët lûúång saãn phêím 140 37,8 Khi vi phaåm thoãa thuêån 30 8,1 28 Taåp chñ Nghiïn cûáu khoa hoåc cöng àoaân Söë 9 thaáng 11/2017 NGHIÏN CÛÁU - TRAO ÀÖÍI àöång úã doanh nghiïåp nhaâ nûúác àïìu khöng xuêët phaát tûâ Baát Traâng nïn lúåi nhuêån laâ muåc tiïu maâ hoå cêìn àaåt àûúåc trûúác nhêët trong kinh doanh, hoå khöng chõu sûå taác àöång nhiïìu vïì möëi quan hïå thên thiïët trong cöång àöìng. Trong luác àoá, caác cöng ty traách nhiïåm hûäu haån vaâ cú súã saãn xuêët - kinh doanh àïìu tûâ Baát Traâng maâ ài lïn “chuáng töi tûâ àêy maâ ài lïn, nïn phaãi chuá yá àïën caái tònh” (PVS, nam, chuã cú súã saãn xuêët - kinh doanh). Hoå ûáng xûã vúái ngûúâi lao àöång thiïn vïì chûä “Tònh”, kïí caã khi ngûúâi lao àöång mùæc löîi - vi phaåm chuêín mûåc. Caách hoå giaãi quyïët úã àêy laâ theo hûúáng “baão ban” laâ chñnh. Nhûäng quy àõnh àûúåc thûåc hiïån trong möîi DN/ CSSX- KD. Vêåy DN/CSSX-KD àaä phöí biïën cho ngûúâi lao àöång bùçng caách naâo? Kïët quaã nghiïn cûáu thu àûúåc nhû sau: Biïíu 1. Doanh nghiïåp phöí biïën nhûäng chuêín mûåc cho Ngûúâi lao àöång bùçng caách naâo? Nguöìn: Kïët quaã khaão saát 370 ngûúâi chuã vaâ lao àöång taåi DN/CSSX - KD Chuã DN/CSSX - KD hêìu hïët àïìu phöí biïën nhûäng chuêín mûåc vúái Ngûúâi lao àöång khi bùæt àêìu tuyïín duång (73,5%). Àêy laâ nhiïåm vuå cêìn thiïët àïí Ngûúâi lao àöång biïët àûúåc mònh seä àoáng vai nhû thïë naâo trong doanh nghiïåp. Tuy nhiïn, cuäng coá nhûäng doanh nghiïåp hoå chûa phöí biïën ngay nhûäng quy àõnh maâ àïí Ngûúâi lao àöång hoå tûå tòm hiïíu thöng qua quaá trònh tûúng taác vúái caác thaânh viïn khaác (14,3%) “chó trao àöíi nhûäng vêën àïì cú baãn nhêët, coân nhûäng quy àõnh cuå thïí thò mònh tûå biïët, tûå tòm hiïíu” (PVS, nûä, ngûúâi lao àöång). Möåt söë DN/CSSX - KD, trong quaá trònh laâm viïåc ngûúâi Chuã thûúâng nhùæc nhúã thûúâng xuyïn nhûäng quy àõnh àoá (12,2%). Rêët ñt DN/CSSX - KD àïí Ngûúâi lao àöång laâm möåt thúâi gian röìi múái trao àöíi (0,2%). Nhûäng quy àõnh àûúåc trao àöíi ngay trong quaá trònh tuyïín duång, kïët húåp vúái quaá trònh trònh xaä höåi hoáa trong caác tûúng taác giûäa caác thaânh viïn maâ nhûäng chuêín mûåc àûúåc taán thaânh, chia seã trong DN/CSSX - KD “Ban àêìu chuáng töi vaâo laâm thò àûúåc biïët nhûäng yïu cêìu, quy àõnh bùæt buöåc mònh phaãi laâm. Nhûng khi vaâo laâm viïåc mònh múái hiïíu hïët roä vaâ biïët thïm caách ûáng xûã nhû thïë naâo laâ phuâ húåp. Àún giaãn nhû ngûúâi ta yïu cêìu mònh phaãi laâm saãn phêím töët, nhûng àuáng vúái yïu cêìu cuãa chuã thò mònh cuäng phaãi tûâ tûâ múái biïët àûúåc. Mònh phaãi quan saát, phaãi hoãi, phaãi hoåc” (PVS, nam, ngûúâi lao àöång). Ngoaâi nhûäng quy àõnh giöëng nhau giûäa caác DN/ CSSX-KD, möîi möåt DN/CSSX-KD cuäng coá nhûäng quy àõnh riïng cuãa mònh. Coá nhûäng quy àõnh do DN/ CSSX-KD tûå àïì ra. Möåt söë nhûäng quy àõnh cuãa DN/ CSSX-KD chõu sûå aãnh hûúãng cuãa chuêín mûåc cöång àöìng laâng - xaä. Chùèng haån, quy àõnh vïì húåp àöìng hay àöíi cöng trong viïåc kyá húåp àöìng vúái Ngûúâi lao àöång vaâ vúái khaách haâng/àöëi taác laâm ùn. Chuêín mûåc vïì húåp àöìng - àöíi cöng Nhûäng Ngûúâi lao àöång laâm viïåc úã Baát Traâng khaá àöng “chuáng töi thu huát àûúåc gêìn 9000 lao àöång” (PVS, Chuã tõch UBND xaä Baát Traâng). Nhûäng höå gia àònh úã Baát Traâng chuã yïëu laâ nhûäng ngûúâi Chuã SX- KD. Hoå laâ ngûúâi coá nùng lûåc kinh doanh vaâ nùng lûåc nghïì göëm, sûá nïn cöng viïåc cuãa hoå chuã yïëu laâ quaãn lyá. Hoå àaä chuyïín giao caác cöng àoaån giaãn àún cho Ngûúâi lao àöång úã núi khaác àïën àêy laâm thuï. Sûå lûåa choån àïì cao húåp àöìng hoùåc/vaâ coi troång àöíi cöng laâ möåt giaá trõ úã Baát Traâng. Tuy nhiïn, àêy laâ möåt chuêín mûåc phi chñnh thûác, àûúåc chia seã trong cöång àöìng. Möëi quan hïå lao àöång giûäa Ngûúâi lao àöång vaâ ngûúâi sûã duång lao àöång àûúåc böåc löå roä nhêët thöng qua húåp àöìng lao àöång cuãa hoå. Gùæn vúái húåp àöìng lao àöång àöìng nghôa vúái viïåc laâm öín àõnh, bïìn vûäng coá caác quyïìn lúåi vaâ nghôa vuå keâm theo. Viïåc laâm coá húåp àöìng laâ viïåc laâm coá baão hiïím. Trong baáo caáo àaánh giaá 13 nùm thi haânh Böå Luêåt lao àöång nùm 2010 cuãa Böå Lao àöång thûúng binh vaâ xaä höåi, ta thêëy rùçng vai troâ vaâ yá nghôa cuãa húåp àöìng lao àöång ngaây caâng khùèng àõnh quan troång trong viïåc thiïët lêåp vaâ vêån haânh quan hïå lao àöång. Noá laâ cú súã phaáp lyá quan troång àïí àaãm baão quyïìn lúåi cho ngûúâi lao àöång, giaãi quyïët tranh chêëp lao àöång caá nhên vaâ laâ möåt cöng cuå phaáp lyá hûäu hiïåu àïí Nhaâ nûúác quaãn  lyá,  àiïìu chónh quan hïå  lao àöång.  Kïët quaã nghiïn cûáu trïn cho thêëy, söë lao àöång àaä kyá húåp àöìng lao àöång hiïån nay trong caác doanh nghiïåp àaåt khoaãng 87%, trong doanh nghiïåp nhaâ nûúác àaåt 96%, doanh nghiïåp coá vöën àêìu tû nûúác ngoaâi àaåt khoaãng 86%, doanh nghiïåp khaác àaåt khoaãng 84% (Böå Lao àöång thûúng binh vaâ xaä höåi, 2010). Tuy nhiïn, trong nghiïn cûáu cuãa taác giaã Buâi Thõ Thanh Haâ (2013) Bêët bònh àùèng trong cú höåi tiïëp cêån viïåc laâm cuãa Ngûúâi lao àöång hiïån nay, coá túái 71,3% khöng coá húåp àöìng lao àöång, coá 13,6% húåp àöìng khöng thúâi haån. Söë húåp àöìng dûúái 12 thaáng vaâ tûâ 1-3 nùm tyã lïå rêët nhoã (khoaãng 6-7%). Nhûäng núi khöng coá húåp àöìng thûúâng rúi vaâo khu vûåc nöng nghiïåp, tiïíu thuã cöng nghiïåp vaâ caác cú súã saãn xuêët tû nhên, laâm NLĐ làm một thời gian mới trao đổi, 0.20% Nhắc nhở thường xuyên, 12.20% DN trao đổi với NLĐ khi tuyển dụng/thuê mướn, 73.50% Không nói gì cả, tự biết, 14.30% 29Taåp chñ Nghiïn cûáu khoa hoåc cöng àoaân Söë 9 thaáng 11/2017 NGHIÏN CÛÁU - TRAO ÀÖÍI viïåc trong caác khu vûåc kinh tïë phi chñnh thûác, khöng coá tû caách phaáp nhên. Hêìu hïët caác cú súã saãn xuêët kinh doanh tû nhên, Ngûúâi lao àöång phöí thöng àïìu khöng coá húåp àöìng lao àöång. Hoå chó laâm thuï coá traã cöng theo thoãa thuêån miïång vúái chuã duâ  tñnh chêët cöng viïåc khaác nhau. Khöng kyá húåp àöìng lao àöång liïn quan àïën nhiïìu yïëu töë vaâ möåt trong nhûäng nguyïn nhên àoá laâ chuã sûã duång lao àöång àûúåc àún giaãn vïì thuã tuåc vaâ traánh àûúåc traách nhiïåm liïn quan (Buâi Thõ Thanh Haâ, 2013). ÚàBaát Traâng, àa söë caác doanh nghiïåp laâ cú súã saãn xuêët tû nhên, Ngûúâi lao àöång laâm viïåc trong khu vûåc kinh tïë phi chñnh thûác. Viïåc coá húåp àöìng laâ viïåc laâm coá baão hiïím. Khi nghiïn cûáu úã Baát Traâng hònh thûác thoãa thuêån chuã yïëu laâ hònh thûác phi chñnh thûác (khöng bùçng vùn baãn), àoá laâ sûå thoãa thuêån bùçng miïång. Vúái cêu hoãi àöëi vúái Chuã doanh nghiïåp/cú súã saãn xuêët kinh doanh “Öng/baâ coá quan têm kyá húåp àöìng lao àöång vúái Ngûúâi lao àöång khöng?”, kïët quaã chuáng töi thu àûúåc nhû sau: Trong 54 ngûúâi tham gia traã lúâi coá 21 ngûúâi (38,9%) cho rùçng coá quan têm, vaâ 33 ngûúâi (61,1%) khöng quan têm àïën viïåc kyá húåp àöìng lao àöång. Biïíu 2. Nhûäng ngûúâi àûúåc kyá húåp àöìng trong DN/ CSSX - KD Nguöìn: Kïët quaã khaão saát 370 ngûúâi chuã vaâ lao àöång taåi DN/CSSX - KD Trong 60 ngûúâi Chuã DN/CSSX - KD tham gia traã lúâi, kïët quaã cho thêëy rùçng tyã lïå àûúåc kyá húåp àöìng lao àöång úã àêy tûúng àöëi thêëp, ngûúâi quaãn lyá doanh nghiïåp  àûúåc  kyá  húåp  àöìng  lao  àöång  nhiïìu  nhêët (28,3%), tiïëp àïën laâ nhûäng Ngûúâi lao àöång coá tay nghïì bêåc cao (18,3%); Ngûúâi lao àöång thuã cöng àún giaãn (8,3%) vaâ Ngûúâi lao àöång coá trònh àöå hoåc vêën (6,7%). Qua phoãng vêën sêu chuáng töi thêëy, hêìu hïët nhûäng ngûúâi Chuã àïìu tûå mònh quaãn lyá nhûäng CSSX - KD cuãa mònh. Nïëu doanh nghiïåp naâo coá quy mö lúán, hoå seä thuï ngûúâi quaãn lyá, nhûäng ngûúâi quaãn lyá àûúåc thuï hêìu nhû coá kyá húåp àöìng “töi ùn 7 lûúng, vûâa laâm giaám àöëc, vûâa ngûúâi quaãn lyá, vûâa kïë toaán, vûâa laái xe, vûâa thuã quyä, vûâa vùn phoâng, vûâa baão vïå,... Nhûäng núi hoå coá quy mö lúán thûúâng thuï ngûúâi quaãn lyá, nhûng quaãn lyá hêìu hïët cuäng laâ anh em, ngûúâi nhaâ” (PVS, nam, Chuã CSSX - KD). Khi tòm hiïíu vïì thûåc traång kyá húåp àöìng lao àöång àöëi vúái doanh nghiïåp tûâ phña ngûúâi lao àöång, kïët quaã cho thêëy rùçng, trong 310 Ngûúâi lao àöång tham gia traã lúâi, coá túái 266 ngûúâi (87,%) cho rùçng hiïån taåi khöng kyá húåp àöìng vúái doanh nghiïåp; chó coá 39 ngûúâi (chiïëm 12,8%) àaä kyá húåp àöìng vúái doanh nghiïåp. Vúái cêu hoãi “Öng/baâ coá muöën kyá húåp àöìng lao àöång vúái doanh nghiïåp khöng?”, coá 194 ngûúâi  (chiïëm 67,1%) cho rùçng khöng muöën kyá húåp àöìng lao àöång vúái doanh nghiïåp. Ngûúâi khöng coá húåp àöìng lao àöång coá nghôa laâ hoå khöng coá sûå àaãm baão lêu daâi, khöng coá quyïìn lúåi, nhûng taåi sao úã Baát Traâng vêîn duy trò hònh thûác naây caã tûâ phña Ngûúâi lao àöång vaâ tûâ phña DN/CSSX - KD? Trong 171 ngûúâi lao àöång àûa ra lyá do coá túái 107 ngûúâi (62,6%) cho rùçng, hoå muöën laâ Ngûúâi lao àöång tûå do, khöng muöën raâng buöåc. Vaâ hoå seä coá cú höåi lûåa choån viïåc laâm khi hoå thêëy DN/ CSSX-KD khöng phuâ húåp. Nghôa laâ, àêy laâ cuäng laâ möåt kiïíu quan hïå, coá sûå trao àöíi ngêìm vúái nhau. Kïët quaã phoãng vêën sêu cuäng chûáng minh àiïìu àoá: “Úà àêy doanh nghiïåp nhiïìu, chuáng töi seä khöng muöën raâng buöåc vúái doanh nghiïåp naâo caã” (PVS, nûä, ngûúâi lao àöång), “laâ ngûúâi Thúå, chuáng töi seä lûåa choån nhûäng núi naâo lûúng öín àõnh, thoaãi maái” (PVS, nam, ngûúâi lao àöång). Ngûúâi lao àöång úã àêy coá thïí lûåa choån nhûäng núi laâm viïåc maâ hoå caãm thêëy phuâ húåp: phuâ húåp vïì tiïìn lûúng,  thúâi  gian  vaâ  caách ûáng  xûã.  Ngûúâi  lao  àöång khöng muöën kyá húåp àöìng lao àöång,  cuäng búãi  chñnh Chuã doanh nghiïåp maâ hoå laâm khöng kyá húåp àöìng. Hoå quan saát nhiïìu ngûúâi trong doanh nghiïåp àoá khöng kyá, tyã lïå naây coá 23 ngûúâi (13,5%). Möåt lyá do nûäa maâ Ngûúâi lao àöång àûa ra, àoá laâ baãn thên Ngûúâi  lao àöång xaác àõnh rùçng hoå seä khöng laâm viïåc lêu daâi úã doanh nghiïåp, coá 16 ngûúâi (7,5%). Chñnh quy mö cuãa doanh nghiïåp cuäng taác àöång àïën viïåc kyá húåp àöìng. Hoå cho rùçng laâm viïåc úã DN/CSSX - KD coá quy mö nhoã (3,5%) nïn thêëy kyá húåp àöìng laâ khöng cêìn thiïët. Lyá do cuöëi cuâng maâ Ngûúâi lao àöång àûa ra, àoá chñnh laâ Chuã DN/CSSX - KD maâ hoå laâm viïåc laâ ngûúâi nhaâ cuãa hoå, nïn kyá húåp àöìng laâ khöng húåp lyá, coá 7 ngûúâi (4,1%). Qua kïët quaã phoãng vêën sêu, ngûúâi traã lúâi cho biïët laâ caã phña DN/CSSX - KD vaâ Ngûúâi lao àöång khöng kyá húåp àöìng cuäng do taác àöång cuãa lúåi ñch kinh tïë. Baãn thên Ngûúâi lao àöång seä àûúåc tiïìn cöng 30 Taåp chñ Nghiïn cûáu khoa hoåc cöng àoaân Söë 9 thaáng 11/2017 NGHIÏN CÛÁU - TRAO ÀÖÍI cao hún “Mònh àaä thoãa thuêån khi vaâo àêy, lûúng cuäng vêåy, nïëu kyá húåp àöìng thò hoå trûâ cuãa mònh àuã thûá, lûúng seä thêëp ài” (PVS, nam, ngûúâi lao àöång); vaâ DN/CSSX - KD seä khöng phaãi àoáng thïm nhûäng khoaãn phñ naâo nûäa. Do àoá, tiïìn cöng/thuâ lao cuãa Ngûúâi lao àöång àûúåc cao hún, phuâ húåp vúái mùåt bùçng chung cuãa mûác tiïìn lûúng/tiïìn cöng/ thuâ lao úã laâng - xaä. Hún nûäa, hoå cuäng coá thïí thay àöíi/sa thaãi àûúåc lao àöång nïëu Ngûúâi lao àöång àoá laâm viïåc khöng hiïåu quaã maâ khöng coá sûå raâng buöåc vïì mùåt phaáp lyá “Nïëu kyá húåp àöìng thò rûúâm raâ, lao àöång laâm khöng àûúåc viïåc, giúã troâ mònh cuäng khöng thïí sa thaãi àûúåc. Mònh cêìn chêët lûúång. Hún nûäa, mònh phaãi àoáng nhiïìu khoaãn cho baão hiïím xaä höåi, nhû vêåy tiïìn cöng seä thêëp ài, noái chung laâ lùçng nhùçng lùæm” (PVS, nam, chuã CSSX - KD). Xeát trïn thûåc tïë, baãn thên lao àöång laâm viïåc trong DN/CSSX - KD laâ lao àöång thúâi vuå chiïëm tyã lïå khaá cao. Nhûäng Ngûúâi lao àöång naây chuã yïëu laâm viïåc úã àêy trong thúâi gian nöng nhaân, cöng viïåc cuãa hoå úã DN/CSSX - KD laåi phuå thuöåc vaâo nhûäng cöng viïåc nöng nghiïåp. Vò vêåy, viïåc kyá húåp àöìng lao àöång chñnh laâ sûå raâng buöåc khöng cêìn thiïët cho caã hai bïn: giûäa ngûúâi Chuã vaâ ngûúâi Thúå. Nïëu chia Ngûúâi lao àöång laâm hai kiïíu: Ngûúâi lao àöång laâm viïåc lêu daâi trong DN/CSSX - KD vaâ Ngûúâi lao àöång laâm viïåc khöng xaác àõnh lêu daâi trong doanh nghiïåp. Vêåy ai laâ ngûúâi muöën kyá húåp àöìng lao àöång vúái doanh nghiïåp? Söë liïåu vïì tûúng quan naây khi hoãi vïì Ngûúâi lao àöång àaä cho kïët quaã nhû sau: Biïíu 3. Tûúng quan vúái söë nùm laâm viïåc taåi doanh nghiïåp * coá muöën kyá húåp àöìng lao àöång Nguöìn: Kïët quaã khaão saát 370 ngûúâi chuã vaâ lao àöång taåi DN/CSSX - KD Vúái mûác yá nghôa p =0,028 < 0,05: chuáng ta thêëy coá sûå khaác biïåt giûäa söë nùm laâm viïåc taåi doanh nghiïåp vúái viïåc muöën kyá húåp àöìng lao àöång. Vúái hïå  söë Cramer’s V = 0,183, chûáng toã möëi quan hïå naây úã mûác àöå trung bònh. Tûâ söë liïåu úã trïn, chuáng ta thêëy rùçng nhûäng Ngûúâi lao àöång caâng laâm viïåc lêu daâi trong doanh nghiïåp, hoå caâng muöën kyá húåp àöìng lao àöång nhiïìu hún so vúái nhûäng Ngûúâi lao àöång múái laâm viïåc trong doanh nghiïåp, búãi vò hoå muöën àaãm baão quyïìn lúåi lêu daâi cho mònh “Mònh àaä gùæn boá lêu daâi röìi. Chuã - thúå hiïíu nhau vaâ biïët nhau röìi. Nïëu àûúåc kyá thò quyïìn lúåi cuãa mònh seä àaãm baão hún” (PVS, nam, Ngûúâi lao àöång). Vúái mong muöën àûúåc cöëng hiïën, àûúåc laâm viïåc lêu daâi trong DN/CSSX - KD, nïëu trong trûúâng húåp núi Ngûúâi lao àöång laâm viïåc laâm ùn khöng hiïåu quaã, thò viïåc kyá húåp àöìng vêîn cho hoå möåt sûå baão àaãm nhêët àõnh “Duâ sao vêîn töët hún cho mònh. Trong thúâi gian maâ ngûúâi Chuã khöng nhêån àûúåc nhiïìu haâng, thò Ngûúâi lao àöång vêîn coá möåt khoaãn. Nhû vêåy töët hún cho chuáng töi” (PVS, nûä, Ngûúâi lao àöång). Chuáng ta kiïím àõnh kïët quaã naây thöng qua ûúác lûúång vïì mö hònh höìi quy logistic vïì viïåc Ngûúâi lao àöång coá muöën kyá HÀLÀ chõu sûå taác àöång cuãa nhûäng biïën àöåc lêåp. Kïët quaã cho thêëy nhû sau: Baãng 3: Ûúác lûúång mö hònh höìi quy lögistic vïì viïåc Ngûúâi lao àöång muöën kyá HÀLÀ N=310 R2 (Cox & Snell)=15,3%; R2 (Nagelkerke) =27,9%. Nguöìn: Khaão saát 370 chuã DN vaâ ngûúâi LÀ. Höåp 1. Húåp àöìng hay thoãa thuêån/àöíi cöng? Nhu cêìu vêîn lúán, nhiïìu khi mònh saãn xuêët úã àêy maâ nhaâ loâ vêîn phaãi nuöi thúå, vêîn phaãi duy trò thúå, búãi vò coá nhûäng ngûúâi Thúå laâm viïåc theo muâa vuå, hay luä luåt. Nïëu cûá thuï ngûúâi theo muâa vuå, ngûúâi ta vïì gùåt haái, mònh phaãi thuï cöng úã ngoaâi. Möåt laâ ngûúâi ta khöng quen laâm, hai laâ ngûúâi ta àöåi cöng lïn thò laäi cuãa saãn phêím seä keám ài. (PVS, nûä, chuã nhiïåm HTX AÁnh höìng) Úà àêy, coá nhûäng ngûúâi cöng nhên laâ caác chaáu vûâa hoåc xong, hoùåc nhûäng ngûúâi coá trònh àöå nûãa chûâng. Coá ngûúâi àöng con, hoå laâm lêu nùm úã àêy, àïën khi giaâ hoå laåi laâm maãnh ruöång cuãa ngûúâi ta. Ngûúâi ta cêìn chïë àöå cuãa anh nöng dên vïì baão hiïím, vïì ruöång nûúng, ngûúâi ta khöng boã àûúåc. Caái hay úã Baát Traâng laâ nùçm úã röën cuãa caác vuâng nöng dên xung quanh, nïn ngûúâi ta àaä coá caái cú baãn nhû nhaâ cûãa, ruöång nûúng, coá lúån gaâ chùn nuöi. Ngûúâi ta söëng röìi. Ngûúâi ta ài laâm caái naây àïí nêng cao àúâi söëng vùn minh vêåt chêët thöi, chûá khöng söëng toaân diïån vïì caái nghïì naây Húåp àöìng khöng cêìn àêu aå. Búãi vò ngûúâi ta vêîn tranh thuã thúâi gian nöng nhaân chûá khöng phaãi laâ cöng nhên chuyïn nghiïåp. Vïì baão hiïím, cuöåc söëng têët têìn têåt laâ ngûúâi ta thuöåc xaä àoá. Mònh chó coá nhûäng cam kïët, àoá laâ nhûäng cam kïët bùçng miïång thöi; cam kïët vïì tay nghïì vaâ cam kïët vïì xûã sûå. (PVS, nam, Chuã CSSX - KD Thuãy Kñnh) Hïå söë B Exp(B) Mûác yá nghôa Biïën phuå thuöåc: Ngûúâi lao àöång muöën kyá HÀLÀ (coá = 1) Giúái tñnh cuãa ngûúâi traã lúâi (nam=1) -0,282 0,755 0,365 Trònh àöå hoåc vêën Tûâ trung cêëp trúã lïn (nhoám àöëi chûáng) Tiïíu hoåc -0,03 0,971 0,974 THCS (cêëp 2) -0,522 0,594 0,486 THPT (cêëp 3) -0,153 0,858 0,843 Tuöíi cuãa ngûúâi traã lúâi -0,010 0,999 0,561 Söë nùm laâm viïåc taåi DN 0,083 1,086 0,002 Loaåi hònh doanh nghiïåp -0,959 0,383 0,073 Hùçng söë 0,418 1,617 0,619 31Taåp chñ Nghiïn cûáu khoa hoåc cöng àoaân Söë 9 thaáng 11/2017 NGHIÏN CÛÁU - TRAO ÀÖÍI Mö hònh höìi quy logistic cho thêëy yïëu töë söë nùm laâm viïåc taåi doanh nghiïåp vaâ tuöíi cuãa Ngûúâi lao àöång taác àöång àïën viïåc Ngûúâi lao àöång muöën kyá húåp àöìng lao àöång. Viïët phûúng trònh höìi quy lögistic 1: Ln(Odds)= -0,959 x loaåi hònh doanh nghiïåp** - 0,083 x söë nùm laâm viïåc taåi doanh nghiïåp* + e. (trong àoá, e laâ sai söë). Mö hònh höìi quy logistic vïì viïåc Ngûúâi lao àöång oá muöën kyá húåp àöìng lao àöång (coá =1) laâ àïí ào lûúâng sûå thay àöíi cuãa biïën phuå thuöåc khi biïën àöåc lêåp thay àöíi möåt àún võ, trong àiïìu kiïån biïën söë àöåc lêåp khöng àöíi. Phên tñch àa biïën cho thêëy, loaåi hònh doanh nghiïåp taác àöång àïën viïåc Ngûúâi lao àöång muöën kyá húåp àöìng lao àöång khi caác yïëu töë khöng àöíi, khaã nùng Ngûúâi lao àöång muöën kyá húåp àöìng lao àöång àöëi vúái loaåi hònh doanh nghiïåp laâ cú súã SX - KD so vúái loaåi hònh doanh nghiïåp khaác laâ giaãm ài 0,383 lêìn (p=0,073< 0,1). Söë nùm laâm viïåc taåi doanh nghiïåp cuäng taác àöång àïën Ngûúâi lao àöång muöën kyá húåp àöìng lao àöång. Khi söë nùm laâm viïåc tùng lïn möåt nùm thò khaã nùng Ngûúâi lao àöång muöën kyá húåp àöìng lao àöång tùng lïn 1,086 lêìn (p = 0,002 <0,05) Khöng àuã bùçng chûáng thöëng kï cho thêëy giúái tñnh, tuöíi hay trònh àöå hoåc vêën cuãa ngûúâi traã lúâi taác àöång àïën viïåc Ngûúâi lao àöång muöën kyá húåp àöìng lao àöång (p>0,1). Nhû vêåy, sûå lûåa choån viïåc thoãa thuêån àöíi cöng hún laâ húåp àöìng chñnh thûác laâ phöí biïën trong DN/ CSSX-KD úã núi àêy. Àêy cuäng laâ möåt kiïíu quan hïå giûäa Chuã doanh nghiïåp vaâ ngûúâi lao àöång. Hoå lûåa choån “caái àûúåc - caái mêët”, “caái lúåi - caái haåi” khi kyá kïët húåp àöìng lao àöång/thoãa thuêån, àöíi cöng. Trong nhûäng tònh huöëng cuå thïí, hoå coá sûå àiïìu chónh, àöíi àïí phuâ húåp vúái àiïìu kiïån cuãa mònh. Sûå lûåa choån naây chõu sûå aãnh hûúãng cuãa biïën àöåc lêåp nhû loaåi hònh doanh nghiïåp vaâ söë nùm laâm viïåc cuãa ngûúâi lao àöång. Söë nùm laâm viïåc cuãa Ngûúâi lao àöång caâng nhiïìu thò hoå coá mong muöën àûúåc kyá húåp àöìng lao àöång caâng nhiïìu hún “chuáng töi caâng laâm lêu chuáng töi cuäng muöën coá gò àaãm baão, moåi viïåc öín àõnh vaâ àûúåc baão vïå quyïìn lúåi nïëu nhúä may coá gò bêët thûúâng” (PVS, nam, Ngûúâi lao àöång). Nhûäng ngûúâi laâm viïåc úã loaåi hònh doanh nghiïåp CSSX - KD caâng coá xu hûúáng khöng muöën kyá húåp àöìng lao àöång. Ngoaâi ra, yïëu töë giaá trõ, chuêín mûåc trong cöång àöìng laâng - xaä Baát Traâng cuäng taác àöång àïën viïåc kyá húåp àöìng lao àöång. Chùèng haån, àoá laâ nhûäng ngêìm àõnh vïì mûác giaá vïì traã thuâ lao cho Ngûúâi lao àöång hay sûå thoãa thuêån bùçng miïång phöí biïën trong cöång àöìng,... àaä taác àöång àïën haânh vi húåp àöìng/thoãa thuêån, àöíi cöng giûäa ngûúâi Chuã - Ngûúâi lao àöång. Húåp àöìng chñnh thûác cuãa DN/CSSX - KD kyá kïët vúái Ngûúâi lao àöång khöng àûúåc coi troång úã Baát Traâng. Búãi giaá trõ troång àöíi cöng/thoaã thuêån àaä trúã thaânh chuêín mûåc chung cuãa laâng - xaä, caác thaânh viïn dûåa vaâo àoá maâ thûåc hiïån. Úààêy khöng phaãi DN/CSSX - KD khöng quen vúái húåp àöìng, khöng biïët laâm húåp àöìng, maâ laâ noá chõu sûå chi phöëi cuãa chuêín mûåc chung àoá. Nhûng àöëi vúái viïåc kyá húåp àöìng vúái khaách haâng, àöëi taác laâm ùn laåi àûúåc coi troång úã Baát Traâng. Caác DN/CSSX - KD rêët coi troång kyá húåp àöìng vúái khaách haâng, vúái àöëi taác laâm ùn. Vò hoå nhêån thûác àûúåc têìm quan troång àöëi vúái viïåc kyá húåp àöìng chñnh thûác naây. Thûá nhêët, hoå biïët àûúåc lúåi ñch cuå thïí cuãa mònh khi tham gia kyá húåp àöìng. Thûá hai, hoå seä àûúåc baão vïå nïëu àöëi taác vi phaåm khi húåp àöìng àaä kyá chùåt cheä. Trong quaá trònh höåi nhêåp vúái kinh tïë quöëc tïë, sên chúi quöëc tïë laâ bònh àùèng, ngûúâi dên Baát Traâng àaä súám nhêån thûác àûúåc têìm quan troång cuãa húåp àöìng chñnh thûác àöëi vúái baån haâng nhû thïë naâo. Àêëy cuäng laâ neát nùng àöång vaâ thñch nghi töët àöëi vúái ngûúâi dên úã núi àêy “Laâm ùn vúái ngûúâi chêu Êu thò töi àùåt haâng nhû thïë naây, töi àùåt mêîu, kyá kïët húåp àöìng thúâi gian, tiïìn àùåt coåc bao nhiïu %, àïën khi anh lêëy haâng laâ anh thanh toaán nöët. Kyá kïët húåp àöìng rêët quan troång vúái khaách” (PVS, nûä, chuã cú súã SX-KD). Chuêín mûåc vïì xûã lyá ö nhiïîm möi trûúâng Chuêín mûåc vïì xûã lyá ö nhiïîm möi trûúâng cuäng laâ möåt trong nhûäng chuêín mûåc cuãa doanh nghiïåp, cuãa laâng - xaä. Vúái cêu hoãi: “Öng/baâ coá àöìng yá trong hoaåt àöång SX- KD phaãi chuá troång àïën baão vïå möi trûúâng khöng?”, mùåc duâ söë ngûúâi traã lúâi cho rùçng hoaåt àöång SX- KD úã Baát Traâng khöng gêy ra ö nhiïîm möi trûúâng chiïëm tyã lïå cao hún coá ö nhiïîm möi trûúâng, nhûng coá túái 321 ngûúâi (93.3%) cho rùçng trong hoaåt àöång SX- KD cêìn baão vïå möi trûúâng. Nhûäng ngûúâi dên nhêån thûác àûúåc rùçng ö nhiïîm möi trûúâng seä aãnh 1 Baãng 17 trònh baây ûúác lûúång mö hònh höìi quy lögistic vïì ngûúâi lao àöång muöën kyá húåp àöìng lao àöång. Caác biïën söë àöåc lêåp bao göìm: giúái tñnh cuãa ngûúâi traã lúâi (nam=1), trònh àöå hoåc vêën cuãa ngûúâi traã lúâi, tuöíi cuãa ngûúâi traã lúâi, söë nùm laâm viïåc taåi doanh nghiïåp, loaåi hònh doanh nghiïåp (cú súã saãn xuêët - kinh doanh =1). Biïën söë phuå thuöåc laâ ngûúâi lao àöång muöën kyá húåp àöìng lao àöång (coá=1). Caác biïën söë àöåc lêåp taác àöång coá yá nghôa thöëng kï laâ söë nùm laâm viïåc taåi doanh nghiïåp (p< 0,05) cuäng nhû loaåi hònh doanh nghiïåp (p <0,1). Tyã lïå dûå àoaán àuáng tûâ 66,4% (Block 0) àïën 67,2% (Block 1). 32 Taåp chñ Nghiïn cûáu khoa hoåc cöng àoaân Söë 9 thaáng 11/2017 NGHIÏN CÛÁU - TRAO ÀÖÍI hûúãng sûác khoãe cuãa ngûúâi dên úã núi àêy “ö nhiïîm möi trûúâng seä aãnh hûúãng àïën sûác khoãe cuãa moåi ngûúâi. Nïëu khöng, chñnh mònh laâ ngûúâi haåi mònh trûúác” (PVS, nam, ngûúâi lao àöång). Hún nûäa, noá coân aãnh hûúãng àïën thûúng hiïåu cuãa laâng, aãnh hûúãng àïën hoaåt àöång SX- KD úã Baát Traâng“Àoá laâ böå mùåt cuãa laâng, cuäng laâ cuãa thûúng hiïåu mònh” (PVS, nam, Chuã CSSX - KD). Quy àõnh vïì xûã phaåt ö nhiïîm möi trûúâng àaä àûúåc thûåc hiïån úã Baát Traâng nhû nhùæc nhúã, caãnh caáo, phaåt tiïìn,... Khi àûúåc hoãi vïì thûåc traång quy àõnh xûã phaåt vïì ö nhiïîm möi trûúâng úã Baát Traâng hiïån nay, coá túái 153 ngûúâi traã lúâi (44.6%) cho rùçng khöng biïët laâ coá quy àõnh naây, coá 67 ngûúâi (chiïëm 19.5%) cho rùçng chûa coá quy àõnh, 123 ngûúâi (35.9%) cho rùçng àaä coá quy àõnh vïì xûã phaåt ö nhiïîm möi trûúâng. Nhû vêåy, quy àõnh naây chûa thêåt sûå phöí biïën túái têët caã moåi ngûúâi, àùåc biïåt laâ nhûäng Ngûúâi lao àöång hoå àïën úã àêy laâm viïåc, hoå khöng nùæm roä àûúåc quy àõnh naây. Kïët quaã khaão saát àaä cho chuáng ta thêëy roä àiïìu àoá: Vúái mûác yá nghôa p=0,000<0,05: chûáng toã coá sûå khaác biïåt giûäa ngûúâi Chuã DN/CSSX - KD vúái Ngûúâi lao àöång trong viïåc biïët vïì quy àõnh xûã phaåt baão vïå möi trûúâng, vúái hïå söë Cramer’s V = 0,254, chûáng toã möëi quan hïå tûúng quan úã mûác àöå trung bònh. Cuå thïí: Biïíu 4. Tûúng quan giûäa ngûúâi Chuã DN/CSSX-KD vaâ ngûúâi LÀ vúái Sûå hiïíu biïët vïì quy àõnh BVMT Nguöìn: Kïët quaã khaão saát 370 ngûúâi chuã vaâ lao àöång taåi DN/CSSX - KD Roä raâng laâ ngûúâi Chuã DN/CSSX - KD biïët vïì quy àõnh vïì xûã phaåt ö nhiïîm möi trûúâng úã Baát Traâng nhiïìu hún nhûäng ngûúâi lao àöång. Búãi vò trïn thûåc tïë, quy àõnh naây phöí biïën àïën ngûúâi Chuã - laâ nhûäng ngûúâi  chõu  traách  nhiïåm  chñnh  trong  hoaåt  àöång SX- KD cuãa töí chûác mònh. Chñnh ngûúâi Chuã laâ ngûúâi chuã àöång tiïën haânh phöí biïën túái Ngûúâi lao àöång vaâ thûåc hiïån quy àõnh àoá. Coá túái 93.3% cho rùçng cêìn phaãi baão vïå möi trûúâng trong hoaåt àöång SX- KD, nhûng khi àûúåc hoãi “Coá cêìn quy àõnh vïì mûác xûã phaåt ö nhiïîm möi trûúâng khöng?”, kïët quaã thu àûúåc, coá 231 ngûúâi (86,8%) cho rùçng cêìn coá quy àõnh vïì mûác xûã phaåt ö nhiïîm vaâ 35 ngûúâi (13,2%) cho rùçng khöng cêìn coá quy àõnh vïì mûác xûã phaåt vïì ö nhiïîm möi trûúâng. Lyá do maâ ngûúâi traã lúâi cho rùçng cêìn coá quy àõnh naây laâ búãi vò ö nhiïîm möi trûúâng aãnh hûúãng àïën sûác khoãe cuãa ngûúâi dên àang söëng úã àêy. Viïåc xûã phaåt seä nêng cao àûúåc yá thûác cho moåi ngûúâi, àùåc biïåt laâ caác DN/CSSX - KD trûåc tiïëp saãn xuêët caác saãn phêím göëm, sûá. Lyá do ngûúâi traã lúâi cho rùçng khöng cêìn quy àõnh xûã phaåt laâ búãi vò hoå nhòn thêëy úã laâng nghïì Baát Traâng khöng ö nhiïîm nûäa, moåi ngûúâi àïìu coá yá thûác khi hoå tûå àêìu tû vïì cöng nghïå loâ ga goáp phêìn baão vïå möi trûúâng “Coá doanh nghiïåp naâo gêy ö nhiïîm nûäa àêu, nhaâ nhaâ àaä laâm loâ ga hïët caã röìi, so vúái trûúác àêy thò möi trûúâng bêy giúâ saåch, àeåp khöng ö nhiïîm” (PVS, nûä, Chuã cú súã SX-KD). Bïn caånh àoá, nhûäng ngûúâi xûã phaåt laâ nhûäng caán böå quaãn lyá chñnh quyïìn caác cêëp úã àêy. Baát Traâng cuäng nhû nhûäng laâng nghïì khaác coá tñnh cöë kïët cöång àöìng cao. Búãi vêåy, nhûäng caán böå quaãn lyá chñnh quyïìn tûâ cêëp xoám, xaä àïìu gùæn boá vúái caác thaânh viïn khaác úã laâng búãi nhûäng quan hïå hoå haâng, doâng töåc “haâng xoám laáng giïìng töëi lûãa tùæt àeân coá nhau”,... Vò vêåy, hoå cuäng ngaåi khi aáp duång caác chuêín mûåc cuãa chñnh quyïìn vaâ phaáp luêåt àöëi vúái nhûäng doanh nghiïåp/ cú súã saãn xuêët - gêy ö nhiïîm möi trûúâng. 3. Kïët luêån Nhû vêåy, möîi DN/CSSX-KD àïìu àûa ra nhûäng chuêín mûåc àïí têët caã caác thaânh viïn cuãa mònh tuên thuã. Tuy nhiïn chuêín mûåc cuãa doanh nghiïåp chõu aãnh hûúãng cuãa chuêín mûåc laâng - xaä Baát Traâng. Àoá laâ chuêín mûåc húåp àöìng/thoãa thuêån, àöíi cöng vaâ chuêín mûåc xûã lyá ö nhiïîm möi trûúâng hay chuêín mûåc xûã phaåt trong doanh nghiïåp. Trong chuêín mûåc húåp àöìng/thoãa thuêån, àöíi cöng, viïåc thoaã thuêån (àöíi cöng) giûäa ngûúâi Chuã DN/CSSX - KD vúái Ngûúâi lao àöång àaä àûúåc coi troång hún húåp àöìng. Tuy nhiïn, viïåc kyá húåp àöìng vúái Ngûúâi lao àöång phuå thuöåc vaâo tay nghïì cuãa Ngûúâi lao àöång cuäng nhû võ trñ cöng viïåc maâ hoå àaãm nhêån. Möåt söë Ngûúâi lao àöång laâ quaãn lyá vaâ coá trònh àöå tay nghïì cao àûúåc kyá húåp àöìng úã Baát Traâng. Àêy laâ möåt sûå lûåa choån trong quan hïå trao àöíi giûäa ngûúâi Chuã vaâ ngûúâi lao àöång. Giaá trõ troång thoaã thuêån (àöíi cöng) àaä biïën thaânh chuêín mûåc khöng chñnh thûác cuãa cöång àöìng núi àêy. Viïåc kyá kïët húåp àöìng àöëi vúái caác àöëi taác laâm ùn, vúái khaách haâng laåi àûúåc coi troång hún àöëi vúái viïåc thoaã thuêån (àöíi cöng) vaâ noá cuäng laâ chuêín mûåc chñnh thûác àûúåc moåi DN/CSSX - KD úã àêy tuên thuã. Trong chuêín mûåc xûã lyá ö nhiïîm möi trûúâng, hêìu hïët caác Chuã DN/CSSX -KD vaâ Ngûúâi lao àöång àïìu cho rùçng cêìn coá nhûäng quy àõnh xûã lyá. Nhûng nhûäng quy àõnh naây chûa thêåt sûå phöí biïën (Xem tiïëp trang 66) 66 Taåp chñ Nghiïn cûáu khoa hoåc cöng àoaân Söë 9 thaáng 11/2017 KINH NGHIÏÅM - THÛÅC TIÏÎN ngûúâi ta thûúâng goåi laâ thúâi cú hay tònh huöëng xung àöåt,  tònh huöëng xung àöåt  laâ yïëu  töë  thúâi àiïím  laâm chuyïín mêu thuêîn thaânh xung àöåt. Khi mêu thuêîn biïíu hiïån ra bùçng xung àöåt, thò xung àöåt àûúåc nhòn nhêån laâ möåt quaá trònh, vaâ mêu thuêîn trúã thaânh möåt phêìn - möåt giai àoaån cuãa xung àöåt. Trong nhiïìu trûúâng húåp, caác xung àöåt ài xa hún so vúái mêu thuêîn ban àêìu, thêåm chñ dêîn àïën nhûäng hêåu quaã nghiïm troång, khöng àaáng coá so vúái nhûäng khúãi phaát nguyïn nhên cuãa mêu thuêîn.  Mêu thuêîn vúå chöìng trong gia àònh xuêët phaát tûâ sûå khaác biïåt vïì quan àiïím, thaái àöå, haânh vi ûáng xûã, löëi söëng cuãa caác chuã thïí trong quaá trònh töí chûác àúâi söëng sinh hoaåt gia àònh, trong möëi quan hïå hön nhên. Nhûäng khaác biïåt naây gêy ra nhûäng cùng thùèng, xñch mñch, bêët hoaâ trong quan hïå khi khöng àaåt àûúåc sûå thöëng trong suy nghô, haânh àöång, muåc tiïu àaåt àûúåc cho nhûäng vêën àïì cuå thïí cuãa gia àònh. Thïí hiïån sûå khöng phuâ húåp giûäa nhûäng kyâ voång vaâ sûå thûåc hiïån caác vai troâ cuãa caác chuã thïí trong àúâi söëng gia àònh. Nhûäng mêu thuêîn coá khi laâ nguöìn göëc dêîn àïën nhûäng xung àöåt vúå chöìng vúái nhiïìu mûác àöå vaâ biïíu hiïån khaác nhau. Viïåc vêån duång lyá thuyïët xung àöåt trong nghiïn cûáu gia àònh, cho pheáp nhaâ nghiïn cûáu nhòn nhêån mêu thuêîn, xung àöåt laâ hiïån tûúång phöí biïën khöng thïí traánh khoãi vaâ coá vai troâ trong quaá trònh phaát triïín cuãa “àûúâng àúâi” gia àònh. Caá nhên trong möëi quan hïå naây bõ thuác àêíy búãi nhûäng mûu cêìu lúåi ñch cho baãn thên, khi nguöìn taâi nguyïn àaãm baão cho nhûäng mûu cêìu naây luön khan hiïëm. Lyá thuyïët naây gúåi múã cho nhaâ nghiïn cûáu xem xeát mêu thuêîn laâ nhûäng kiïën taåo do caác chuã thïí trong quan hïå vúå chöìng khi coá sûå khaác biïåt vïì nhu cêìu, lúåi ñch. Mêu thuêîn khöng phaãi laâ hiïån tûúång maâ  laâ quaá trònh, coá khúãi phaát, diïîn biïën vaâ hïå quaã, trong àoá xung àöåt coá thïí nùçm trong möåt giai àoaån cuãa mêu thuêîn, nhûng noá coá thïí ài xa vaâ diïîn biïën phûác taåp hún nhûäng mêu thuêîn khúãi phaát ban àêìu. Kïët luêån Toám laåi, lyá thuyïët xung àöåt xaä höåi coi gia àònh laâ möåt xaä höåi thu nhoã. Möîi thaânh viïn trong gia àònh theo àuöíi nhûäng nhu cêìu, giaá trõ vaâ muåc tiïu khaác nhau. Mêu thuêîn, xung àöåt giûäa caác thaânh viïn trong gia àònh laâ khöng thïí traánh khoãi. Theo lyá thuyïët naây, ly hön laâ kïët quaã cuöëi cuâng cuãa möåt quan hïå hön nhên maâ úã àoá xung àöåt àaä phaát triïín àïën àónh àiïím laâm cho cuöåc hön nhên tan vúä vaâ trúã nïn khöng thïí haân gùæn àûúåc. Caác nhaâ nûä quyïìn Maácxñt nhòn nhêån ly hön tûâ goác àöå xung àöåt quyïìn lûåc gia àònh. Trong quan hïå quyïìn lûåc, ngûúâi chöìng thûúâng úã võ trñ thöëng trõ vaâ aáp bûác ngûúâi vúå, ngûúâi vúå khi nhêån ra àõa võ thêëp keám cuãa mònh, nhûng ngûúâi chöìng khöng muöën tûâ boã nhûäng àùåc quyïìn cuãa mònh, thò xung àöåt xaãy ra vaâ nïëu khöng thïí hoâa giaãi àûúåc thò dêîn àïën ly hön. Lyá thuyïët xung àöåt xaä höåi giuáp nhòn nhêån nhûäng nguyïn nhên taåi sao cuöåc hön nhên laåi thêët baåi vaâ dêîn àïën ly hön. Haån chïë cuãa lyá thuyïët xung àöåt laâ úã chöî lyá thuyïët naây cho rùçng xung àöåt xaãy ra khi coá sûå khaác biïåt vïì lúåi ñch nhûng trong gia àònh, trïn thûåc tïë vêîn töìn taåi sûå khaác biïåt vaâ sûå khaác biïåt naây coá thïí àûúåc chêëp nhêån maâ khöng nhêët thiïët dêîn àïën xung àöåt. Bïn caånh àoá, trong gia àònh coân töìn taåi sûå hy sinh vaâ sûå húåp taác (Mai Huy Bñch, 2011, tr144). Taâi liïåu tham khaão 1. David M.Klein & Jame M. White (1996), Family theo- ries: An intriduction, International Educational and Professional Publisher. 2. Endruweit G; Trommsdorff G (2002), Tûâ àiïín Xaä höåi hoåc hiïån àaåi, Haâ Nöåi: Nxb Thïë giúái. 3. Endruweit G (chuã biïn, 2002), Caác lyá thuyïët xaä höåi hoåc hiïån àaåi, Haâ Nöåi: Nxb Thïë giúái. 4. Mai Huy Bñch (2011), Xaä höåi hoåc gia àònh, Haâ Nöåi: Nxb Khoa hoåc xaä höåi. 5. Vuä Maånh Lúåi (2011), Chuã höå gia àònh úã Viïåt Nam laâ ai? Trong: Trõnh Duy Luên (àöìng chuã biïn), Gia àònh nöng thön Viïåt Nam trong chuyïín àöíi, Haâ Nöåi, Nhaâ xuêët baãn Khoa hoåc Xaä höåi. túái DN/CSSX - KD, àùåc biïåt laâ Ngûúâi lao àöång. Hún nûäa, viïåc xûã phaåt khi vi phaåm khoá aáp duång úã àêy.  Taâi liïåu tham khaão 1. Vuä Cao Àaâm (2007), Chuêín mûåc vaâ kiïím soaát xaä höåi àöëi vúái caác chuêín mûåc trong hoaåt àöång xaä höåi, Trang truy cêåp SubDomain/qlkh. 2. UÃy ban nhên dên xaä Baát Traâng, 2014. Baáo caáo vïì tònh hònh kinh tïë - xaä höåi xaä Baát Traâng, huyïån Gia Lêm, thaânh phöë Haâ Nöåi. 3. Buâi Thõ Thanh Haâ (2013), Bêët bònh àùèng trong cú höåi tiïëp cêån viïåc laâm cuãa Ngûúâi lao àöång hiïån nay, Taåp chñ Xaä höåi hoåc söë 2 (122), tr 20. 4. Mai Vùn Hai (2005), Xaä höåi hoåc vùn hoaá, Nxb Àaåi hoåc Quöëc gia Haâ Nöåi, 2005. 5. Lï Thõ Thuáy Ngaâ (2015), Vùn hoáa doanh nghiïåp vúái tiïën trònh phaát triïín cöång àöìng nöng thön Viïåt Nam hiïån nay (Qua nghiïn cûáu trûúâng húåp xaä Baát Traâng, huyïån Gia Lêm, thaânh phöë Haâ Nöåi), Luêån aán tiïën sô. 6. Vaske, J. & Whittaker, D. (2004), Normative approaches to natural resources. In: Society and Natural Resources: A Summary of Knowledge , ed. M.J. Manfredo, J.J. Vaske, B.L. Bruyere,D.R. Field & P.J. Brown, pp. 283- 294. Jefferson, MO, USA:Modern Litho. CHUÊÍN MÛÅC XAÄ HÖÅI TRONG DOANH NGHIÏÅP... (Tiïëp theo trang 32)

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • pdf32003_107252_1_pb_2697_2036301.pdf